ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଉଛି ଯେଉଁପରି ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଉଛି । ପ୍ରଥମେ, ଅଗ୍ନିକୁ ପୃଥିବୀରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ପାଇଁ ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ ପୃଥିବୀକୁ କାମ ପାଇଁ ମୃଦୁ କରନ୍ତି । ସିନୀବାଳୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ମୃଦୁ କରିଥିଲେ । ସିନୀବାଳୀ, ଯାହାର ଚୁଲ ଶୋଭାମୟ, ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ, ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ଓ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦିତି ମହା ଯୁଗ କୁ ହାତରେ ଦେଇଥିଲେ । ଆଦିତି ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ପୃଥିବୀର ଗୋଦିରେ ମାନ୍ୟ ଭାବରେ ରଖିଥିଲେ, ମା ଶିଶୁକୁ ଗୋଦିରେ ରଖିଥିବା ପରି ତିନି ଅଗ୍ନିକୁ ଭ୍ରୁଣ ଭାବରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ । ବସୁମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ରୁଦ୍ରମାନେ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଦୃଢ କରିଥିଲେ । ଏହି ଦୃଢତା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକାରୀ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଗୋଧନ, ବୀର୍ୟ, ବନ୍ଧୁ ଦେବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଆଦିତି ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଦୃଢ ହେଲେ । ପୃଥିବୀକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେବା ପାଇଁ ଆଦିତି ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଏହି କାଠ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲେ, “ପାକ କର !” ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲେ । ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପୃଥିବୀର ଉପରେ ଭୂମିର ଆସନରେ ଖୋଦିବା ପାଇଁ ଆଦିତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ଦେବୀମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଭୂମିର ଆସନରେ ରଖିଥିଲେ, ଧୀଷଣାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇଥିଲେ, ବରୂତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଗ୍ରେସ୍ମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପାକ କରିଥିଲେ । ଜନୟାମାନେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଡାଣାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପାକ କରିଥିଲେ । ମିତ୍ରର ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ କୀର୍ତି ଦେଇଥିଲା । ସବିତା ଦେବତା ନିଜ ଶୋଭାମୟ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଦିଗ ଦିଶାରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରସାରିତ ହେଲା । ମିତ୍ରର ଅନୁଗ୍ରହରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ଭଙ୍ଗ ନ ହେଉ, କ୍ଷତି ନ ହେଉ । ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଶିତଳ କରିଥିଲେ । ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚିନ୍ତା, ଉପଲବ୍ଧି, ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରାଯାଇଥିଲା । ପ୍ରଜାପତି, ମନୁ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରକୁ ନିବେଦନ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସଖ୍ୟ ଚାହିଁଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଧନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ, କୀର୍ତି ଲାଭ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଅଗ୍ନି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ । ଦୃଢ ହେଉ ଭୂମି, ତୁମେ ଦେବୀ ଏବଂ ତୁମେ ଅସୁରୀର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେଉଛ । ଏହି ହୋମ ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ, ଅକ୍ଷତ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଉଠିଯାଉ । ଘୀର ଆହୁତି ବହିଯାଉଛି, ପ୍ରାଚୀନ ହୋତା, ଚୟନ ଯୋଗ୍ୟ, ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ । ଦୂର ଅଞ୍ଚଳ ଠାରୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣାଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ଆଣିଦିଅ । ଦୂର ଦିଗରୁ ଲାଲ ଘୋଡା ଆସ, ଅଗ୍ନି ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଓ ଆଦରିତ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ କର । ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଯେଉଁ କାଠ ଆମେ ରଖୁଛୁ, ସେମାନେ ଘୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, ମନ୍ଦିର । ଉପଜିହ୍ୱିକା ଯାହା ଖାଏ, ପିପିଳିକା ଯାହା ଉପରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର । ଅଗ୍ନି ଦିନ ପରେ ଦିନ, ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଅବିରାମ ଭାବରେ ଦୃଢ ହୋଇ ରହେ, ଘୋଡା ପାଇଁ ଘାସ ଆଣିଦିଆଯାଏ ପରି । ଧନର ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା, ଖାଦ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭାଗି କରି, ଅଗ୍ନି, ଆମେ ପ୍ରତିବେଶୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ନ ପାଇଁ । ପୃଥିବୀର ନାଭିରେ, ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଦୀପନରେ, ଧନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମହା ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକିବା ହେଉଛି, ଆନନ୍ଦ ଦାୟୀ, ପ୍ରଶସ୍ତ, ପୂଜ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଭୟ ହିନ ଦଳ, ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦଳ, ଚୋର ଓ ଦୃତିମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ମୁହଁରେ ରଖିଦିଅ । ଅଗ୍ନି ତୁମେ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ଚୋରମାନେ ଖାଇଦିଅ, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦୃତିମାନେ ଭକ୍ଷିଦିଅ । ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଥିବା ଚୋର ଦୃତିମାନେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ୱାରେ ରଖିଦିଅ । ଯେଉଁମାନେ ଆମ ଶତ୍ରୁ, ଆମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଅ । ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା ଦୃଢ ହେଉଛି, ଶକ୍ତି ଓ ଶାସନ ଦୃଢ ହେଉଛି, ବିଜୟୀ ପାଇଁ ମୁଁ ହୋତା ଭାବରେ ଅଧିକାର ଦୃଢ କରିଛି । ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଶୋଭା ଉପରେ ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଛି । ଖାଦ୍ୟର ଦେବତା, ଆମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରୋଗ ହିନ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, ଦାନ କରିବା ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦିଅ । ଅଗ୍ନି ଦେବତା, ସୁନା ଶୋଭାରେ, ପୃଥିବୀରେ ଆଲୋକମୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ କୀର୍ତିରେ ଚମକିଲା । ସ୍ୱର୍ଗ ଶସ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଅମୃତ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ରାତି ଓ ପ୍ରଭାତ, ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି । ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ମୁନି ଅଗ୍ନି ସବୁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ଦିଅନ୍ତି । ସବିତା ଉତ୍ତମ ଦେବତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଥିଲେ, ପ୍ରଭାତର ଆଲୋକରେ ଚମକିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି ଗାରୁଡ଼ ରୂପରେ ଶୋଭାମୟ, ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଗାୟତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ବୃହଦ୍ରଥନ୍ତର ତାଙ୍କର ପଖ, ପ୍ରଶଂସା ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଛନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ, ଯଜୁସ୍ ନାମ, ସାମନ୍ ଶରୀର, ବାମଦେବ ପୂଛ, ବେଦି ଉରୁ, ନଖ ପା, ଗାରୁଡ଼ ରୂପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଡ଼ିଯାଉ । ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁର ପଦବି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀରେ ଉଠ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ ମଧ୍ୟକାଶରେ ଉଠ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଠ, ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ ଦିଗ ଦିଶାରେ ଉଠ ।