ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିପ୍ତିମାନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେଇ ଦିପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମନ । ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଦେବତାମାନେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୟୁତିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଘୋଷଣା କଲେ—ଯିଏ ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ଶ୍ରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଂଗିନୀ, ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ହେଉଛି ତାରାମାଳା, ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଖ । ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା—ଆମକୁ ପୋଷଣ ଦିଅ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉପରେ ଆମକୁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦିଅ । ଏହି ସତ୍ୟ ଯେ, ସେଇ ଅଗ୍ନି, ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେଇ ବାୟୁ, ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରମା; ସେଇ ଦିପ୍ତିମାନ, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ସେମାନେ ଜଳ, ସେଇ ପ୍ରଜାପତି । ସମସ୍ତ କ୍ଷଣ, ଯେଉଁଠାରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ପୁରୁଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ, ପାରେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର କୌଣସି ସମାନ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ମହାମହିମା; ତାଙ୍କୁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବୋଲାଯାଏ; "ମୋତେ କ୍ଷତି କରିନିଅ"—ଏହି ତାଙ୍କର ଆଦେଶ; ସେଉଁଠାରୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ । ଏହି ଦେବତା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଆଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଜନ୍ମ ନେବେ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ରଖିଛନ୍ତି । ଯାହାଠାରୁ କିଛି ଅଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତି ସନ୍ତାନ ସହ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତିନି ଆଲୋକ ଓ ଷୋଳ ଉପାଧି ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ । ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦିଗନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଆକାଶକୁ ଉପରେ ଧରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଆକାଶମଣ୍ଡଳକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି—ଏହି ଦେବତା, ଯିଏ ଚମକୁଥିବା ଧୂଳିର ମାଳିକ ଭାବେ ବାତାବରଣରେ ଚଳନ୍ତି—କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମେ ହବି ଅର୍ପଣ କରିବା? ସେଉଁଠି ଦୁଇ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ, ତାଙ୍କ ସମର୍ଥନ ଉପରେ ଭରସା କରି, ମନରେ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଦିପ୍ତି ଦେଉଛି—ସେଠି ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଳ ନିଜେ । ଋଷିମାନେ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ତାତ୍ତ୍ୱିକତାକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଏକ ନୀଡ଼ରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଚଳନ୍ତି ଓ ବିଚଳନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବୁନାଯାଇଛନ୍ତି, ପୁନି ପୁନି ବୁନାଯାଇଛନ୍ତି । ଅମୃତତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ସେଇ ନିବାସକୁ ଘୋଷଣା କରୁନ୍ତୁ; ସେଠି ତାଙ୍କର ତିନି କଦମ ରହିଛି; ଯିଏ ଏହି କଥା ଜାଣିଛି, ସେ ପିତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ହୁଏ । ସେ ଆମର ସ୍ନେହୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ; ସେ ସମସ୍ତ ନିବାସ ଓ ଜଗତ ଜାଣନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଗି ତୃତୀୟ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଜଗତ, ଦିଗ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପି, ସେ ସତ୍ୟର ପ୍ରାଥମିକ ଜନ୍ମକୁ ଆସି, ନିଜେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ସେ ଦିଗନ୍ତ, ପୃଥିବୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ, ଆକାଶକୁ ବ୍ୟାପି, ତାତ୍ତ୍ୱିକତାର ଏକ ତାନ୍ତୁକୁ ଖୋଜିଲେ; ତାକୁ ଦେଖିଲେ, ତାହା ହେଲେ, ତାହା ହୋଇଯାଇଲେ । ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ପ୍ରିୟ ଭଗବାନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଆମେ ଜ୍ଞାନ ସହ ଏକତା ଚାହୁଁଛୁ । ସ୍ୱାହା । ଯେ ଜ୍ଞାନକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ଵାରା, ହେ ଅଗ୍ନି, ଆଜି ମୋତେ ଜ୍ଞାନୀ କର । ସ୍ୱାହା । ଭରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଜାପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଧାତୃ—ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ । ସ୍ୱାହା । ଏହି ବ୍ରାହ୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ର ଦୁହିଁ ମୋ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ; ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ । ତାଙ୍କୁ, ଆପଣଙ୍କୁ, ସ୍ୱାହା । ଏହି ଅଜର, ଶାନ୍ତ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଖାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଶୁଭ୍ର, ଧୂସର ଶିଖା, କାଠ ଦାହ କରୁଥିବା, ପବନ ଓ ସୋମର ନିମିତ୍ତେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା । ଧୂସର ପତାକା ସଦୃଶ ଅଗ୍ନି, ପବନରେ ଚଳି, ଆକାଶକୁ ଉଠୁଛି; ଅଗ୍ନିମାନେ ଅଲଗା ଭାବେ ଚଳନ୍ତି । ମିତ୍ର ଓ ଭରୁଣ, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଅର୍ପଣ କର, ଦେବତାମାନେ, ମହାସତ୍ୟର ପାଇଁ; ଅଗ୍ନି, ତୁମ ଘରକୁ ଏହି ଅର୍ପଣ କର । ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଯାନକୁ ଯୋଗ କର, ପୁରାତନ ହୋତାକୁ ଆସନେ ବସାଅ । ଦୁଇ ଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତି ଗତି କରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଦୁଧବତ୍ସ ପ୍ରଦାନ କରେ; ଧୂସର ଏକଟି ନିଜେ ଅବଳମ୍ବିତ, ଅନ୍ୟଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ଏଠି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋତା, ଭୃଗୁ, ଅପ୍ନବାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନରେ ପ୍ରକାଶିତ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଗୋତ୍ରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ । ତିନି ଶହ ତିନି ହଜାର ତିରିଶି ନବ ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେବନ କରିଥିଲେ; ଘିଅ ଲଗାଇ, କୁଶ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ହୋତା ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ । ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖର ଓ ପୃଥିବୀର ମୂଳରେ, ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ନି, ସତ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଋଷି, ରାଜା, ଅତିଥି, ପାତ୍ର ଭାବେ ନିକଟକୁ ଆଣିଥିଲେ । ଅଗ୍ନି, ବିଘ୍ନ ବିନାଶକ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ଵାରା ଧନ ଦେଇଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ହବି ଦ୍ଵାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ । ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ସହିତ, ମିତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ ମଧୁ ପାନ କର । ଶକ୍ତି ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟର ନାୟକ ଡାକିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ବୀଜ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସ୍ୱର୍ଗ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଛି; ଅଗ୍ନି ଦୋଷହୀନ, ଯୁବା ଦଳକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି । ଅଗ୍ନି, ସେନାକୁ ମହା ସମୃଦ୍ଧିକୁ ନେଇଯାଅ; ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଆମର ହେଉ; ଏକତା ସ୍ଥାପନ କର, ଆମର ଶିକ୍ଷାକୁ ଦୃଢ଼ କର, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ । ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ତୁମକୁ ଆମେ ଷ୍ଟୁତି କରିଛୁ; ଅଗ୍ନି, ଆମ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅ; ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତୁମକୁ ଦେବତା, ବାୟୁ ସହ ଦାନ କରନ୍ତି ।