ଏକ ସମୟର କଥା, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍ଗର ବଂଶଜ ଏକ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ହେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍ଗର ବଂଶଜ ଅଗ୍ନି! ସନ୍ତାନମାନେ, ମାନବମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ତୁମର ଜ୍ୱାଳା, ମଧ୍ୟମ ଆକାଶ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ କେବେ ଅପମାନିତ ହେବେ ନାହିଁ।" ଏହି ସମୟରେ, ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା, ହିନ୍ହାଳି ଦେଉଥିବା ଘୋଡ଼ା ଓ ଗଧା ଆସିଲେ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞର ଭାଗବାହକଙ୍କୁ ବୋହି ଆଣିଲେ। ସେମାନେ ଜୀବନର ପଥକୁ ଦଳି ଯିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଜଳର ଗର୍ଭ ରୂପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିକୁ ବହନ କରି ଆସିଲେ, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ସ୍ବରୂପ, ଆମର ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ଏଠି ଯଜ୍ଞରେ ସତ୍ୟର ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲା—"ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ।" ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍ଗର ଆତ୍ମା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ବହନ କରାଗଲେ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ଆସିଲେ; ସେ ଦୁଃଖ, ଅପମଙ୍ଗଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଓ ମିଠା ଫଳ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ପୁରାତନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ପୂଜାର ପ୍ରଧାନ ଭାଗ ହେଲେ। ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ପ୍ରଭା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ଦୁଷ୍ଟ, ରୋଗ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମହାଶରଣରେ ନିବାସ କଲେ, ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ପରେ ଜଳମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ପୋଷଣ ଦେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ମାନେ ମାତୃମାନେ ପରି ପୋଷଣ କଲେ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତେ ଜଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ଜଳ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନବ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ, ମିତ୍ର ଦେବତା ଭୂମି ଓ ଦିଗକୁ ଆଲୋକରେ ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ, ସେ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା। ରୁଦ୍ରମାନେ ଭୂମିକୁ ଏକତ୍ର କରି ମହାଲୋକ ଜ୍ୱଳାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ତେଜ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲା। ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନମାନେ ସହିତ ଭୂମିକୁ କୌଶଳରେ କାମ୍ୟ କରାଯିବା ପାଇଁ ନରମ କରାଗଲା; ସିନୀବାଳୀ ତାହାକୁ ନରମ କରିଲେ। ସିନୀବାଳୀ, ସୁନ୍ଦର ବିନିନ୍ଦା, ଦୁଃସନ୍ତାନ, ଦୁଃପ୍ରଜା, ଦୁଃଦୁଧ ସହିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ଆଦିତି ତାଙ୍କ ହାତରେ ମହାଯୋକ ବସାଇଲେ। ଆଦିତି ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଭୂମିର କୋଳରେ ଗର୍ଭ ପରି ଧାରଣ କଲେ, ଯେପରି ଜନନୀ ଶିଶୁକୁ ଝପଟି ଧରନ୍ତି। ଏହି ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞର ମୁଣ୍ଡ ହେଲେ। ବସୁମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ, ରୁଦ୍ରମାନେ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରୟରେ ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଗୋଧନ, ପରାକ୍ରମ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଲାଭ ହେଲା। ଆଦିତି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ତାଳ ଧରିଲେ; ଭୂମି ଅଗ୍ନିକୁ ଗର୍ଭ ରୂପେ ଧାରଣ କଲା, ଆଦିତି ତାହାକୁ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ରାନ୍ଧିଲେ। ବସୁମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ। ଅଦିତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପୃଥିବୀର ଆସନରେ ଖନନ କଲେ, ବସାଇଲେ, ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ, ରାନ୍ଧିଲେ, ଦୟା ଦେଲେ, ଓ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ପକ୍ଷ ଦେଇ ଅତି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମିତ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଯଶସ୍ବୀ ହେବାର ମୂଳ ହେଲା। ସବିତୃ ଦେବତା ସୁନ୍ଦର ହାତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଉଠାଇଲେ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତକୁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ କଲେ। ଅଗ୍ନି ଉଠିଲେ, ବୃହତ୍ ହେଲେ; ମିତ୍ରଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଚାରିପାଖରେ ବସାଇଲେ; ଏହି ଅଗ୍ନି କେବେ ଭାଙ୍ଗିବେ ନାହିଁ, କେବେ ଅପମାନିତ ହେବେ ନାହିଁ। ବସୁମାନେ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ, ରୁଦ୍ରମାନେ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛିଟିଲେ। ଏବେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚିନ୍ତା, ବାଣୀ ଓ ସଂଯମ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କଲେ—ପ୍ରଜାପତି, ମନୁ, ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା କଲେ। ସମସ୍ତ ମାନବ ଦେବତାଙ୍କ ସାଖ୍ୟତା ଚାହିଁଲେ, ସମ୍ପଦ ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ କଲେ, ଯଶ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଚୟନ କଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନି ମାତୃଭୂମି ଦୃଢ଼ ଓ ଅକ୍ଷତ ରୁହୁ, ନିର୍ଭୟ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ହେଉ; ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ। ଭୂମି ଦୃଢ଼ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ରୁହୁ, ତୁମେ ଅସୁରୀ ଶକ୍ତିରେ ନିର୍ମିତ; ଏହି ହୋମ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ହେଉ, ଅକ୍ଷତ ରୁହି, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଉଠିବା। ଘୃତ ନିବେଶ ହେଉଛି, ପ୍ରାଚୀନ ହୋତା, ସେ ଶକ୍ତିର ପୁତ୍ର, ଚମତ୍କାର ଅଗ୍ନି। ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାନରୁ, ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରୁ ତାହାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ସେଉଁଠାକୁ ଆଣ। ଦୂର ଦେଶରୁ, ହେ ରକ୍ତାଶ୍ୱ, ଏଠାକୁ ଆସ; ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ରସମୟ, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କର। ଯେଉଁ କାଠ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁ ଘୃତ ହେଉ; ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। ଉପଜିହ୍ବିକା ଯାହା ଖାଏ, ପିପିଲିକା ଯାହା ଉପରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେ ସବୁ ଘୃତ ହେଉ; ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କର। ପ୍ରତିଦିନ, କ୍ଲାନ୍ତି ବିନା, ଅଗ୍ନି ଘୋଡ଼ା ପରି ଦଣ୍ଡା ଦିଆଯାଏ; ଧନ ଓ ଭୋଜନର ଆନନ୍ଦରେ, ଅଗ୍ନି, ଆମେ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଅପମାନିତ ହେବା ନାହିଁ। ପୃଥିବୀର ନାଭିରେ, ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳନରେ, ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସମସ୍ତେ ମହାନ ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପ୍ରଶଂସିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ, ଆକ୍ରମଣକାରୀ, ଚୋର ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦିଆଯିଲେ। ତାଙ୍କ ଦାଁତରେ ଅଶୁଚି ଓ ଚୋରମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ, ଚୋର, ଅପରାଧୀ, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ଜବଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଦିଆଯିଲା। ଯେଉଁମାନେ ଆମ ଶତ୍ରୁ, ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଛାର କରିଦେଲେ। ପ୍ରାର୍ଥନା, ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବିଜୟୀଙ୍କ ଅଧିକାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହେଲା।