ରାତି ଏବଂ ପ୍ରଭାତ, ଦୁହିଁଝଣ ଦେଖିବାକୁ ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମନରେ ଏକଟି ସନ୍ତାନକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଦିଗନ୍ତ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକ ଚମକୁଥାଏ—ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନେ, ଧନର ଦାତା, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଋଷି ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ସବିତା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଥ ଦେଖାଇଛନ୍ତି—ସେ ପ୍ରଭାତ ପଥରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ହେଉଛ, ଗରୁଡ଼, ତ୍ରିମୁଣ୍ଡିଆ ମହାବିହଙ୍ଗ; ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ, ପାଖ ପାଖରେ ବୃହଦ୍ରଥନ୍ତର, ପ୍ରଶଂସା ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ଛନ୍ଦ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗ, ଯଜୁସ୍ ହେଉଛି ନାମ, ସାମନ୍ ହେଉଛି ଶରୀର, ବାମଦେବ ତୁମ ପୂଛ, ବେଦିକା ତୁମ ଜଂଘା, ନଖ ତୁମ ପଦ। ଗରୁଡ଼, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଡ଼ି ଯାଅ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ। ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦବିକ୍ରମ, ବିପକ୍ଷୀଙ୍କ ନାଶକ; ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀରେ ପଦ ଦିଅ; ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦବିକ୍ରମ, ବିରୋଧୀଙ୍କ ଜୟକର୍ତ୍ତା; ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ ଆକାଶରେ ପଦ ଦିଅ; ଯଗତୀ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପଦ ଦିଅ; ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପଦ ଦିଅ। ଏଠି ଅଗ୍ନି ଗର୍ଜନ କଲେ, ଆକାଶ ଭଳି ଧ୍ୱନି ହେଲା; ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଶୋଭା ପାଇଲେ; ଏକାସାଥିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ। “ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଖକୁ ପୁନି ଫେରିଆସ, ଆମଠାରୁ ଦୂରେ ଯେଉନାହ; ଜୀବନ, ତେଜ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି, ସମୃଦ୍ଧି, ଓ ପୋଷଣ ସହ ଆସ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରା, “ଶତ ଖୋଲା, ହଜାର ଢାକା ତୁମର ହେଉ; ଅଧିକ ଧନ ଆମକୁ ଫେରେଇ ଦିଅ, ଆମ ହାରାଇଥିବା ସମ୍ପଦ ଫେରେଇ ଦିଅ।” ପୁନି ପୁନି ପୋଷଣ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ସହ ଫେରିଆସ; ଆମକୁ ଅପମାନ ଓ କ୍ଷତିରୁ ପୁନି ସୁରକ୍ଷା କର। ଧନ ସହିତ ଫେରିଆସ, ଅଗ୍ନି; ପୋଷଣରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପୃଥିବୀ ଭିତରୁ ଆଣିଛି, ଅଚଳ ଓ ଦୃଢ଼; ସମସ୍ତ ଲୋକ ତୁମକୁ ଚାହୁଁ, ତୁମର ରାଜ୍ୟ କଦାପି ହରାଯିଓନାହ। ବରୁଣ, ଆମ ଉପରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଗ ଉଠାଇ ଦିଅ, ମଧ୍ୟମ ଢିଲା କର, ତଳ ଅପସାରଣ କର; ତେବେ ଆମେ ତୁମର ନିର୍ମଳ ଶାସନ ଓ ଅଦିତିର ଅଂଶ ହେବୁ। ପ୍ରଭାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଉଦୟ ହେଲେ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଇ ଆଲୋକ ସହ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ତେଜର ଆକୃତି ସହ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ସମସ୍ତ ଗୃହକୁ ପୂରଣ କଲେ। ଅଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟରେ ହଂସ ଶୁଦ୍ଧତାରେ ବସିଥାଏ, ଧନଦାତା ମଧ୍ୟାକାଶରେ, ପୂଜାରୀ ବେଦିକାରେ, ଅତିଥି ଘରେ; ସେ ଲୋକମାନେ, ଦେବତା, ସତ୍ୟ, ଆକାଶରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଜଳ, ଗାଈ, ସତ୍ୟ, ପାହାଡ଼—ଏହି ସମସ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ଏହା ହେଉଛି ମହା ସତ୍ୟ। “ଏ ଅଗ୍ନି, ଏହି ମାଆର କୋଳରେ ବସ, ସମସ୍ତ ପଥ ଜାଣ; ତୁମ ତାପ ବା ଆଗୁନିରେ ତାକୁ ପୋଡ଼ିଓନାହ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶୁଭ୍ର ଆଲୋକ ଭାବେ ଚମକିଯାଅ।” ଅଗ୍ନି, ତୁମ ତେଜରେ ଘରର ଅସନରେ ବସ; ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, ଜାତବେଦା, ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ। ମଙ୍ଗଳମୟ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି, ଆମ ପାଇଁ ବସ; ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କର, ଏଠି ତୁମ ନିଜ ମୂଳରେ ବସ। ଅଗ୍ନି ପ୍ରଥମେ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟଥର ଜାତବେଦା ହେଲେ; ତୃତୀୟଥର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଜଳରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଜଳାଯାନ୍ତି—ନିଜ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। “ତୁମ ତିନିଟି ରୂପ ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, ତୁମ ଅନେକ ଅବସ୍ଥାନ ଜାଣୁଛୁ; ତୁମ ଗୁପ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାମ ଜାଣୁଛୁ—ଏହି ମୂଳ ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, ଯାଁଠାରୁ ତୁମେ ଆସିଛ।” ସମୁଦ୍ରରେ, ଅଗ୍ନି, ଲୋକମାନେ ସହିତ, ଜଳରେ, ମଣିଷର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଆକାଶର ଦୁଧରୁ ତୁମେ ଜଳାଯାଅ; ତୃତୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଭୟ ଜଳର କୋଳରେ ବଳବାନମାନେ ତୁମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଗର୍ଜନ କଲେ, ଆକାଶ ଭଳି ଧ୍ୱନି ହେଲା; ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା, ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଶୋଭା ପାଇଲେ; ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ତେଜରେ ଚମକିଲେ। ସେ ଧନର ପ୍ରଦାନକାରୀ, ଧନର ଆଧାର, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ, ସୋମର ରକ୍ଷକ; ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ଜଳରେ ରାଜା, ଅଗ୍ନି ଆଗ୍ରଭାଗରେ ଚମକିଲେ, ପ୍ରଭାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଳାଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଦୀପ, ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଭ; ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ପୂରଣ କଲେ; ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ସେ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ, ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ, ଚମକୁଥିବା, ଅକ୍ଲାନ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନି, ମରଣଶୀଳ ମଧ୍ୟରେ ଅମର ଭାବେ ନିବିସିଛନ୍ତି; ଲାଲ ଧୂଆଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ଶିଖା ଆକାଶକୁ ଛୁଏ। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ବିସ୍ତୃତ ପୃଥିବୀ ଶୋଭିତ ହେଲା, ପ୍ରଭାବରେ ଅଦ୍ଭୁତ; ଅଗ୍ନି, ଅମର, ଯୁବକ ହେଲେ ଯେତେବେଳେ ଦିଗନ୍ତ ବୀଜରେ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଯେଉଁ ଶୁଭ ହବିଷ୍ୟ ଏବଂ ଘୃତ ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ ତିଆରି କରାଯାଇଛି, ଅଗ୍ନି—ସେହି ଆହୁତିକୁ ସିଧାସଳଖ ଧନ, କୃପା, ଦେବୀ ଅନୁଗ୍ରହକୁ ନେଇଯିଅ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାଙ୍କ ସହ ଏହା ଅଂଶୀଦାର କର, ଅଗ୍ନି; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେଇ ଚମକିଉଠେ, ଯିଏ ଜନ୍ମରେ ଭିନ୍ନ କରିଦିଏ। ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଧନ ତୁମ ପାଖକୁ ଦେଇଛନ୍ତି; ଧନ ଆଶାକରି, ତୁମ ସହ ଉପାସକମାନେ ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୟାଳୁ, ସର୍ବଜନୀନ, ସୋମର ରକ୍ଷାକାରୀ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; ଆମେ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଶାନ୍ତି ସହ ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ; ଦେବତାମାନେ, ଆମକୁ ଧନ ଓ ବୀର୍ୟ ଦିଅ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉପଲିଖା କରି ସମ୍ମାନ କର; ଅତିଥିକୁ ଘୃତ ଦେଇ ଜଗାଅ; ଆହୁତି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଦିଅ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମକୁ ମନରେ ଉଠାଉନ୍ତୁ, ଅଗ୍ନି; ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ, ତୁମ ଶୁଭ ଆକୃତି ଦେଖାଅ। ଅଗ୍ନି, ଆଲୋକରେ ଚମକି ଯାଅ, ଶୁଭ ଶିଖା ସହ; ମହାତେଜ, ପ୍ରଭା ସହ, ଆମ ସନ୍ତାନ ବା ଶରୀରକୁ କ୍ଷତି କରନାହ।