ପ୍ରାଚୀନ କଥାରେ, ଜଳର ଅବତରଣ ଓ ସମୁଦ୍ରର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳୀର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—"ତୁମ ଶିଖା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦହୁ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ହେଉ।" ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକ ଓ ଦେବତାମୟ ଭାଷା ସହିତ, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆଣ ଓ ତାଙ୍କୁ ଆମ ନିବେଦନ ଦେଖା। ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପବିତ୍ର, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ଆମ ଯଜ୍ଞ ଓ ନିବେଦନ ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ନେଯାଅ। ଏହି ପବିତ୍ର, ବିବେକଶୀଳ ଓ କରୁଣାମୟ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଆଲୋକିତ ହେଉଛି, ଯେପରି ଉଷା ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ଏହି ଅଗ୍ନି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା, ବାୟୁର ଗତି, କୀର୍ତ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା, ଅଜରାମର। ତାଙ୍କର ଶିଖାକୁ, ତାଙ୍କର ଦହନକୁ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମ ଶିଖା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦହୁ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ହେଉ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ଘାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ଆଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ, ବର୍ଷର ଅଂଶରେ ବସିଥିବା, ସେମାନେ ଅନିମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଆପଣେ ଆପଣେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ପାନ କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ସେମାନେ ବିନା କିଛି ପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ—ନ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ନ ପୃଥିବୀରେ, ନ ଜଳରେ। ଏହି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାଣ, ନିଶ୍ୱାସ, ଚକ୍ରଣ, ତେଜ, ଓ ଆକାଶ ଦାତା; ତୁମ ଶିଖା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦହୁ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ହେଉ। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖାରେ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ଦହିଦିଅ; ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ଧନ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୋହିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଆମର ପିତା ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି; ଶୁଭ ଧନ ଆଶା କରି, ସେ ପ୍ରଥମେ ନିମ୍ନ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତା'ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—କ'ଣ ଥିଲା ଆଧାର, କ'ଣ ଆରମ୍ଭ, କ'ଣ ଥିଲା କଥା? କେଉଁଠୁ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏହି ପୃଥିବୀ ତିଆରି କଲେ, ତାଙ୍କର ମହତ୍ୱରେ ଆକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ? ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ, ମୁହଁ, ବାହୁ, ପାଦ ଥିବା, ବାହୁ ଓ ପଖ ପକାଇ ବାୟୁ ପରି ଚଳନ୍ତି; ଏହି ଏକ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। କ'ଣ ଥିଲା ସେଇ ଅରଣ୍ୟ, କ'ଣ ଥିଲା ସେଇ ଗଛ, ଯାଁଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ତିଆରି ହେଲା? ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, କ'ଣ ଥିଲା ସେଇ ଆଧାର ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ଅଟୁଟ ରହିଛି? ଏହି ଉଚ୍ଚ ନିବାସସ୍ଥାନ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଓ ଏଠାର, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ତୁମ ସହଚରମାନେଙ୍କୁ ଶିଖାଅ; ଆତ୍ମାକୁ ଅର୍ପଣ କର, ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଅ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ନିବେଦନରେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ, ଆତ୍ମାକୁ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅର୍ପଣ କର; ନିକଟରେ ଅନ୍ୟ ବିପକ୍ଷୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଉନ୍ତୁ; ଏଠାରେ, ମଘବାନ ଆମ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀ ଉପକାରକ ହେଉନ୍ତୁ। ଆମେ ଆଜି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା, ଯିଏ ଉଚ୍ଚାରଣର ପ୍ରଭୁ, ଶୀଘ୍ର ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ପାଇଁ; ସେ ଆମ ସମସ୍ତ ନିବେଦନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ, ସର୍ବମଙ୍ଗଳକାରୀ, କୁଶଳକର୍ତ୍ତା, ଆମ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ହେଉନ୍ତୁ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ନିବେଦନର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଅଜୟ ରକ୍ଷକ କରିଥିଲେ; ସେଠିଏଁଠାରୁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି—ଏହି ବଳବାନ ଉଚିତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ ପିତା ମନରେ ନାମରେ ଘୃତ ତିଆରି କଲେ; ସମସ୍ତ ସୀମା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲାପରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମନରେ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଉଚ୍ଚତମ, ଦୃଷ୍ଟା; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଚାହିଁଥିବା ନିବେଦନ ଏକାସାଥିରେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସପ୍ତ ଋଷି ଏକ ଅତିତୀତଙ୍କୁ କଥାହୁଏ। ସେ ଯିଏ ଆମର ପିତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ନିବାସ ଓ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି—ଅନ୍ୟ ଲୋକ ସେଠାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଯାନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି, ଗାୟକ, ଆମ ପାଇଁ ସମେତ ଧନ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ; ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୂତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକ ତିଆରି କଲେ। ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଥିଲା ପ୍ରଥମ ଗର୍ଭ, ସେଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଦେଖିଥିଲେ। ସେଇ ପ୍ରଥମ ଗର୍ଭକୁ ଜଳ ଧାରଣ କଲା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକାସାଥିରେ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ; ଅଜନ୍ମାର ନାଭିରେ, ସେଠି ଏକ ଥିଲେ, ଯାଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି; ତୁମ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଲଗା ଉପଜିଛି; କୁହୁଆ ମେଘରେ ଢାକା, ଭ୍ରମ ଭାଷାରେ କୁହୁଥିବା, ସେମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବେ ଷ୍ଟୁତି କରି ଘୁରୁଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦେବତା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଲେ; ତୃତୀୟରେ ପିତା ଔଷଧି ତିଆରି କଲେ ଓ ଜଳର ଗର୍ଭ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତାର କଲେ। ଦ୍ରୁତ, ଗଜ୍ଜନ୍ତି, ବଳବାନ, ବୃଷଭ ସମ, ଆକାଶକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିବା, ଅଜିତ୍ୟ, ଅନିମିଷ, ଏକମାତ୍ର ବୀର, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏକସାଥିରେ ଶତ ସେନାକୁ ଜିତିଥିଲେ। ଏହି ଅଜିତ୍ୟ, ଅନିମିଷ, ଭୟଙ୍କର, ଧୃତିଶାଳୀ, ଅସ୍ଥିର, ଧୃଢ଼, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏକାସାଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାଣଧାରୀ ସହିତ ଦଢ଼ି ରୁହ। ସେ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗଦେଲେ; ସଂଯୁକ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଜିତିବା, ସୋମପାନୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ବାଣଧାରୀ, ପ୍ରତିରୋଧମାନେଙ୍କ ସହିତ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତି, ତୁମ ରଥ ଚଳାଅ, ଦାନବ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସେମାନେଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଅ; ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର, ଜିତିବା, ଆମ ରଥମାନଙ୍କୁ ସୁଖି ଓ ସୁରକ୍ଷିତ କର।