ଭାଯୈ ଦାର୍ଵାହାରଂ ପ୍ରଭାଯା ଽ ଅଗ୍ନ୍ଯେଧଂ ବ୍ରଧ୍ନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଟପାଯାଭିଷେକ୍ତାରଂ ଵର୍ଷିଷ୍ଠାଯ ନାକାଯ ପରିଵେଷ୍ଟାରଂ ଦେଵଲୋକାଯ ପେଶିତାରଂ ମନୁଷ୍ଯଲୋକାଯ ପ୍ରକରିତାରꣳ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଲୋକେଭ୍ଯୋ ଽ ଉପସେକ୍ତାରମ୍ ଅଵ ଽ ଋତ୍ଯୈ ଵଧାଯୋପମନ୍ଥିତାରଂ ମେଧାଯ ଵାସଃପଲ୍ପୂଲୀଂ ପ୍ରକାମାଯ ରଜଯିତ୍ରୀମ୍
ପ୍ରଭା ପାଇଁ କାଠ ଆଣୁଥିବା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଉଥିବା, ବଳି ପାଇଁ ଅଭିଷେକକାରୀ, ପ୍ରଚୁରତା ପାଇଁ ପରିବେଶକ, ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକ ପାଇଁ ସେବକ, ଦେବଲୋକ ପାଇଁ ଦୂତ, ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ପାଇଁ ଘୋଷକ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ସହାୟକ, ଫେରା ପାଇଁ ପିଷାକାରୀ, ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇଥିବା, ଆକାଂକ୍ଷା ପାଇଁ ରଙ୍ଗ କରୁଥିବା।
ଋତଯେ ସ୍ତେନହୃଦଯଂ ଵୈରହତ୍ଯାଯ ପିଶୁନଂ ଵିଵିକ୍ତ୍ଯୈ କ୍ଷତ୍ତାରମ୍ ଔପଦ୍ରଷ୍ଟ୍ର୍ଯାଯାନୁକ୍ଷତ୍ତାରଂ ବାଲାଯାନୁଚରଂ ଭୂମ୍ନେ ପରିଷ୍କନ୍ଦଂ ପ୍ରିଯାଯ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍ ଅରିଷ୍ଟ୍ଯା ଽ ଅଶ୍ଵସାଦꣳ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଲୋକାଯ ଭାଗଦୁଘଂ ଵର୍ଷିଷ୍ଠାଯ ନାକାଯ ପରିଵେଷ୍ଟାରମ୍
ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଚୋରମନ, ଶତ୍ରୁ ହନନ ପାଇଁ ଚୁଗଲିକାର, ବିବେକ ପାଇଁ ପ୍ରଶାସକ, ଦେଖାଶୁଣା ପାଇଁ ସହପ୍ରଶାସକ, ଶିଶୁ ପାଇଁ ସହଚର, ପ୍ରଚୁରତା ପାଇଁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚଳୁଥିବା, ପ୍ରେମ ପାଇଁ ମିଠା କଥା କହୁଥିବା, ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ପାଳନକାରୀ, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା, ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକ ପାଇଁ ସେବକ।
ମନ୍ଯଵେ ଽଯସ୍ତାପଂ କ୍ରୋଧାଯ ନିସରଂ ଯୋଗାଯ ଯୋକ୍ତାରꣳ ଶୋକାଯାଭିସର୍ତାରଂ କ୍ଷେମାଯ ଵିମୋକ୍ତାରମ୍ ଉତ୍କୀଲେଭ୍ଯସ୍ ତ୍ରିଷ୍ଠିନଂ ଵପୁଷେ ମାନସ୍କୃତꣳ ଶୀଲାଯାଞ୍ଜନୀକାରୀଂ ନିର୍ଋତ୍ଯୈ କୋଶକାରୀଂ ଯମାଯାସୂମ୍
କ୍ରୋଧ ପାଇଁ ଯିଏ ଦହାଏ, ରୋଷ ପାଇଁ ଯିଏ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ନିୟମ ପାଇଁ ଯିଏ ବାନ୍ଧେ, ଶୋକ ପାଇଁ ଯିଏ ଚାଲିଯାଏ, ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯିଏ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ କିଲ୍ଲା ପାଇଁ, ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ, ଚରିତ୍ର ପାଇଁ ଯିଏ ଆଞ୍ଜନ ଲଗାଏ, ନାଶ ପାଇଁ ଯିଏ ଆବରଣ କରେ, ନିୟମ ପାଇଁ ତାନ୍ତୁ।
ଯମାଯ ଯମସୂମ୍ ଅଥର୍ଵଭ୍ଯୋ ଽଵତୋକାꣳ ସଂଵତ୍ସରାଯ ପର୍ଯାଯିଣୀଂ ପରିଵତ୍ସରାଯାଵିଜାତାମ୍ ଇଦାଵତ୍ସରାଯାତୀତ୍ଵରୀମ୍ ଇଦ୍ଵତ୍ସରାଯାତିଷ୍କଦ୍ଵରୀଂ ଵତ୍ସରାଯ ଵିଜର୍ଜରାꣳ ସଂଵତ୍ସରାଯ ପଲିକ୍ନୀମ୍ ଋଭୁଭ୍ଯୋ ଽଜିନସଂଧꣳ ସାଧ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ ଚର୍ମମ୍ନମ୍
ନିୟମ ପାଇଁ ତାନ୍ତୁ, ଅଥର୍ବମାନେ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ, ବର୍ଷ ପାଇଁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ଅର୍ଧବର୍ଷ ପାଇଁ ଅଜନ୍ମା, ବର୍ତ୍ତମାନ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବା, ପୂର୍ବବର୍ଷ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଇଥିବା, ବର୍ଷ ପାଇଁ ଝରା, ବର୍ଷ ପାଇଁ ପକା, ଋଭୁମାନେ ପାଇଁ ଚର୍ମ ଯୋଡ଼ୁଥିବା, ସାଧ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଚର୍ମ ଟାଣୁଥିବା।
ସରୋଭ୍ଯୋ ଧୈଵରମ୍ ଉପସ୍ଥାଵରାଭ୍ଯୋ ଦାଶଂ ଵୈଶନ୍ତାଭ୍ଯୋ ବୈନ୍ଦଂ ନଡ୍ଵଲାଭ୍ଯଃ ଶୌଷ୍କଲଂ ପାରାଯ ମାର୍ଗାରମ୍ ଅଵରାଯ କେଵର୍ତଂ ତୀର୍ଥେଭ୍ଯ ଽ ଆନ୍ଦଂ ଵିଷମେଭ୍ଯୋ ମୈନାଲꣳ ସ୍ଵନେଭ୍ଯଃ ପର୍ଣକଂ ଗୁହାଭ୍ଯଃ କିରାତꣳ ସାନୁଭ୍ଯୋ ଜମ୍ଭକଂ ପର୍ଵତେଭ୍ଯଃ କିମ୍ପୂରୁଷମ୍
ସରୋବର ପାଇଁ ମାଛଧର, ଜଳ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ରହୁଥିବା, ଦଳା ପାଇଁ ସେବକ, କଣ୍ଟା ଝାଡ଼ ପାଇଁ କଣ୍ଟା କାଟୁଥିବା, ଶୁଷ୍କ ଭୂମି ପାଇଁ ନାଉକା ଚାଳକ, ପାର୍ ହେବା ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ନାଉକା ଚାଳକ, ତୀର ପାଇଁ ପାର୍ ହେବା, କଠିନ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଖଣିକାର, ଧ୍ୱନି ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପତ୍ର ଫୁଙ୍କୁଥିବା, ଗୁହା ପାଇଁ ଶିକାରୀ, ପାହାଡ଼ ଢାଳ ପାଇଁ ଚେରା, ପାହାଡ଼ ପାଇଁ କିମ୍ପୁରୁଷ।
ବୀଭତ୍ସାଯୈ ପୌଲ୍କସଂ ଵର୍ଣାଯ ହିରଣ୍ଯକାରଂ ତୁଲାଯୈ ଵାଣିଜଂ ପଶ୍ଚାଦୋଷାଯ ଗ୍ଲାଵିନଂ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭୂତେଭ୍ଯଃ ସିଧ୍ମଲଂ ଭୂତ୍ଯୈ ଜାଗରଣମ୍ ଅଭୂତ୍ଯୈ ସ୍ଵପନମ୍ ଆର୍ତ୍ଯୈ ଜନଵାଦିନଂ ଵ୍ଯୃଦ୍ଧ୍ଯା ଽ ଅପଗଲ୍ଭꣳ ସꣳଶରାଯ ପ୍ରଚ୍ଛିଦମ୍
ଘୃଣିତ ପାଇଁ ପୌଲ୍କସ, ରଙ୍ଗ ପାଇଁ ସୁନା କାମ କରୁଥିବା, ତୁଳା ପାଇଁ ବ୍ୟାପାରୀ, ବିଳମ୍ବିତ ସନ୍ଧ୍ୟା ପାଇଁ ଗ୍ଲାବିନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଧୂସର, ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ, ଅସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶୟନ, ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଅପବାଦକ, ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗର୍ବିତ, ବିରୋଧ ପାଇଁ ଭାଗକର୍ତ୍ତା।
ଅକ୍ଷରାଜାଯ କିତଵଂ କୃତାଯାଦିନଵଦର୍ଶଂ ତ୍ରେତାଯୈ କଲ୍ପିନଂ ଦ୍ଵାପରାଯାଧିକଲ୍ପିନମ୍ ଆସ୍କନ୍ଦାଯ ସଭାସ୍ଥାଣୁଂ ମୃତ୍ଯଵେ ଗୋଵ୍ଯଚ୍ଛମ୍ ଅନ୍ତକାଯ ଗୋଘାତଂ କ୍ଷୁଧେ ଯୋ ଗାଂ ଵିକୃନ୍ତନ୍ତଂ ଭିକ୍ଷମାଣ ଽ ଉପତିଷ୍ଠତି ଦୁଷ୍କୃତାଯ ଚରକାଚାର୍ଯଂ ପାପ୍ମନେ ସୈଲଗମ୍
ଅଷ୍ଟା ରାଜା ପାଇଁ ଜୁଆରି, ଜିତିବା ପାଇଁ ନୂଆ ଦାଉ, ତୃତୀୟ ଦାଉ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଚତୁର୍ଥ ଦାଉ ପାଇଁ ଅଧିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଲାଫ ଦେବା ପାଇଁ ସଭାର ଥାମ୍ଭା, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଗୋହତ୍ୟା, ଅନ୍ତ ପାଇଁ ଗୋହତ୍ୟା, ଭୁଖ ପାଇଁ ଯିଏ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଓ ଗୋ କାଟୁଥିବା ପାଖରେ ଦଢ଼ିଏ, ପାପ ପାଇଁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଶିକ୍ଷକ, ଅପରାଧ ପାଇଁ ପାହାଡ଼ରେ ରହୁଥିବା।
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍କାଯା ଽ ଅର୍ତନଂ ଘୋଷାଯ ଭଷମ୍ ଅନ୍ତାଯ ବହୁଵାଦିନମ୍ ଅନନ୍ତାଯ ମୂକꣳ ଶବ୍ଦାଯାଡମ୍ବରାଘାତଂ ମହସେ ଵୀଣାଵାଦଂ କ୍ରୋଶାଯ ତୂଣଵଧ୍ମମ୍ ଅଵରସ୍ପରାଯ ଶଙ୍ଖଧ୍ମଂ ଵନାଯ ଵନପମ୍ ଅନ୍ଯତୋରଣ୍ଯାଯ ଦାଵପମ୍
ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, ଶବ୍ଦ ପାଇଁ ଭୂକା, ଅନ୍ତ ପାଇଁ ବହୁ କଥା କହୁଥିବା, ଅନନ୍ତ ପାଇଁ ମୌନ, ଶବ୍ଦର ଜନ୍ୟ ଢୋଳ ବାଜାଉଥିବା, ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ବୀଣା ବାଜାଉଥିବା, କ୍ରନ୍ଦନ ପାଇଁ ବାଂଶୀ ବାଜାଉଥିବା, ଅଧମ ଧ୍ୱନି ପାଇଁ ଶଂଖ ବାଜାଉଥିବା, ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଉଥିବା।
ନର୍ମାଯ ପୁꣳଶ୍ଚଲୂꣳ ହସାଯ କାରିଂ ଯାଦସେ ଶାବଲ୍ଯାଂ ଗ୍ରାମଣ୍ଯଂ ଗଣକମ୍ ଅଭିକ୍ରୋଶକଂ ତାନ୍ ମହସେ ଵୀଣାଵାଦଂ ପାଣିଘ୍ନଂ ତୂଣଵଧ୍ମଂ ତାନ୍ ନୃତାଯାନନ୍ଦାଯ ତଲଵମ୍
ମଜା ପାଇଁ ବେଶ୍ୟା, ହାସ୍ୟ ପାଇଁ ହାସ୍ୟକର, ଯାଦବ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ, ଗାଁ ପାଇଁ ଗଣନା କରୁଥିବା, ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ପାଇଁ ସେମାନେ, ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ବୀଣା ବାଜାଉଥିବା, ହାତ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ବାଂଶୀ ବାଜାଉଥିବା, ନୃତ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଝାଞ୍ଜ ବାଜାଉଥିବା।
ଅଗ୍ନଯେ ପୀଵାନଂ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ପୀଠସର୍ପିଣଂ ଵାଯଵେ ଚାଣ୍ଡାଲମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଯ ଵꣳଶନର୍ତିନଂ ଦିଵେ ଖଲତିꣳ ସୂର୍ଯାଯ ହର୍ଯକ୍ଷଂ ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯଃ କିର୍ମିରଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସେ କିଲାସମ୍ ଅହ୍ନେ ଶୁକ୍ଲଂ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷꣳ ରାତ୍ର୍ଯୈ କୃଷ୍ଣଂ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷମ୍
ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ମୋଟା, ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସାରଣ କରୁଥିବା, ବାୟୁ ପାଇଁ ଚଣ୍ଡାଳ, ଆକାଶ ପାଇଁ ବାଂଶୀ ନୃତ୍ୟକାର, ଦିଗ୍ଗତ ପାଇଁ ଖୋଦକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପିତାମ୍ବର ଘୋଡ଼ା, ନକ୍ଷତ୍ର ପାଇଁ କୀଟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପାଇଁ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ଦିନ ପାଇଁ ଧଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ରାତି ପାଇଁ କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି।
ଅଥୈତାନ୍ ଅଷ୍ଟୌ ଵିରୂପାନ୍ ଆ ଲଭତେ ଽତିଦୀର୍ଘଂ ଚାତିହ୍ରସ୍ଵଂ ଚାତିସ୍ଥୂଲଂ ଚାତିକୃଶଂ ଚାତିଶୁକ୍ଲଂ ଚାତିକୃଷ୍ଣଂ ଚାତିକୁଲ୍ଵଂ ଚାତିଲୋମଶଂ ଚ । ଅଶୂଦ୍ରା ଽ ଅବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତେ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ । ମାଗଧଃ ପୁꣳଶ୍ଚଲୀ କିତଵଃ କ୍ଲୀବୋ ଽଶୂଦ୍ରା ଽ ଅବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତେ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ
ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ମିଳେ: ବହୁତ ଉଚ୍ଚ, ବହୁତ ଛୋଟ, ବହୁତ ମୋଟ, ବହୁତ ପତଳା, ବହୁତ ଧଳା, ବହୁତ କଳା, ବହୁତ ଟକୁଳ, ବହୁତ ଲୋମଶ। ସେମାନେ ଶୂଦ୍ର ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ—ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର। ମାଗଧ, ବେଶ୍ୟା, ଜୁଆରି, ନପୁଂସକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପାତ୍ । ସ ଭୂମିꣳ ସର୍ଵତ ସ୍ପୃତ୍ଵାତ୍ଯ୍ ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍
ସେ ପୁରୁଷଙ୍କର ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି, ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ପୁରୁଷଽଏଵେଦꣳ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ ଭୂତଂ ଯଚ୍ ଚ ଭାଵ୍ଯମ୍ । ଉତାମୃତତ୍ଵସ୍ଯେଶାନୋ ଯଦ୍ ଅନ୍ନେନାତିରୋହତି
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି—ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ହେବ। ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ମାଲିକ, ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଏତାଵାନ୍ ଅସ୍ଯ ମହିମାତୋ ଜ୍ଯାଯାꣳଶ୍ ଚ ପୂରୁଷଃ । ପାଦୋ ଽସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵା ଭୂତାନି ତ୍ରିପାଦ୍ ଅସ୍ଯାମୃତଂ ଦିଵି
ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମହିମା, ଏବଂ ପୁରୁଷ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ବଡ଼। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ତିନି ଭାଗ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅମର।
ତ୍ରିପାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵ ଉଦ୍ ଐତ୍ ପୁରୁଷଃ ପାଦୋ ଽସ୍ଯେହାଭଵତ୍ ପୁନଃ । ତତୋ ଵିଷ୍ଵଙ୍ ଵ୍ଯକ୍ରାମତ୍ ସାଶନାନଶନେ ଽ ଅଭି
ପୁରୁଷଙ୍କର ତିନି ଭାଗ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲେ; ତାଙ୍କର ଏକ ଭାଗ ପୁଣି ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେଠାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ, ଯାହା ଖାଏ ଓ ଯାହା ଖାଏନି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଵିରାଡ୍ ଅଜାଯତ ଵିରାଜୋ ଽ ଅଧି ପୂରୁଷଃ । ସ ଜାତୋ ଽ ଅତ୍ଯ୍ ଅରିଚ୍ଯତ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭୂମିମ୍ ଅଥୋ ପୁରଃ
ତାଙ୍କୁଠାରୁ ବିରାଟ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବିରାଟ୍ ଠାରୁ ପୁରୁଷ। ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ପୃଥିବୀର ପଛ ଓ ସାମ୍ନାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯଜ୍ଞାତ୍ ସର୍ଵହୁତଃ ସମ୍ଭୃତଂ ପୃଷଦାଜ୍ଯମ୍ । ପଶୂꣳସ୍ ତାꣳଶ୍ ଚକ୍ରେ ଵାଯଵ୍ଯାନ୍ ଆରଣ୍ଯା ଗ୍ରାମ୍ଯାଶ୍ ଚ ଯେ
ସେ ଯଜ୍ଞରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଘିଅ ତିଆରି ହେଲା। ସେ ବାୟୁର, ଅରଣ୍ୟର, ଗ୍ରାମର ପଶୁମାନେ ତିଆରି କଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯଜ୍ଞାତ୍ ସର୍ଵହୁତ ଽ ଋଚଃ ସାମାନି ଜଜ୍ଞିରେ । ଛନ୍ଦାꣳସି ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାଦ୍ ଯଜୁସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଜାଯତ
ସେ ଯଜ୍ଞରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଋକ୍ ଓ ସାମ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଛନ୍ଦ ତିଆରି ହେଲା; ଯଜୁସ୍ ତିଆରି ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଶ୍ଵା ଽ ଅଜାଯନ୍ତ ଯେ କେ ଚୋଭଯାଦତଃ । ଗାଵୋ ହ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାଜ୍ ଜାତା ଽ ଅଜାଵଯଃ
ସେଠାରୁ ଘୋଡ଼ା ଓ ଦୁଇ ଧାଡ଼ି ଦାନ୍ତ ଥିବା ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଗାଈ ତିଆରି ହେଲେ, ଏବଂ ଛାଗ ଓ ମେଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ବର୍ହିଷି ପ୍ରୌକ୍ଷନ୍ ପୁରୁଷଂ ଜାତମ୍ ଅଗ୍ରତଃ । ତେନ ଦେଵା ଽ ଅଯଜନ୍ତ ସାଧ୍ଯା ଽ ଋଷଯଶ୍ ଚ ଯେ
ସେ ଯଜ୍ଞକୁ କୁଶ ଉପରେ ଛିଟିଲେ, ଆଦିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷକୁ। ଏହା ସହିତ ଦେବତା, ସାଧ୍ୟମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଯତ୍ ପୁରୁଷଂ ଵ୍ଯ୍ ଅଦଧୁଃ କତିଧା ଵ୍ଯକଲ୍ପଯନ୍ । ମୁଖଂ କିମ୍ ଅସ୍ଯ କୌ ବାହୂ କା ଊରୂ ପାଦା ଽ ଉଚ୍ଯେତେ
ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିଭାଜନ କରାଗଲା, ସେମାନେ କେତେ ଅଂଶ କଲେ? ତାଙ୍କର ମୁହଁ କ'ଣ ଥିଲା? ତାଙ୍କର ବାହୁ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କର ଉରୁ ଏବଂ ପାଦ କ'ଣ ଥିଲା, ସେମାନେ ପଚାରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽସ୍ଯ ମୁଖମ୍ ଆସୀଦ୍ ବାହୂ ରାଜନ୍ଯଃ କୃତଃ । ଊରୂ ତଦ୍ ଅସ୍ଯ ଯଦ୍ ଵୈଶ୍ଯଃ ପଦ୍ଭ୍ଯାꣳ ଶୂଦ୍ରୋ ଽ ଅଜାଯତ
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ; ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ; ଉରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ ହେଲେ; ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନସୋ ଜାତଶ୍ ଚକ୍ଷୋଃ ସୂର୍ଯୋ ଽ ଅଜାଯତ । ଶ୍ରୋତ୍ରାଦ୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚ ପ୍ରାଣଶ୍ ଚ ମୁଖାଦ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଅଜାଯତ
ତାଙ୍କର ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜନ୍ମିଲେ; ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ; କାନରୁ ବାୟୁ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଆସିଲେ; ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ।
ନାଭ୍ଯା ଽ ଆସୀଦ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷꣳ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋ ଦ୍ଯୌଃ ସମ୍ ଅଵର୍ତତ । ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଭୂମିର୍ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍ ତଥା ଲୋକାꣳଽ ଅକଲ୍ପଯନ୍
ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମୁଣ୍ଡରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ପାଦରୁ ପୃଥିବୀ ହେଲା; କାନରୁ ଦିଗଗୁଡିକ ହେଲା; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ଯତ୍ ପୁରୁଷେଣ ହଵିଷା ଦେଵା ଯଜ୍ଞମ୍ ଅତନ୍ଵତ । ଵସନ୍ତୋ ଽସ୍ଯାସୀଦ୍ ଆଜ୍ଯଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଽ ଇଧ୍ମଃ ଶରଦ୍ ଧଵିଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହବି ଭାବେ ନେଇ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ବସନ୍ତ ତାହାର ଘିଅ ହେଲା, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ତାହାର କାଠ ହେଲା, ଶରତ ତାହାର ହବି ହେଲା।
ସପ୍ତାସ୍ଯାସନ୍ ପରିଧଯସ୍ ତ୍ରିଃ ସପ୍ତ ସମିଧଃ କୃତାଃ । ଦେଵା ଯଦ୍ ଯଜ୍ଞଂ ତନ୍ଵାନା ଽ ଅବଧ୍ନନ୍ ପୁରୁଷଂ ପଶୁମ୍
ସାତଟି ପରିଧି ଥିଲା; ତିନି ଥର ସାତଟି କାଠ ତିଆରି ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବଳିପଶୁ ଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ଯଜ୍ଞେନ ଯଜ୍ଞମ୍ ଅଯଜନ୍ତ ଦେଵାସ୍ ତାନି ଧର୍ମାଣି ପ୍ରଥମାନ୍ଯ୍ ଆସନ୍ । ତେ ହ ନାକଂ ମହିମାନଃ ସଚନ୍ତ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵେ ସାଧ୍ଯାଃ ସନ୍ତି ଦେଵାଃ
ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଏହିମାନେ ପ୍ରଥମ ଧର୍ମ ହେଲେ। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଚ୍ଚତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବ ସାଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବସୁଛନ୍ତି।
ଅଦ୍ଭ୍ଯଃ ସମ୍ଭୃତଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ରସାଚ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣଃ ସମ୍ ଅଵର୍ତତାଗ୍ରେ । ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଦଧଦ୍ ରୂପମ୍ ଏତି ତନ୍ ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଦେଵତ୍ଵମ୍ ଆଜାନମ୍ ଅଗ୍ରେ
ଜଳରୁ ପୃଥିବୀର ସାର ଏକତ୍ରିତ ହେଲା, ଏହାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆଦିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଆକୃତି ତ୍ୱଷ୍ଟା ତିଆରି କଲେ; ଏହି ଆରମ୍ଭରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଦେବତ୍ୱ ହେଲା।
ଵେଦାହମ୍ ଏତଂ ପୁରୁଷଂ ମହାନ୍ତମ୍ ଆଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ । ତମ୍ ଏଵ ଵିଦିତ୍ଵାତି ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଏତି ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଵିଦ୍ଯତେ ଽଯନାଯ
ମୁଁ ଏହି ମହାନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣିଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଦୂରେ। ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଜିତିପାରିବ; ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ।
ପ୍ରଜାପତିଶ୍ ଚରତି ଗର୍ଭେ ଽଅନ୍ତର୍ ଅଜାଯମାନୋ ବହୁଧା ଵି ଜାଯତେ । ତସ୍ଯ ଯୋନିଂ ପରି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଧୀରାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ହ ତସ୍ଥୁର୍ ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା
ପ୍ରଜାପତି ଗର୍ଭରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ଅଜନ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବହୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଧୀରମନ୍ତି ତାଙ୍କର ମୂଳକୁ ଦେଖନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ।