ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ବିଶେଷ ବିଭାବନା। ଏହି ଅଗ୍ନି ଆମର ଯଜ୍ଞ ଆସନରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ, ଜ୍ଵଳମାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇ, "ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହି ଆସନରେ ବସନ୍ତୁ, ଆମ ପାଇଁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତୁ।" ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି; ଆଙ୍ଗିରସ ନାମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଥର କୁହାଯାଇଛି—"ଦିବ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତୁ।" ଅଗ୍ନି, ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଭରିଦିଅନ୍ତୁ, ଦୁଇଟି ଦ୍ଵାର ଭରିଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ତିନି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଗର୍ଭରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରିଷ୍ଣିମାନେ ଯଜ୍ଞର ପାଇଁ ସୋମ ଦୁଧ ଚାଲି, ତିନି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନରେ ମଧୁର ରସ ପାନ କରାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଡ଼ ଚାରିଅଟିୟର, ଅପାର ସମୁଦ୍ର ସମାନ ବିସ୍ତୃତ ଶକ୍ତି, ସତ୍ୟ ପୁରସ୍କାର ଦାତା ଓ ଅଧିପତି ଭାବରେ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି। ଦୁଇଜଣ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଏକ ଆସ୍ଥା, ଏକ ଆଲୋକରେ ଏକତାରେ ରହି, ସମ୍ପୃକ୍ତ ହେଇ, ଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଏକତା ରଖନ୍ତୁ। ତୁମର ମନ, ନିୟତି, ଚିନ୍ତା ଏକତାରେ ହେଉ; ଅଗ୍ନି, ପୁରୀଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଅଧିପତି ଭାବେ ଯଜ୍ଞକାରୀକୁ ପୋଷଣ ଓ ଶକ୍ତି ଦିଅ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପୁରୀଷ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଭ କରି, ତୁମର ଆସନରେ ବସନ୍ତୁ। ଦୁଇଜଣ ଏକ ମନ, ଏକ ଚେତନା, ନିର୍ମଳ ହେଉ; ଯଜ୍ଞକୁ କ୍ଷତି ଦିଅନାହିଁ, ଯଜ୍ଞ ଅଧିପତିକୁ କ୍ଷତି ଦିଅନାହିଁ; ଜାତବେଦସ, ଆଜି ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଅ। ମାତା ଯେପରି ନିଜ ପୁଅକୁ ଧରିଥାଏ, ଏପରି ଭୂମି ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଅଗ୍ନି ପୁରୀଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଧରିଥାଏ; ପ୍ରଜାପତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋତୁ ଏହି ଭୂମିକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ନିରୃତି ଦେବୀ ଅଫଳ ସୋମ ଦାତା, ଅଫଳ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଚୋର, ଚୋରା ଉପରେ ଚାଲିଯାଉ, ଆମ ଉପରେ ନୁହେଁ—ଏହି ଭାବେ ନିରୃତିକୁ ନମନ କରାଯାଏ। ନିରୃତି, ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଜସ୍ବୀ, ଏହି ଲୋହା ବନ୍ଧନ ଚିରି ଦିଅ; ଯମ ଓ ଯମମାନେ ସହିତ ଏକତାରେ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାପିତ କର। ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଛ, ଏହି ବନ୍ଧନର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆମେ ଏହା ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ; ଲୋକେ ଭୂମିକୁ ଭ୍ରମରେ "ନିରୃତି" କୁହନ୍ତି—ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଜଣାଇଛି। ନିରୃତି ଦେବୀ ଯେଉଁ ଗଳାରେ ବନ୍ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହି ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ କରି, ଜୀବନ ମଧ୍ୟରୁ ହଟାଇ ଦିଅ; ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପିତାଙ୍କୁ ଯାଉ; ଭୂତିକୁ ନମନ। ସେ ଧନର ନିବାସ, ମିଳନ ସ୍ଥାନ; ସମସ୍ତ ରୂପକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି; ଦେବତା ସବିତା ଭଳି ଧର୍ମରେ ସତ୍ୟ; ଇନ୍ଦ୍ର ପଥର ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହେଲେନାହିଁ। ବୁଦ୍ଧିମାନେ ହାଳ ଯୋଗାନ୍ତି, ଯୋକ ଭିନ୍ନ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇ। ହାଳକୁ ଯୋଡ଼, ଯୋକ ଫିଲା, କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାଟି ଚିରି, ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଗର୍ଭରେ ବିଜ ରୋପଣ କର; ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଭାର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ; ପକ୍କ ଶସ୍ୟ ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଓ ହାଳ ରେଖା। ସୁ-ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହାଳ ଭୂମିକୁ ଭଲ ଚାଷ କରନ୍ତୁ; ଚାଷୀମାନେ ଦଳ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ; ହାଳ ରେଖା, ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମଧୁ-ଫଳିତ ଉଦ୍ଭିଦ ଆମକୁ ଅଧିକ ଦିଅନ୍ତୁ। ସୀତାକୁ ଘୃତ ଓ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମାରୁତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ; ପୋଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଧରେ ବଢ଼ି—ସୀତା, ଆମ ପାଇଁ ଦୁଧରେ ବଢ଼ି। ହାଳ, ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଭଲ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସୋମରେ ଆନନ୍ଦିତ—ଏହି ଦ୍ୱାରା ଗାଁ, ଭେଡ଼ା, ଶସ୍ୟ, ଅଧିକ ଧନ ଚାଷ କରାଯାଏ, ଯେପରି ରଥ ଯାତ୍ରୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ। ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରି ଦୁଧ ଦିଅ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କର, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ପୁଷଣ, ଲୋକ, ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇଁ। ଅନ୍ୟ ହାଳ, ଦେବତା ଦିଗରେ ଯାଉ, ଆମେ ଅନ୍ଧକାରର ପାର ଯାଇଛୁ, ଏହି ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ। ବର୍ଷ, ଋତୁ, ଉଷା, ରୁଦ୍ଧିମାନେ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କର ରଥୀ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନର, ଇଡା, ଘୃତ—ସ୍ୱାହା! ଯେଉଁ ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେହି ବାଦାମି ଉଦ୍ଭିଦର ଏକ ଶତ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସାତ ଆଶ୍ରୟ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ଏକ ଶତ ଆଶ୍ରୟ, ହେ ମାତାମାନେ, ତୁମର; ଏକ ହଜାର ଉପକୁଳ; ଏହିପରି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଏହାକୁ ଆମ ଔଷଧ କରନ୍ତୁ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଫୁଲି, ଫଳି, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ; ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଭଳି, ଫଳବାହୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଆମକୁ ଅପରାଜୟ କରନ୍ତୁ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାତା ଭାବେ କୁହୁଛି, ଦେବୀମାନେ; ମୁଁ ଅଶ୍ୱ, ଗାଁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତୁମର ଆତ୍ମା ପାଉ। ତୁମର ଆସନ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛରେ, ତୁମର ନିବାସ ପତ୍ରରେ; ଗାଁ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନୂତନ କର। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଏକତାରେ ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି, ରାଜାମାନେ ଭଳି ସଭାରେ; ଯେଉଁ ଚିକିତ୍ସକ ଦେବ-ଦୂତ ଓ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ, ସେ ସାଧୁ ନାମେ ପରିଚିତ। ଅଶ୍ୱ, ସୋମ, ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଆମକୁ ନିରାପଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ଉଦ୍ଭିଦର ଶକ୍ତି ବାହାରିଯାଇଛି, ଗାଁ ଗୋଟା ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ଭଳି; ହେ ପୁରୁଷ, ତୁମେ ଧନ ଦାତାମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସମସ୍ତ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଚୋର ଭଳି ଗୋଧାନରେ ପ୍ରବେଶ କରି; ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଉତ୍ପାତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶରୀରର ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର କରିଛି। ମୁଁ ଶକ୍ତି ଚାହି, ଏହି ଉଦ୍ଭିଦ ହାତରେ ନେଇଛି, ରୋଗର ତତ୍ତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହେଉ, ମୃତ୍ୟୁର ଗ୍ରାସ ଭଳି। ଯେଉଁଠାରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗରେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ରୋଗ ଦୂର କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ରଣବୀର ଭଳି। ରୋଗ ସହିତ ଚାଷା ଓ କିକିଦୀବା ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଏକାଠି ଖସିଯାଉ, ପବନ ଝୋକା ଭଳି ଦୂରଯାଉ, କୁହୁଡ଼ି ହଟିବା ସମୟରେ ଦୂରଯାଉ। ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ଅନ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ସହାୟତା କର; ସମସ୍ତ ଏକତାରେ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅ। ଫଳବାହୀ, ଅଫଳ, ଅଫଳ-ଫୁଲ, ଫୁଲବାହୀ, ବୃହସ୍ପତି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ—ସମସ୍ତ ଆମକୁ ଅପମାଦରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।