ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏକ ଶୂରବୀର ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଯିଏ ଅନେକ ପୁଅଙ୍କର ପିତା ଓ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକାଶ ପାଇଛନ୍ତି । ସେ ନିଜ ପିଠିରେ ତୀର, ତରକସ୍ ଓ ସେନାକୁ ବାନ୍ଧି ନେଇ, ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଫଳତାରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି । ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦକ୍ଷ ସାରଥି ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି । ତାଙ୍କର ହାତରେ ରାଶି ଏବଂ ଚେତନାର ମାଧ୍ୟମରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଏହି ନିୟମର ପଛରେ ଚାଲିଥାଏ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ରଥ ସହ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚରଣ ଦେଇ ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନୋ କୁ ବିଖଣ୍ଡିତ କରି ଦଳି ଦେଉଛନ୍ତି । ରଥର ଗତି ଏହାର ଅର୍ପଣ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ କବଚ ରହିଛି । ଏହି ରଥକୁ ଆମେ ସବୁବେଳେ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ସମେତି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବାକୁ ଚାହାଁ । ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଶୂରବୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଥିଲେ । ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସେନା ଓ ତୀର କୌଶଳରେ ଦକ୍ଷ, ଅଦମ୍ୟ ଓ ବିଜୟୀ ଥିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବଜମାନେ ସୋମ ଭଳି ମୃଦୁ, ଶାନ୍ତ ଥିଲେ । ଆମ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତି ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ନିରାପଦ ହେଉ, ପୂଷଣ ଆମକୁ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଓ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ ଆମକୁ ଦୁଃଶମ୍ମାନଙ୍କ ଶାସନରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଏଠାରେ ଏକ ପଶୁ ଅଛି, ଯାହା ପଖ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ତାହାର ଦାନ୍ତ ହେଉଛି ଅସ୍ତ୍ର । ଏହା ପଶୁଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଛାଡ଼ା ହେଲେ ଉଡ଼ିଯାଏ । ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି ବା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଏହି ତୀରମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଆମକୁ ଶକ୍ତିରେ ବେଢ଼ି ଦିଅ, ଆମ ଦେହ ପାଥର ଭଳି ଦୃଢ଼ ହେଉ । ସୋମ ଆମ ପକ୍ଷରେ କଥା କହୁନ୍ତୁ, ଅଦିତି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଉରୁ ଚଳିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର କଟି ଆଘାତ କରେ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଅନ୍ତି । ବିପରୀତ ଭାବେ ଧନୁର ତାର ସର୍ପ ଭଳି ବାହୁକୁ ବେଢ଼ି ଧରି, ତୀରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ଦକ୍ଷ ବାଣିକ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଚାରିଦିଗରୁ ମଣିଷକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଏ ଦୃଢ଼ ଶାଖା ଉପରେ, ଏ ଦୃଢ଼ ବୃକ୍ଷ, ଆମ ସୁହୃଦ, ଭଲ ପାରାପାର, ଶୂରବୀର ହେଉ । ପଶୁଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଦିଅ, ଦୃଢ଼ ହେଉ, ଏଉଁଠାରେ ଯିଏ ତୁମେ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେ ବିଜୟୀ ହେଉ । ଦିନ ଓ ରାତି ଉପରୁ ଶକ୍ତି ଆସେ, ବୃକ୍ଷ ଉପରୁ ଶକ୍ତି ଆସେ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର, ପଶୁଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇ, ରଥକୁ ଅର୍ପଣ କର । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର, ମାରୁତମାନଙ୍କ ସେନା, ମିତ୍ରଙ୍କ ବୀଜ, ବରୁଣଙ୍କ ନାଭି—ଏହି ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଦେବତା, ରଥକୁ ଆମ ନିମନ୍ତେ ଧାରଣ କର । ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ଗୁଞ୍ଜିଉ, ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉ । ଢୋଳ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆମ ଶତ୍ରୁମାନୋ କୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦିଅ । ଢୋଳ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ସହ ଧ୍ୱନିତ ହେଉ, ଦୁଃଖ ଦୂର କର, ଅପମଙ୍ଗଳ ହଟାଇଦିଅ । ଢୋଳ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୁଷ୍ଟି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନି କର । ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଦିଅ, ଆବାର ଆବାର ତୁମର ସ୍ୱର ଫେରିଆସୁ । ଆମ ସାରଥିମାନେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଘୋଡ଼ା ସହ ବିଜୟୀ ହେଉ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁ, ଦେବତାଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ନିୟୋଜିତ । କଳା-ଗଳା ଅଗ୍ନିଙ୍କ, ଚିତ୍ରା ଶରସ୍ୱତୀଙ୍କ, ମେଷ ମେଷୀଙ୍କ, ବାଦାମି ସୋମଙ୍କ, କଳା ପୂଷଣଙ୍କ, ଧୂସର ପୃହସ୍ପତିଙ୍କ, ଅଳଙ୍କୃତ ଵିଶ୍ୱଦେବଙ୍କ, ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ, ଚିତ୍ରା ମାରୁତଙ୍କ, ବିବିଧ ରଙ୍ଗ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କ, ଲମ୍ବା ଓଠ ଥିବା ଦୁଇଟି ସାବିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ, କଳା ଏକସିତିଙ୍କ, ଚିତ୍ରା ପେତ୍ବାଙ୍କ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଲାଲ ଖୁର ଥିବା ବଳଦ, ଅନୀକବତଙ୍କୁ ଲାଲ ପାଦ ଥିବା ବୃଷ, ଦୁଇଟି ଲମ୍ବା ଓଠ ସାବିତ୍ର ଓ ପୂଷଣଙ୍କ, ଚାନ୍ଦି ନାଭି ଥିବା ବିଶ୍ୱଦେବଙ୍କ, ଦୁଇଟି ଚିତ୍ରା ତୂପରୁଙ୍କ, ଚିତ୍ରା ମାରୁତଙ୍କ, କଳା ଅଗ୍ନିଙ୍କ, ଛାଗ ଶରସ୍ୱତୀଙ୍କ, ମେଷ ମେଷୀଙ୍କ, ଚିତ୍ରା ବରୁଣଙ୍କ । ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ତିନି ପଦ, ରଥନ୍ତରକୁ ଅଷ୍ଟ-ଚମସ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ପନ୍ଦର ପଦ, ବର୍ହତକୁ ଏଗାର-ଚମସ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଗତୀ ସତର ପଦ, ବରୂପକୁ ବାର-ଚମସ, ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କୁ ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍ ଏକୋଇଶ ପଦ, ବୈରାଜକୁ ପୋଷକ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପଙ୍କ୍ତି ଉନଚାଳିଶ ପଦ, ଶାକ୍ବରକୁ ଚାରୁ, ସାବିତ୍ରକୁ ଉଷ୍ଣିହ୍ ତିରିଶି ତିନି ପଦ, ରୈବତକୁ ବାର-ଚମସ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଚାରୁ, ଅଦିତି ଓ ବିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଚାରୁ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରକୁ ବାର-ଚମସ, ଅନୁମତିକୁ ଅଷ୍ଟ-ଚମସ ନିୟୋଜିତ । ଏବେ ଦେବ ସାବିତାକୁ ଡାକାଯାଏ—ତିନି ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯଜ୍ମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ । ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆମ ସଙ୍କେତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ, ବାଣୀର ଧନାଧିପତି ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ । ଆମେ ଦେବତା ସାବିତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ, ସେ ଆମ ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତୁ । ଦେବ ସାବିତା, ଆମ ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର କର, ଯାହା ମଙ୍ଗଳମୟ ତାହା ଆମକୁ ଦିଅ । ସେ ଦୈବୀ ବସୁ ସମ୍ପଦର ବିତରକ, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ସାବିତାଙ୍କୁ ଡାକିଛୁ । ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀରେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ନିୟୋଜିତ । ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମାରୁତମାନେ ପାଇଁ ବୈଶ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଶୂଦ୍ର, ଅନ୍ଧକାର ପାଇଁ ଚୋର, ନରକ ପାଇଁ ଭୀରୁହନ୍ତା, ଅପମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିର୍ବଳ, ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ କମ୍ଭାର, କାମନା ପାଇଁ ବେଶ୍ୟା, ଅନ୍ୟ ଜାତି ପାଇଁ ମାଗଧ । ନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ବାର୍ଦ୍ଧ, ଗୀତ ପାଇଁ ଗାୟକ, ଧର୍ମ ପାଇଁ ସଭାସଦ୍, ବିପତ୍ତି ପାଇଁ ଭଣ୍ଡ, ରସ ପାଇଁ ହାସ୍ୟକର, ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ନାରୀସଙ୍ଗୀ, ଶୁଭ ପାଇଁ କନ୍ୟାପୁତ୍ର, ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ରଥକାର, ଦୃଢ଼ତା ପାଇଁ କଠକାର ।