ଏକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଚେତନାର ଶକ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରେ ଏକ ଶକ୍ତି ଓ ଏକ ଛନ୍ଦ ବିଶେଷ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ବୟଃ, ପ୍ରଜାପତି, ଏବଂ ଛନ୍ଦ; କ୍ଷତ୍ର ହେଉଛି ବୟଃ, ମୟଁଦ, ଛନ୍ଦ; ଆଧାର ହେଉଛି ବୟଃ, ସ୍ୱାମୀ, ଛନ୍ଦ; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବୟଃ, ପରମେଷ୍ଠିନ୍, ଛନ୍ଦ; ନିବାସ ବୟଃ, ବିବଳମ୍, ଛନ୍ଦ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୟଃ, ବିଶାଳ, ଛନ୍ଦ; ପୁରୁଷ ବୟଃ, ତନ୍ଦ୍ରା, ଛନ୍ଦ; ବାଘ ବୟଃ, ଅନାଧୃଷ୍ଟ, ଛନ୍ଦ; ସିଂହ ବୟଃ, ଛଦି, ଛନ୍ଦ; ପଷ୍ଠବାଡ ବୟଃ, ବୃହତୀ, ଛନ୍ଦ; ବଳଦ ବୟଃ, କକୁପ୍, ଛନ୍ଦ; ଷଣ୍ଡ ବୟଃ, ସତୋବୃହତୀ, ଛନ୍ଦ। ଏହିପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ, ଦିଗ, ଓ ଅବସ୍ଥା ବୟଃ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, "ଏହି ଇଟିକୁ ଅଚଳ କର। ଏହାର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଧ୍ୟମ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କର।" ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, "ଏହାକୁ ମଧ୍ୟମ ଲୋକର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ବସାଇବା ପାଇଁ, ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହେଉ। ଏହି ବିଚରଣ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ପାଇଁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ, ନୀଚ ଶ୍ୱାସ, ବିକିରଣ ଶ୍ୱାସ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶ୍ୱାସ, ଦୃଢତା ଓ ଚରିତ୍ର ପାଇଁ ହେଉ। ବୟୁ ତୁମକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ, କ୍ଷେମ, କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା, ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଦିବ୍ୟତ୍ୱ ସହ, ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ, ଦୃଢ ଭାବେ ବସ।" ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ମହିଳା ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ—ପୂର୍ବ ଦିଗ ରାଜ୍ଞୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଭିରାଟ୍, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ସ୍ୱାମିନୀ, ଉତ୍ତର ଦିଗ ଶବ୍ଦର ଦେବୀ, ଏବଂ ବୃହତ୍ ଦିଗ ମହାପତ୍ନୀ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏହି ଶକ୍ତିମାନ ଇଟି ମଧ୍ୟମ ଲୋକରେ ବସିଥାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ, ଶ୍ୱାସ, ଓ ଆଲୋକ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ। ବୟୁ ଏହାର ଶ୍ୱାମୀ। ଋତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ—ନଭସ୍ ଓ ନଭସ୍ୟ ହେଉଛି ବର୍ଷା ଋତୁ; ଏହା ଅଗ୍ନିର ଅନ୍ତଃସଂୟୋଗ। ଇଷା ଓ ଊର୍ଜା ହେଉଛି ଶରତ୍ ଋତୁ; ଏହି ଅଗ୍ନିର ଅନ୍ତଃସଂୟୋଗ। ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ସାଧକ ନିଜ ପ୍ରାଣ, ଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ବାଣୀ, ମନ, ଆତ୍ମା ଓ ଆଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଦ୍ୟୁଲୋକ, ବର୍ଷ, ତାରା, ବାଣୀ, ମନ, କୃଷି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈ, ଛାଗ, ଘୋଡ଼ା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛନ୍ଦ ରୂପେ ବିବେଚିତ। ଅଗ୍ନି, ବୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବୃହସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଭାରୁଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦେବତା। ଏହି ଶକ୍ତିମାନ ଇଟି ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଂଶ ଓ ଆଧାର। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରାଣ, ତେଜସ୍, କୃଷି, ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ସଂସ୍କୃତ କରାଯାଏ। ଏହି ଶକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରୁଥାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବୃହସ୍ପତି ଏହି ଗର୍ଭରେ ଏହାକୁ ବସାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରିଶ୍ନି ଗାଈଁମାନେ ସୋମର ସଂସ୍କାର କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମକାଳରେ ତିନି ଦ୍ୟୁଲୋକରେ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ ଏବଂ ତାହାର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ—ଏକ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତି, ତିନି ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା, ପାଞ୍ଚ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଭୂତମାନେ, ସପ୍ତ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତ ଋଷି, ନବ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଏକାଦଶ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଋତୁମାନେ, ତ୍ରୟୋଦଶ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମାସମାନେ, ପଞ୍ଚଦଶ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାମିତ୍ୱ, ସପ୍ତଦଶ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପଶୁମାନେ, ଏବଂ ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟି ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ: "ଆମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଏଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦୂର କର। ଆମ ସହ ମୃଦୁ ଭାବରେ କଥା କର, ଆମକୁ କ୍ଷତି ନ ହେଉ, ତୁମ ତିନିଗୁଣ ଆଶ୍ରୟରେ ଆମେ ନିବାସ କରିବାକୁ ଦିଅ।" ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦର ନାମ ଏବଂ ତାହାର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛନ୍ଦ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଏକ ଅଂଶ, ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ଋତୁ, ଦିଗ, ବସ୍ତୁ ଓ ସମ୍ପଦ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏକ ଦେବତା, ଏକ ସେନାନାୟକ, ଏକ ଅପ୍ସରା, ଏବଂ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ନିୟୁକ୍ତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ହରିକେଶ, ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ରଥଗୃତ୍ସ, ସେନାପତି ରଥଔଜା। ଅପ୍ସରା ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା ଓ କ୍ରତୁସ୍ଥଳା, ଦଂକ୍ଷ୍ଣବା ପଶୁ, ଅସ୍ତ୍ର ମାନବ, ମିଶନ ଅସ୍ତ୍ର। ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱେଷ ଅଛି ସେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତୁ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନିୟନ୍ତା ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ରଥସ୍ୱନ, ସେନାପତି ରଥେଚିତ୍ର, ଅପ୍ସରା ମେନକା ଓ ସହଜନ୍ୟା, ଅସ୍ତ୍ର ଯାତୁଧାନ, ମିଶନ ରକ୍ଷସ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ନିୟନ୍ତା ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚାସ୍, ରଥଚାଳକ ରଥପ୍ରୋତ, ସେନାପତି ଅସମରଥ, ଅପ୍ସରା ପ୍ରମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ ଓ ଅନୁମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ, ଅସ୍ତ୍ର ବାଘ, ମିଶନ ସର୍ପ। ଏହି ପ୍ରକାର, ସମସ୍ତ ଦିଗ, ଶକ୍ତି, ଦେବତା, ଛନ୍ଦ, ଓ ରକ୍ଷାର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବିନ୍ୟାସରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଏକତାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ଓ ପୂଜାରୀ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ମଂଗଳମୟ ହୁଏ।