ଏକ ଦୃଷ୍ଟା, ଗୁହାର ଗଭୀର ଅନ୍ତରାଳରେ ଲୁଚିଥିବା ଏକତ୍ୱର ନିଡ଼ ଦେଖିଲେ; ସେଠି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ନେଷ୍ଟରେ ଏକତ୍ୱରେ ଏକାଠି ହେଉଛି, ଏବଂ ସେ ଦୃଷ୍ଟା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଠି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଲିପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ଏହି ଆଶ୍ରୟ ବିଷୟରେ ଅମୃତ ଜ୍ଞାନୀ ଗାନ୍ଧର୍ବ କହନ୍ତି; ଏଠି ତାଙ୍କର ତିନିଟି ପଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଏହାର ଅର୍ଥ ଜାଣିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ବଜନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଦୃଷ୍ଟା ଆମର ନିକଟଜନ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ; ସେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଜଗତକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ତୃତୀୟ ଆଶ୍ରୟକୁ ଅମୃତ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଉତ୍କଳନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଜଗତ, ଦିଗ ଓ ପ୍ରତିଦିଗକୁ ଆବୃତ କରି, ସତ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ନିଜର ଆତ୍ମା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ନିଜରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଦିଗ ଓ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରି, ସତ୍ୟର ପ୍ରସ୍ତାରିତ ସୂତ୍ରକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ; ଏହାକୁ ଦେଖି, ସେ ଏହି ସତ୍ୟ ହେଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ଆସନର ନାଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଜ୍ଞାନର ଏକତା ଚାହୁଁ; ସ୍ୱାହା। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନକୁ ଦେବତା ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଏ ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଆଜି ଜ୍ଞାନୀ କର; ସ୍ୱାହା। ଭାରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଜାପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ଧାତୃ ଆମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ; ସ୍ୱାହା। ବ୍ରାହ୍ମା ଓ କ୍ଷତ୍ର ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ; ଦେବତାମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଆମେ ଭିତରେ ରଖନ୍ତୁ; ସ୍ୱାହା। ଏହି ଅବିନାଶୀ, ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ଵାଲାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ, ଧଳା ଶିରା, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଦହୁଛନ୍ତି, ବାୟୁ ଓ ସୋମ ଭଳି ଚଳିଛନ୍ତି। ପିତଳ ରଙ୍ଗର ଧୂଁଆ ଝଣ୍ଡା, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଉଡ଼ି ଯାଉଛି; ଅଗ୍ନିମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଚଳିଛନ୍ତି। ମିତ୍ର ଓ ଭାରୁଣ, ଦେବତାମାନେ, ମହା ସତ୍ୟ ପାଇଁ ଆମ ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତୁ; ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଘରକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ଅଗ୍ନି, ଦେବତାଙ୍କର ଡାକିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋକ କର; ପୁରୁଣା ହୋତୃ ଆସନରେ ବସନ୍ତୁ। ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଆଲୋକ ଦିଗରେ ଯାଉଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ମେଁଝ ଦେଉଛି। ପିତଳ ରଙ୍ଗର ଏକଟି ନିଜେ ନିଜେ ଅଛି; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକଟି ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠି, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋତୃ, ଯାହାକୁ ଭୃଗୁ, ଅପ୍ନବାନମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ; ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁଳରେ ଉପସ୍ଥିତ। ତିନି ଶତ, ତିନି ହଜାର ଓ ତିରିଶ ନଉ ଦେବତା ଅଗ୍ନିକୁ ସେବା କରିଥିଲେ; ଦୁଧ ଦେଇ, କୁଶ ତଳେ ବସାଇ, ତାଙ୍କୁ ହୋତୃ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖର ଓ ପୃଥିବୀର ମୂଳରେ ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ସୃଜନ କରିଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ଅତିଥି, ସାଧୁ, ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ନେଇଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ବିଘ୍ନ ନାଶକ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଦେଇଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଅଫରିଂ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଵାଲାମୟ ହୋଇ ଚମକିଉଛି। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅଗ୍ନି, ମିତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ସହିତ ସୋମ ମଧୁ ରସ ପିଉ। ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟର ନାଥ ଡାକାଯାଉଛି, ଶୁଦ୍ଧ ବୀଜ ଦେଉଯାଉଛି, ସ୍ୱର୍ଗ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ; ଅଗ୍ନି ଦୋଷହୀନ, ଯୁବା ଦଳକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ ଓ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଅଗ୍ନି, ଦଳକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ଦିଅ; ତୁମର ଉଚ୍ଚତମ ମହିମା ଆମର ହେଉ; ଏକତା ଓ ଶାସନ ଦୃଢ଼ କର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହେଉ। ତୁମ ପାଇଁ, ଅଗ୍ନି, ଆମେ ଉତ୍ସରେ ଚୟନ କରିଛୁ; ଆମ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖ; ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଦେବତା ଓ ବାୟୁ ସହିତ ଉପହାର ଦେଇ ତୁମେ ଆଦର କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିବା, ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରିୟ ହେଉ; ଉଦାର ନେତାମାନେ ଗୋମାନେ ପାଇଁ ବିଶାଳ ପାଶୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଶ୍ରୁତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ତୁମ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଶୁଣ; ମିତ୍ର ଓ ଆର୍ୟମାନ ପ୍ରଭାତରେ ଆସନ୍ତୁ, ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଶୁଦ୍ଧ କୁଶ ଉପରେ ବସନ୍ତୁ। ପୂଜାଯୋଗ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦିତି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଅତିଥି। ଜାତଵେଦାସ୍, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ଆମେ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ବଡ଼ ଚମକୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ରକ୍ଷାରେ, ମିତ୍ର ଓ ଭାରୁଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଦୋଷହୀନ ହେଉ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସବିତାର କୃପାରେ ଆମେ ପ୍ରଥମ ହେଉ; ଆଜି ଦେବତାମାନେର ରକ୍ଷା ଚୟନ କରିଛୁ। ଏ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଳମାନେ ଗାଁର ଭଳି ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ, ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଗାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ବାୟୁ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଫଳ ବଣ୍ଟନ କର। ଗାଁମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ବୃଦ୍ଧି ଦେଇ ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର କାନ ଦୁଇଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ। ଆଜି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ, ମିତ୍ର ଓ ଆର୍ୟମାନ ଜାଗିଛନ୍ତି; ସବିତା ଓ ଭାଗା ଶ୍ରୀ ଦେଉଛନ୍ତି। ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଧନ ବିନ୍ଦୁ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀର ଚମକ, ରସା ବଳିୟ ଅଣ୍ଡକୁ ସମର୍ଥନ କର; ସେ ପୁରାତନ ଏକଟି, ଏହା ହେଉଛି ବେନା। ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସଜାଇଥାନ୍ତି; ଅଭିଜ୍ଞାନ ଧାରି, ଚମକି ଚଳିଥାନ୍ତି; ଏହି ମହା ଅସୁରର ମହା ନାମ, ଅନେକ ରୂପରେ ଅମୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାନର, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ମହା ଆନନ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଆମେ ଉତ୍ସରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛୁ; ତାଙ୍କ କୃପା, ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦୁଇ ଜଗତ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଧନ ବହୁତ, ପ୍ରଶଂସା ବଡ଼, ଗୀତ ବିଶାଳ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁବ ମିତ୍ର। ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମପାନୀ ସହିତ ଆସ, ଆନନ୍ଦ କର; ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ବୃଦ୍ଧି ଦିଅ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବୃତ୍ରକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ; ମାୟାବୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରି ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କଲେ; ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ସର୍ପକୁ ହତ କରି, ଗାଁମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ସୁନ୍ଦରମାନେକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।