ଏ ଉତ୍କଳ ଭୂମିରେ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆଦର୍ଶର ଜ୍ୋତି ଜଳିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦମୟ ସଂସ୍କାର ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ବେଦିରେ, ଉତ୍ସର୍ଗ ପାଇଁ ଚିରନୂତନ ସୋମ ରସ ଚାରି ପଟେ ଢେଳାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅର୍ପଣ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ବିହରଣ କରୁଥିବା ଏକ ମହାନ ଦେବତାଙ୍କ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲା, ଯିଏ ପାଷାଣ ଦ୍ୱାରା ସୋମକୁ ଚିପି ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ, ବାୟୁଙ୍କ ଛାନିରେ ଶୋଧିତ ହୋଇ, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବହୁଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଉପଯୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର କନ୍ୟା, ନିରନ୍ତର ଧାରାରେ, ସେଇ ପ୍ରବାହମାନ ସୋମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ର ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲେ; ଚିପି ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୋମ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜର ସାରଥିପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ପୋଷିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପୋଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସାର ଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା। ଯେଉଁମାନେ ଯବ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯବ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ୟାସିତ ହୁଏ। ପବିତ୍ର ଦର୍ଭାସନ ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବେ ବସି, ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ଏହି ଆହୁତି ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ସରସ୍ୱତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ—ଏହି ତେଜ, ବୀର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଆଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ତେଜ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶୂରତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏହି ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ—ଏହି ମୂଳ ଆନନ୍ଦ, ପ୍ରମୋଦ ଓ ମହାନତା ପାଇଁ। ଏହି ସୋମ ତେଜ, ବୀରତା, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ, ନିଶ୍ଚୟ ଓ ପ୍ରଭାବ ଭରିଥାଏ—ଏବଂ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଯଜମାନ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଯିଏ ବାଘ, ନେଉଳ, ଗୃଧ୍ର, ଗରୁଡ଼, ସିଂହଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମଙ୍ଗଳରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଯେପରି ଏକ ଆନନ୍ଦିତ ସନ୍ତାନ ନିଜ ମାତାକୁ ପୋଷିତ କରେ, ସେପରି ହେଇ, ହେ ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଁ; ମୋ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅ, ମୋ ମନକୁ ଶୁଭତାରେ ପୂରଣ କର, ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କର। ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଆଶ୍ୱିନୀ ଚିକିତ୍ସକ, ସରସ୍ୱତୀ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଆଶ୍ୱିନୀ ଶକ୍ତି ଦେନ୍ତି। ଦୀକ୍ଷାର ରୂପ ଦର୍ଭା, ଯାତ୍ରାର ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କୁର, କ୍ରୟର ରୂପ ସୋମ, ସୋମର ଦାଣା ମଧୁ। ଆତିଥ୍ୟର ରୂପ ମାସିକ ହୋମ; ନଗ୍ନତା ମହାବୀରର ଚିହ୍ନ; ଏହି ଉପସଦ ତିନି ରାତି, ଦେବମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ। କ୍ରୟିତ ସୋମ ପ୍ରବାହମାନ ସୋମ ଭାବେ ଢେଳାଯାଏ; ଔଷଧ ଆଶ୍ୱିନୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ ପାଇଁ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଏ। ଆସନର ରୂପ ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ; ବେଦୀ ଆହୁତି ପାତ୍ର; ଉପରି ବେଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିକିତ୍ସକର ରୂପ। ବେଦୀ ବେଦୀ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ; ଶକ୍ତିର ଦର୍ଭା ଦର୍ଭା ସହିତ; ଯୂପ ଯୂପ ସହିତ; ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ନେତୃତ୍ୱ ଦିଏ। ତୁମେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱର ମୂଳ, ତୁମେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱର ନାଭି; ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷତି ନ ଦିଅଁ, ତୁମେ ମୋତେ କ୍ଷତି ନ ଦିଅ। ଘୃତବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଭାରୁଣ୍ୟ ନିବାସ କରନ୍ତି; ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ପାଇଁ, ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବିନାଶରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦିବ୍ୟ ସବିତୃଙ୍କ ପ୍ରେରଣା, ଆଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ବାହୁ, ପୁଷଣଙ୍କ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଶିଚିଁ; ଆଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ତେଜ ଓ ବ୍ରହ୍ମବଳ ପାଇଁ; ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ବୀର୍ୟ ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତି ପାଇଁ। ତୁମେ କିଏ? କଣ ପାଇଁ? କାହା ପାଇଁ? ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ, ଶୁଭ, ସତ୍ୟ ରାଜନ୍ୟ। ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଗୌରବ, ମୋ ମୁଁହ କୀର୍ତି, ଚୁଳ ଓ ଦାଢ଼ି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ଶ୍ୱାସ ରାଜା, ଅମରତ୍ୱ; ଚକ୍ଷୁ ଅଧିପତି, କାନ ତେଜମୟ। ମୋ ଜିହ୍ବା ମଙ୍ଗଳ, ମୋ ବାଣୀ ମହତ୍ତ୍ୱ, ମନ ଶାସନ, କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତେଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରମୋଦ ମୋତେ ମିଳୁ, ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ଅଙ୍ଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ; ମିତ୍ର ମୋ ସହିତ ରହୁନ୍ତୁ; ଶକ୍ତି ମୋତେ ମିଳୁ। ମୋ ବାହୁ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଭରିଥାଉ; ହସ୍ତ କ୍ରିୟାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମଶୀଳ; ଆତ୍ମା ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଛାତି ଦୃଢ଼। ମୋ ପିଠି ରାଜ୍ୟ, ଉଦର ଆଧାର; କାନ୍ଧ ଓ ଗଳା ଦୃଢ଼; କଟି ଶ୍ଥିର। ଉରୁ, ଜାଙ୍ଘ, ଗୋଡ଼ ଦୃଢ଼; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସର୍ବତ୍ର ସୁରକ୍ଷିତ। ନାଭି ବିବେକ ଓ ବିଚାରର ଆସନ; ଗୁଦ ପବିତ୍ରତାର ସ୍ଥାନ। ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦ; ଲିଙ୍ଗେ ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି। ଗୋଡ଼ ଓ ତଳ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରେ ନିବିଡ଼, ପ୍ରଜାମଧ୍ୟରେ ରାଜା। ମୁଁ ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ଆତ୍ମା, ପ୍ରାଣ, ଉତ୍ତମତା, ପୋଷଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଦୃଢ଼। ତିନି, ଏଗାର, ତିରିଶି ଦେବତା ଓ ଶୁଭ ଦେବମାନେ, ବୃହସ୍ପତି ପୂରୋହିତ ଭାବେ, ଦିବ୍ୟ ସବିତୃଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱିତୀୟ ସହିତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ତୃତୀୟ ସହିତ, ତୃତୀୟ ସତ୍ୟ ସହିତ; ସତ୍ୟ ସହିତ ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଯଜ୍ଞ, ଯଜୁସ୍ ସହିତ ଯଜୁସ୍, ସାମ ସହିତ ସାମ, ଋଚ୍ ସହିତ ଋଚ୍, ପୂର୍ବାର୍ଚ୍ଚନା, ପ୍ରଧାନ ଗୀତ, ଯାଜ୍ୟା ଓ ବଷଟ୍ ମନ୍ତ୍ର, ଆହୁତି ସହିତ—ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ। ଧରା, ସ୍ୱାହା। ମୋ ଚୁଳି ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଚର୍ମ ନମ୍ରତା ଓ ସମ୍ମିଳନ; ମାଂସ ଧନାର୍ଜନ, ହାଡ଼ ଓ ମଜ୍ଜା ଶ୍ରଦ୍ଧା। ଯଦି ଦେବମାନେ, ଆମେ ଦେବତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଛୁ, ଅଗ୍ନି ଏହାରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ଦିନକି ରାତିରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ ହେଉଛି, ବାୟୁ ତାହାରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରୁନ୍ତୁ। ଜାଗ୍ରତ କି ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଗ୍ରାମ, ଅରଣ୍ୟ, ସଭା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ନିଚ୍ଚ କି ଉଚ୍ଚ, କିମ୍ବା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ, ସେ ସବୁ ଦୂର ହେଉ। ପାଣିରେ ଯାହା ଅଛି, ଅଘ୍ନ୍ୟା, ଭାରୁଣ୍ୟ, ଆମେ ଡାକୁଛୁ; ଭାରୁଣ୍ୟ, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କର।