ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଅତି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ। ସେ ବୁଝିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରକଟ ଓ ବିନାଶ, ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଏକସাথে ଜାଣିଥାଏ, ସେଠାରେ ବିନାଶ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ ଓ ପ୍ରକଟ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଅନେକେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଲୋକ ଅଜ୍ଞାନକୁ ପୂଜା କରି ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ତଥାପି, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ମାତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଅଜ୍ଞାନରୁ ଏକ ଫଳ ମିଳେ, ଜ୍ଞାନରୁ ଅନ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଭେଦକୁ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ଶିଖାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ଲୋକ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ—ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ—ଏକସাথে ଜାଣିଥାଏ, ସେଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ବିଜୟ ହୁଏ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଜ୍ଞାନୀ ଦେଖିଲେ—ପବନ ଅମର, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରୀର ଅବଶ୍ୟ ଧୂଳିରେ ଲୀନ ହୁଏ। ତେଣୁ ସେ ନିଜ ମନକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ହେ ମନ! ମନେ ରଖ! ହେ କର୍ତ୍ତା! ତୁମେ କ’ଣ କରିଛ, ତାହା ମନେ ରଖ!" ଏହିପରେ ସେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ହେ ଅଗ୍ନି! ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥରେ ନେଇଯାଅ, ହେ ଦେବ! ତୁମେ ଆମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଛ। ଯେଉଁ ଅପରାଧ ଆମେ କରିଛୁ, ସେହି ଟେଡ଼ା ପାପକୁ ଦୂର କର। ତୁମକୁ ଆମେ ଆପଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦେଉଛୁ।" ଏହି ଭାବନାରେ ଜ୍ଞାନୀ ଦେଖିଲେ—ସତ୍ୟର ମୁହଁ ଏକ ସୁନାର ଭାଣ୍ଡରେ ଢାକାଯାଇଛି। ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଛି, ସେ ମୁଁ—ଏହି ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ। "ଓଁ, ଆକାଶ, ବ୍ରହ୍ମ"—ଏହି ଅନୁଭୂତିରେ ସେ ଏକାକାର ହେଲେ।