ଏକ ପୁଣ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ନିମିତ୍ତ କରି, ଏହି ବେଦ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ମାନବ ଦେହର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ସମ୍ବୃତ୍ତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରେ। ପ୍ରଥମେ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଥମ ପଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ ଭାବରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ତ୍ରିଗୁଣ, ବୃଦ୍ଧି, ବିସ୍ତାର, ଯୁକ୍ତି, ଉନ୍ନତି, ପଥ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗମନ ଓ ଅଗ୍ରଗତିର ଦେବତା ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦେବତା ଶକ୍ତିର ଅନୁପ୍ରେରଣା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗର ଦେବତା ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା, ଶକ୍ତି, ଓ ମନ୍ତ୍ରର ସମ୍ପୃତ୍ତି ସହ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଅଗ୍ନି ରାଜା, ତାଙ୍କର ଦେବତା ବସୁ, ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ରର ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସମର୍ଥକ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ତିନି ପ୍ରଶଂସା ଭୂମିରେ ରହିଛି, ଘୃତ ଓ ଶ୍ରୁତି ସମର୍ଥନ କରେ, ରଥନ୍ତର ସାମନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଋଷିମାନେ ଏହି ଦେବତାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ପ୍ରମାଣରେ ଶ୍ରୀମୟ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ଦେବତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖରରେ ଶ୍ରୀମୟ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ବସାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାର, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନି ବିରାଜ, ଦେବତା ରୁଦ୍ର, ଅସ୍ତ୍ରର ନେତୃତ୍ୱ ଇନ୍ଦ୍ର, ପନ୍ଦର ପ୍ରଶଂସା, ପ୍ରଉଗ ମନ୍ତ୍ର, ବୃହତ୍ ସାମନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସମ୍ରାଜ୍, ଦେବତା ଆଦିତ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ରର ନେତୃତ୍ୱ ବରୁଣ, ସତର ପ୍ରଶଂସା, ମାରୁତ୍ବତୀ ମନ୍ତ୍ର, ବୈରୂପ ସାମନ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସ୍ୱରାଜ୍, ଦେବତା ମାରୁତ, ଅସ୍ତ୍ରର ନେତୃତ୍ୱ ସୋମ, ଏକାଇଶ ପ୍ରଶଂସା, ନିଷ୍କେବଳ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର, ବୈରାଜ ସାମନ। ମହାଦିଗରେ ଅଧିପତ୍ନୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବତା, ଅସ୍ତ୍ରର ନେତୃତ୍ୱ ବୃହସ୍ପତି, ତିରିଶି ତିନି ପ୍ରଶଂସା, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଅଗ୍ନିମାରୁତ ମନ୍ତ୍ର, ଶାକ୍ବର ଓ ରୈବତ ସାମନ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖରରେ ବସାନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେବତା, ରଥ, ଏପ୍ସରା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରର ସହିତ ବିବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ପୂର୍ବରେ ହରିକେଶ, ରଥଗୃତ୍ସା ଚାଳକ, ରଥଔଜା ନେତା, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ଓ କ୍ରତୁସ୍ଥଳା ଏପ୍ସରା, ଦଙ୍କ୍ଷ୍ଣବା ପଶୁ, ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର, ମିସାଇଲ ହତ୍ୟା। ଦକ୍ଷିଣରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ରଥସ୍ଵନ ଚାଳକ, ରଥେଚିତ୍ର ନେତା, ମେନକା ଓ ସହଜନ୍ୟା ଏପ୍ସରା, ଯାତୁଧାନ ଅସ୍ତ୍ର, ରକ୍ଷସ ମିସାଇଲ। ପଶ୍ଚିମରେ ବିଶ୍ୱଭ୍ୟଚାସ୍, ରଥପ୍ରୋତ ଚାଳକ, ଅସମରଥ ନେତା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ ଓ ଅନୁମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ ଏପ୍ସରା, ବାଘ ଅସ୍ତ୍ର, ନାଗ ମିସାଇଲ। ଉତ୍ତରରେ ସଂୟଦ୍ବସୁସ୍, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଚାଳକ, ଅରିଷ୍ଟନେମି ନେତା, ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ ଏପ୍ସରା, ଜଳ ଅସ୍ତ୍ର, ପବନ ମିସାଇଲ। ଉପରେ ଅର୍ବାଗ୍ବସୁସ୍, ସେନଜିତ ଚାଳକ, ସୁଷେଣ ନେତା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଏପ୍ସରା, ତଡିତ୍ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଜୁଳି ମିସାଇଲ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ କୃପା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ; ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆମେ ଘୃଣା କରୁଛୁ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଆମକୁ ଘୃଣା କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜିହ୍ୱାରେ ରଖାଯାଏ। ଅଗ୍ନି ସ୍ୱର୍ଗର ମୁକୁଟ, ଶିଖର, ଭୂମିର ମହାପ୍ରଭୁ; ତିନି ଜଳର ବୀଜକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନି ହଜାର ଶକ୍ତିର ମହାପ୍ରଭୁ, ଶତ ଧନର ଅଧିପତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଧନର ମୁକୁଟ। ଅଥର୍ବନ ଅଗ୍ନିକୁ ପଦ୍ମରୁ ମଥି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ତିନି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୁଣ୍ଡ। ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ ଓ ରାଜ୍ୟର ନେତୃତ୍ୱକାରୀ; ଶୁଭ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବାରେ, ତିନି ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ହେଉଛି ଉତ୍ସର୍ଗର ବହାକ। ଅଗ୍ନି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଦୀପ ଜଳାଇବା ସମୟରେ, ଗାଉଁ ନିକଟରେ ଉଷାରେ ଛାଣି ଯିବା ଗାଉଁ ମାନଙ୍କ ଭଳି; ଯୁବା ଅଶ୍ୱମାନେ ଉଠିବା ପରି, କିରଣମାନେ ଆକାଶକୁ ଦୌଡ଼ିବା ପରି। ଆମେ ବିଦ୍ୱାନ, ଶୁଭ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗୀତ ଅର୍ପଣ କରିଛୁ, ଯେପରି ଶୁଭ ଉଭା ଆକାଶରେ ଗୋଲାପୀ ଅଳଙ୍କାର ରଖାଯାଏ। ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉଛନ୍ତି ହୋତା, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଷ୍ପାପ ଭୃଗୁମାନେ ତିନିକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭାସିତ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳ ପାଇଁ ଚମକୁଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଜନମ ନେଇଛନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଵିକଳ୍ପ ରକ୍ଷକ; ଘୃତ ଲିପ୍ତ ମୁହଁ, ବିଶାଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା, ଭାରତମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ଚମକ। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ; ମଥି ଉପଜିବା ସମୟରେ ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍; ତିନି ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ। ମିତ୍ରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଅଭିଲାଷା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନକାରୀ, ଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣର ପୁତ୍ର। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆର୍ୟ ଘରେ ଜଳାଯାଏ; ଇଡାର ଆସନରେ ଉତ୍ସାହିତ—ସମୃଦ୍ଧି ଆଣନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଗ୍ରାମରେ ଲୋକମାନେ ଡାକନ୍ତି; ତିନି ଅନେକଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଅର୍ପଣର ବହାକ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଗ୍ନି, ପୋଷଣର ପୁତ୍ର, ଶୁଭ, ଦ୍ରୁତ, ମିତ୍ର, ଅତିଥି, ଅମର ଦୂତକୁ ଡାକିଛି। ଅମର ଦୂତ, ଲାଲ ଅଶ୍ୱମାନେ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଡାକିବା ସମୟରେ ଦୌଡ଼ିଆନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ପ୍ରଶଂସା ଚମକୁଛି, ଦେବତାମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବୀୟ ଧନ ଦେନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ଗୋମାନ୍ୟକର ମହାପ୍ରଭୁ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜର ଅଧିପତି, ଜାତବେଦାସ୍, ଆମକୁ ମହା କୀର୍ତି ଦିଅ। ଅଗ୍ନି, ଧନ ପାଇଁ ଜଳାଯାଇଥିବା ବିଦ୍ୱାନ୍, ଗୀତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆମ ପାଇଁ ଚମକୁଥିବା ଆଦି ଆଲୋକରେ ଦ୍ରୁତ ହେଉ। ଅଗ୍ନି, ରାଜା, ରାତି ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବରେ, ଗୃହ ଓ ଉଷାରେ, ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିହ୍ୱାରେ ଦେମନମାନେକୁ ଦହନ କରନ୍ତି। ଡାକିବା ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ; ଦାନ ଶୁଭ ହେଉ, ଯଜ୍ଞ ଶୁଭ ହେଉ, ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହେଉ।