ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିକାଶର ଦିବ୍ୟ ଗାଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ନବଟି ସ୍ତୋତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ଏଠିରେ ଆଦିତି ମହିଳା ଭାବେ ବିରାଜିଲେ। ଏଗାରଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଋତୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାୟକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହେଲେ। ତେରଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାସମାନେ ଗଠିତ ହେଲେ, ଏଠିରେ ବର୍ଷ ଅଧିପତି ହେଲେ। ପନ୍ଦରଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏଠିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିପତି ହେଲେ। ସତରଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘରୋଇ ପଶୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଏଠିରେ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଏହିପରି, ଊଣିଶଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୂଦ୍ର ଓ ଆର୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ଅଧିପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଏକୋଇଶଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ-ନଖିଆ ପଶୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏଠିରେ ବରୁଣ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଏଗଣିଶଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ଗଠିତ ହେଲେ, ପୂଷଣ ଅଧିପତି ହେଲେ। ପଚିଶଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବାୟୁ ଏଠିରେ ଅଧିପତି ହେଲେ। ସତାଇଶଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଭୂମି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ଏଠିରେ ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ କ୍ରମଶଃ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଏହିପରି, ଉଣତିସଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଛମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସୋମ ଏଠିରେ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଏକତିସଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯବ ଓ ଅଯବ ଅଧିପତି ହେଲେ। ତେଇତିସଟି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଧିପତି ହେଲେ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଶୂନ୍ୟକୁ ପୂରଣ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଗର୍ଭରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବୃହସ୍ପତି ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ପ୍ରିଶ୍ନି ଗାଈମାନେ ସୋମ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତ କୁଳ ଏହି ତିନି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମହିମା ଦେଲେ, ଯିଏ ସମୁଦ୍ରର ଅଧିପତି, ସାର୍ଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ପୁରସ୍କାରର ସତ୍ୟ ଅଧିପତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକି କୁହାଯାଏ—ଏହେ ଅଗ୍ନି, ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଏଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୂର କର। ତୁମେ ଆମପ୍ରତି ସୁମଧୁର ଭାବରେ କଥା କର, ଆମେ ଅକ୍ଷତ ଓ ତୁମ ତ୍ରିଗୁପ୍ତ ଶରଣରେ ରହିବାକୁ ପାରିବା। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଡାକାଯାଏ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂର ହେଉ, ଆମର କ୍ଷେମ ହେଉ। ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରର ଶକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ଏହି ଭୂମି ଓ ଜଳରେ ନାମାଂଶ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏହି ଗୃତ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ଲାଭ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ମିତ୍ର ଓ ଛନ୍ଦ ରୂପରେ ବିବିଧ ନାମ ରହିଛି—ଏଭାବରେ ଏବା, ବରିବ, ଶମ୍ଭୁ, ପରିଭୂ, ଆଚ୍ଛ, ମନ, ଭ୍ୟାଚ, ସିନ୍ଧୁ, ସମୁଦ୍ର, ଶରୀର, କକୁପ୍, ତ୍ରିକକୁପ୍, କାବ୍ୟ, ଅଙ୍କୁପ, ଅକ୍ଷରପଙ୍କ୍ତି, ପଦପଙ୍କ୍ତି, ବିଷ୍ଟାରପଙ୍କ୍ତି, କ୍ଷୁରୋ ଭ୍ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଜଗତର ନିୟମ, ଧର୍ମ, ଦିନ-ରାତି, ଦିଗବିଦିଗ, ମଝିର ଅନ୍ତରାଳ, ବର୍ଷା, ଶରୀର, ଶ୍ରବଣ, ବୃଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଶିକ୍ଷା, ତେଜସ୍ବିତା, ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଦେବତ୍ୱକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ। ପ୍ରତିଟି ପଦକୁ ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗର ଅଧିପତି, ଦେବତା, ସାର୍ଥି, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ବିବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଦିଗର ଅଧିପତି ହରିକେଶ, ତାଙ୍କର ସାର୍ଥି ରଥଗୃତ୍ସ, ଅପ୍ସରାମାନେ ପୁଞ୍ଜିକାସ୍ଥଳା ଓ କ୍ରତୁସ୍ଥଳା। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅଧିପତି ବିଶ୍ୱକର୍ମାନ୍, ସାର୍ଥି ରଥସ୍ୱନ, ଅପ୍ସରାମାନେ ମେନକା ଓ ସହଜନ୍ୟା। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଅଧିପତି ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚାସ୍, ସାର୍ଥି ରଥପ୍ରୋତ, ଅପ୍ସରାମାନେ ପ୍ରମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ ଓ ଅନୁମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ। ଉତ୍ତର ଦିଗର ଅଧିପତି ସଂୟଦ୍ବସୁସ୍, ସାର୍ଥି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ। ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗର ଅଧିପତି ଅର୍ବାଗ୍ବସୁସ୍, ସାର୍ଥି ସେନାଜିତ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଉର୍ବଶୀ ଓ ପୂର୍ବଚିତ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦିଗର ଦେବତାମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଆମେ ଘୃଣା କରୁଛୁ ବା ଯିଏ ଆମକୁ ଘୃଣା କରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଜଉ ମୁଖରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି ସ୍ୱର୍ଗର ମୁକୁଟ, ଶିଖର ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଭାବେ ବିରାଜିଛନ୍ତି। ସେ ଜଳର ବୀଜକୁ ଉତ୍ସାରିତ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନି ହଜାର ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ଶତ ଧନର ଅଧିପତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧନର ମୁକୁଟ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଥର୍ବାନ୍ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୁଣ୍ଡ। ଅଗ୍ନି ଯେଉଁଠାରେ ମଙ୍ଗଳ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରଖିଥାନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ଅହୁତି ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଅଗ୍ନି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ନବ ଦୁଧାଳି ଗାଈ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଯେପରି ଆଗ୍ରହ କରେ, ସେପରି ପ୍ରଭା ଆକାଶକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ। ଏହି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅନୁକୂଳ। ଭୃଗୁମାନେ ଅପରାଧ ହୀନ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ବନ୍ଧ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ଦିନିକି ଏକ୍ ଜାତିର ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଅଗ୍ନି ଜନସମୂହର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନୂତନ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଦାତା ଭାବେ ବିରାଜିଲେ। ଘୃତ ଲେପିତ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ବନ୍ଧ ଅରଣ୍ୟରେ ଉପଲବ୍ଧ କଲେ, ସେ ଚୁରା ହେବାବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍, ଏବଂ ସେଙ୍କୁ ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମିତ୍ରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦାତା, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ଓ ପୋଷଣର ପୁତ୍ର।