ଉତ୍ସକ୍ଥ୍ଯା ଽ ଅଵ ଗୁଦଂ ଧେହି ସମ୍ ଅଞ୍ଜିଂ ଚାରଯା ଵୃଷନ୍ । ଯ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଜୀଵଭୋଜନଃ
ଉପରୁ ଲୁଚାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ତଳକୁ ନେଇ ଦେ। ବୃଷଭ ଏହାକୁ ସେଇଠି ଚଳାଉ। ସେ ଜଣେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ।
ଯକାସକୌ ଶକୁନ୍ତିକାହଲଗ୍ ଇତି ଵଞ୍ଚତି । ଆ ହନ୍ତି ଗଭେ ପସୋ ନିଗଲ୍ଗଲୀତି ଧାରକା
ଯକାସକଉ, ଶକୁନ୍ତିକାହଳଗ — ଏଭଳି କହି ସେ ଠକାଏ। ପଶୁର ଗର୍ଭରେ 'ନିଗଲଗଲୀତି' ଧ୍ୱନି କରି ଘାତ କରେ, ଧାରକ ଭାବେ।
ଯକୋ ଽସକୌ ଶକୁନ୍ତକ ଽ ଆହଲଗ୍ ଇତି ଵଞ୍ଚତି । ଵିଵକ୍ଷତ ଽ ଇଵ ତେ ମୁଖମ୍ ଅଧ୍ଵର୍ଯୋ ମା ନସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଭି ଭାଷଥାଃ
ଯକୋ, ଅସକଉ, ଶକୁନ୍ତକ, ଆହଳଗ — ଏଭଳି କହି ସେ ଠକାଏ। ଯେପରି ତୁମ ମୁଁ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଆମ ସହିତ ଅଧିକ କଥା ନ କର।
ମାତା ଚ ତେ ପିତା ଚ ତେ ଽଗ୍ରଂ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ରୋହତଃ । ପ୍ରତିଲାମୀତି ତେ ପିତା ଗଭେ ମୁଷ୍ଟିମ୍ ଅତꣳସଯତ୍
ତୋର ମାଁ ଓ ବାପା ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ ଗଛର ଶିରାରେ ଅଛନ୍ତି। 'ପ୍ରତିଲାମିତି' ବୋଲି, ତୋର ବାପା ଗର୍ଭରେ ମୁଠି ଦବାଇଲେ।
ମାତା ଚ ତେ ପିତା ଚ ତେ ଽଗ୍ରେ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ କ୍ରୀଡତଃ । ଵିଵକ୍ଷତ ଽଇଵ ତେ ମୁଖଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମା ନସ୍ ତ୍ଵଂ ଵଦୋ ବହୁ
ତୋର ମାଁ ଓ ବାପା ଗଛର ଶିରାରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ଯେପରି ତୁମ ମୁଁ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ସହିତ ଅଧିକ କଥା ନ କର।
ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଏନାମ୍ ଉଚ୍ଛ୍ରାପଯ ଗିରୌ ଭାରꣳ ହରନ୍ନ୍ ଇଵ । ଅଥାସ୍ଯୈ ମଧ୍ଯମ୍ ଏଧତାꣳ ଶୀତେ ଵାତେ ପୁନନ୍ନ୍ ଇଵ
ତାକୁ ଉପରକୁ ଉଠା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଭାର ଉଠାଯାଏ। ପରେ ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟଭାଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ, ଯେପରି ଶୀତଳ ପବନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଏନମ୍ ଉଚ୍ଛ୍ରାପଯ ଗିରୌ ଭାରꣳ ହରନ୍ନ୍ ଇଵ । ଅଥାସ୍ଯ ମଧ୍ଯମ୍ ଏଜତୁ ଶୀତେ ଵାତେ ପୁନନ୍ନ୍ ଇଵ
ତାକୁ ଉପରକୁ ଉଠା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଭାର ଉଠାଯାଏ। ପରେ ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟଭାଗ ହଲେ, ଯେପରି ଶୀତଳ ପବନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଅସ୍ଯା ଽ ଅꣳହୁଭେଦ୍ଯାଃ କୃଧୁ ସ୍ଥୂଲମ୍ ଉପାତସତ୍ । ମୁଷ୍କାଵିଦସ୍ଯା ଽ ଏଜତୋ ଗୋଶଫେ ଶକୁଲାଵ୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଜଳପଟଳ ଘନ ହୋଇ ବସିଯାଏ, ତାଙ୍କର ମୁଷ୍କ ଗୋର ଖୁର ଭଳି ଚଳେ।
ଯଦ୍ ଦେଵାସୋ ଲଲାମଗୁଂ ପ୍ର ଵିଷ୍ଟୀମିନମ୍ ଆଵିଷୁଃ । ସକ୍ଥ୍ନା ଦେଦିଶ୍ଯତେ ନାରୀ ସତ୍ଯସ୍ଯାକ୍ଷିଭୁଵୋ ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଶୋଭାମୟାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ବିସ୍ତୃତ ନିତମ୍ଭା ନାରୀ ତାଙ୍କର ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସତ୍ୟର ଆଖିର ଗହ୍ୱର ଭଳି।
ଯଦ୍ଧରିଣୋ ଯଵମ୍ ଅତ୍ତି ନ ପୁଷ୍ଟଂ ପଶୁ ମନ୍ଯତେ । ଶୂଦ୍ରା ଯଦ୍ ଅର୍ଯଜାରା ନ ପୋଷାଯ ଧନାଯତି
ଯେତେବେଳେ ହରିଣ ବାଉ ଖାଏ, ସେ ଗୋ ଭଳି ପୁଷ୍ଟ ମନେ କରେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଶୂଦ୍ର ଆର୍ୟା ନାରୀର ପ୍ରେମିକ, ସେ ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ।
ଯଦ୍ଧରିଣୋ ଯଵମ୍ ଅତ୍ତି ନ ପୁଷ୍ଟଂ ବହୁ ମନ୍ଯତେ । ଶୂଦ୍ରୋ ଯଦ୍ ଅର୍ଯାଯୈ ଜାରୋ ନ ପୋଷମ୍ ଅନୁ ମନ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ହରିଣ ବାଉ ଖାଏ, ସେ ଅଧିକ ପୁଷ୍ଟ ମନେ କରେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଶୂଦ୍ର ଆର୍ୟା ନାରୀର ପ୍ରେମିକ, ସେ ଏହାକୁ ପୁଷ୍ଟି ଭାବେ ମନେ କରେନାହିଁ।
ଦଧିକ୍ରାଵ୍ଣୋ ଽ ଅକାରିଷଂ ଜିଷ୍ଣୋର୍ ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ଵାଜିନଃ । ସୁରଭି ନୋ ମୁଖା କରତ୍ ପ୍ର ଣ ଽ ଆଯୂꣳଷି ତାରିଷତ୍
ମୁଁ ଦଧିକ୍ରାବଣ, ବିଜୟୀ ଓ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାକୁ ତିଆରି କରିଛି। ତାଙ୍କର ମୁଁ ଆମ ପାଇଁ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେଉ। ସେ ଆମକୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ନେଇଯାଉ।
ଗାଯତ୍ରୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁବ୍ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ପଙ୍କ୍ତ୍ଯା ସହ । ବୃହତ୍ଯ୍ ଉଷ୍ଣିହା କକୁପ୍ ସୂଚୀଭିଃ ଶମ୍ଯନ୍ତୁ ତ୍ଵା
ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଜଗତୀ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ପଙ୍କ୍ତି, ବୃହତୀ, ଉଷ୍ଣିହ, କକୁପ୍ ଓ ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରୁ।
ଦ୍ଵିପଦା ଯାଶ୍ ଚତୁଷ୍ପଦାସ୍ ତ୍ରିପଦା ଯାଶ୍ ଚ ଷଟ୍ପଦାଃ । ଵିଚ୍ଛନ୍ଦା ଯାଶ୍ ଚ ସଚ୍ଛନ୍ଦାଃ ସୂଚୀଭିଃ ଶମ୍ଯନ୍ତୁ ତ୍ଵା
ଦୁଇପାଏଁ, ଚାରିପାଏଁ, ତିନିପାଏଁ, ଛଅପାଏଁ, ଅନିୟମିତ ଓ ନିୟମିତ ଛନ୍ଦ, ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ସହିତ, ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରୁ।
ମହାନାମ୍ନ୍ଯୋ ରେଵତ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵା ଆଶାଃ ପ୍ରଭୂଵରୀଃ । ମୈଘୀର୍ ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଵାଚଃ ସୂଚୀଭିଃ ଶମ୍ଯନ୍ତୁ ତ୍ଵା
ବଡ଼, ଉଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଦିଗ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମେଘ ଭଳି, ବିଜୁଳି ଭଳି କଥା, ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ସହିତ, ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରୁ।
ନାର୍ଯସ୍ ତେ ପତ୍ନ୍ଯୋ ଲୋମ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୁ ମନୀଷଯା । ଦେଵାନାଂ ପତ୍ନ୍ଯୋ ଦିଶଃ ସୂଚୀଭିଃ ଶମ୍ଯନ୍ତୁ ତ୍ଵା
ହେ ପୁରୁଷ, ତୋର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ ତୋର କେଶ ବିଛେଦ କରନ୍ତୁ। ଦେବୀମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଦିଗମାନେ, ସୂଚୀ ଛନ୍ଦ ସହିତ, ତୁମକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ।
ରଜତା ହରିଣୀଃ ସୀସା ଯୁଜୋ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ କର୍ମଭିଃ । ଅଶ୍ଵସ୍ଯ ଵାଜିନସ୍ ତ୍ଵଚି ସିମାଃ ଶମ୍ଯନ୍ତୁ ଶମ୍ଯନ୍ତୀଃ
ରୂପା ହରିଣ, ସିସା, ଯୋକ, ଏହି ସବୁ କାମ କରିବାରେ ଏକାଠି ହୋଇଯାନ୍ତି; ଘୋଡ଼ାର ଚମଡ଼ରେ ଥିବା ସୀମା ଓ ଦୂର୍ବଳତାଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦିଅ, ବାନ୍ଧିଦିଅ।
କୁଵିଦ୍ ଅଙ୍ଗ ଯଵମନ୍ତୋ ଯଵଂ ଚିଦ୍ ଯଥା ଦାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନୁପୂର୍ଵଂ ଵିଯୂଯ । ଇହେହୈଷାଂ କୃଣୁହି ଭୋଜନାନି ଯେ ବର୍ହିଷୋ ନମ ଽ ଉକ୍ତିଂ ଯଜନ୍ତି
ସମ୍ଭବତଃ, ଯେଉଁମାନେ ଯବ ରଖିଛନ୍ତି, ଯବ ଦଳି ଦଳି ଅନୁକ୍ରମରେ ତିଆରି ହୁଏ; ଏଠାରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କର, ଯେଉଁମାନେ ଦର୍ବାକୁ ନମସ୍କାର କରି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
କସ୍ ତ୍ଵା ଛ୍ଯତି କସ୍ ତ୍ଵା ଵି ଶାସ୍ତି କସ୍ ତେ ଗାତ୍ରାଣି ଶମ୍ଯତି । କ ଽ ଉ ତେ ଶମିତା କଵିଃ
କିଏ ତୁମକୁ କାଟେ, କିଏ ତୁମକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛି, କିଏ ତୁମର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ଧିଛି; କିଏ ତୁମର ବାନ୍ଧନକାରୀ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ?
ଋତଵସ୍ତ ଽ ଋତୁଥା ପର୍ଵ ଶମିତାରୋ ଵି ଶାସତୁ । ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ତେଜସା ଶମୀଭିଃ ଶମ୍ଯନ୍ତୁ ତ୍ଵା
ଋତୁଗୁଡ଼ିକ, ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଯୋଡ଼ା, ବାନ୍ଧନକାରୀମାନେ ଆଜ୍ଞା ଦେଉନ୍ତୁ; ବର୍ଷର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବାନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା, ତୁମକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତୁ।
ଅର୍ଧମାସାଃ ପରୂꣳଷି ତେ ମାସା ଽ ଆ ଚ୍ଛ୍ଯନ୍ତୁ ଶମ୍ଯନ୍ତଃ । ଅହୋରାତ୍ରାଣି ମରୁତୋ ଵିଲିଷ୍ଟꣳ ସୂଦଯନ୍ତୁ ତେ
ଅର୍ଧମାସ, ତୁମର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତୁ; ମାସଗୁଡ଼ିକ ବାନ୍ଧି ବା କାଟନ୍ତୁ; ଦିନ ଓ ରାତି, ମାରୁତଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ଚିରି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ।
ଦୈଵ୍ଯା ଽ ଅଧ୍ଵର୍ଯଵସ୍ ତ୍ଵା ଛ୍ଯନ୍ତୁ ଵି ଚ ଆସତୁ । ଗାତ୍ରାଣି ପର୍ଵଶସ୍ ତେ ସିମାଃ କୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଶମ୍ଯନ୍ତୀଃ
ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେ ତୁମକୁ କାଟନ୍ତୁ ଓ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ତୁମର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଯୋଡ଼ାରେ ସୀମା ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ବାନ୍ଧନ୍ତୁ।
ଦ୍ଯୌସ୍ ତେ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଵାଯୁଶ୍ ଛିଦ୍ରଂ ପୃଣାତୁ ତେ । ସୂଯସ୍ ତେ ନକ୍ଷତ୍ରୈଃ ସହ ଲୋକଂ କୃଣୋତୁ ସାଧୁଯା
ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ବାୟୁ ତୁମର ଖୋଲା ସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମର ଜଗତକୁ ଶୁଭ କରନ୍ତୁ।
ଶଂ ତେ ପରେଭ୍ଯୋ ଗାତ୍ରେଭ୍ଯଃ ଶମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଵରେଭ୍ଯଃ । ଶମ୍ ଅସ୍ଥଭ୍ଯୋ ମଜ୍ଜଭ୍ଯଃ ଶମ୍ ଵ୍ ଅସ୍ତୁ ତନ୍ଵୈ ତଵ
ତୁମର ଉପର ଅଙ୍ଗମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ରହୁ, ତଳ ଅଙ୍ଗମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ରହୁ; ହାଡ଼ ଓ ମଜ୍ଜାରେ ଶାନ୍ତି ରହୁ, ତୁମର ଶରୀରରେ ଶାନ୍ତି ରହୁ।
କଃ ସ୍ଵିଦ୍ ଏକାକୀ ଚରତି କ ଽ ଉ ସ୍ଵିଜ୍ ଜାଯତେ ପୁନଃ । କିꣳ ସ୍ଵିଦ୍ଧିମସ୍ଯ ଭେଷଜଂ କିମ୍ ଵ୍ ଆଵପନଂ ମହତ୍
କିଏ ଏକା ଚାଲେ? କିଏ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଛି? ଶୀତର ଔଷଧ କଣ? ବଡ଼ ଆବରଣ କଣ?
ସୂର୍ଯ ଽ ଏକାକୀ ଚରତି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜାଯତେ ପୁନଃ । ଅଗ୍ନିର୍ ହିମସ୍ଯ ଭେଷଜଂ ଭୂମିର୍ ଆଵପନଂ ମହତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକା ଚାଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଅଗ୍ନି ଶୀତର ଔଷଧ; ପୃଥିବୀ ବଡ଼ ଆବରଣ।
କିꣳ ସ୍ଵିତ୍ ସୂର୍ଯସମଂ ଜ୍ଯୋତିଃ କିꣳ ସମୁଦ୍ରସମꣳ ସରଃ । କିꣳ ସ୍ଵିତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ଵର୍ଷୀଯଃ କସ୍ଯ ମାତ୍ରା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ସମାନ କଣ? ସାଗର ସମାନ ଝିଲି କଣ? ପୃଥିବୀଠାରୁ ବଡ଼ କଣ? କିଏ ଯାହାର ମାପ ଜଣା ନାହିଁ?
ବ୍ରହ୍ମ ସୂର୍ଯସମଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଦ୍ଯୌଃ ସମୁଦ୍ରସମꣳ ସରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଃ ପୃଥିଵ୍ଯୈ ଵର୍ଷୀଯାନ୍ ଗୋସ୍ ତୁ ମାତ୍ରା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ସମାନ; ଆକାଶ ସାଗର ସମାନ ଝିଲି; ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଥିବୀଠାରୁ ବଡ଼; ଗାଁର ମାପ ଜଣା ନାହିଁ।
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ଚିତଯେ ଦେଵସଖ ଯଦି ତ୍ଵମ୍ ଅତ୍ର ମନସା ଜଗନ୍ଥ । ଯେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତ୍ରିଷୁ ପଦେଷ୍ଵ୍ ଏଷ୍ଟସ୍ ତେଷୁ ଵିଶ୍ଵଂ ଭୁଵନମ୍ ଆ ଵିଵେଶାꣳ୩ଽ
ମୁଁ ତୁମକୁ ବୁଝିବାକୁ ପଚାରୁଛି, ଦେବମିତ୍ର, ଯଦି ଏହି କଥା ତୁମେ ମନରେ ଧରିଛ; ଯେଉଁ ତିନି ପଦରେ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜିତ ହେଲେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା।
ଅପି ତେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ପଦେଷ୍ଵ୍ ଅସ୍ମି ଯେଷୁ ଵିଶ୍ଵଂ ଭୁଵନମ୍ ଆଵିଵେଶ । ସଦ୍ଯଃ ପର୍ଯ୍ ଏମି ପୃଥିଵୀମ୍ ଉତ ଦ୍ଯାମ୍ ଏକେନାଙ୍ଗେନ ଦିଵୋ ଽ ଅସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠମ୍
ମୁଁ ସେଉଁ ତିନି ପଦରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା; ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଏକ ଅଙ୍ଗରେ, ଏହି ଦିବର ପୃଷ୍ଠରେ ଦୌଡ଼ିଯାଏ।