ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁବେଳେ ଘୋଡ଼ାର ପ୍ରଥମ ଚିତ୍କାର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଉଠିଲା, ସେ କି ସାଗରରୁ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଝରଣାରୁ ଆସିଥିଲା, ତାହା ଅଜଣା। ଇଉ ଘୋଡ଼ାର ପାଖରେ ଥିଲା ଶ୍ୟେନପଖ, ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ଥିଲା ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ, ହେ ଘୋଡ଼ା, ବଡ଼ ପୂଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଯମ ଦେଇଥିଲେ, ତୃତିୟା ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ାଇଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଏଉଁଠାରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ତାଙ୍କର ଲଗାମ ଧରିଥିଲେ, ଓ ବସୁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ବାହାର କରିଥିଲେ। ଘୋଡ଼ା, ତୁମେ ଯମ, ତୁମେ ଆଦିତ୍ୟ, ତୁମେ ତୃତିୟା ଗୁପ୍ତ ବ୍ରତଧାରୀ। ତୁମେ ସୋମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଅଲଗା ଅଛ। ତୁମର ସ୍ୱର୍ଗରେ ତିନିଟି ବନ୍ଧନ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଜଳରେ, ଓ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ହେ ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବରୁଣ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ତୁମର ଶୁଧ୍ଧି ସ୍ଥାନ, ଏଠାରେ ତୁମର ଖୁର ଶାନ୍ତି ନିଧି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ତୁମର ମଙ୍ଗଳମୟ ଲଗାମ, ଯାହାକୁ ଋତ୍ସତ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି। ମୁଁ ମନରେ ତୁମର ସ୍ୱରୂପକୁ ଚିହ୍ନିଲି, ଦିନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି। ହେ ପଖିଧାରୀ, ଧୂଳି ମଧ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ତୁମର ମୁଣ୍ଡକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ଏଠି ଦେଖିଲି ତୁମର ଉଚ୍ଚତମ ରୂପ, ଗାଈର ପାଦ ନିକଟେ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ। ମାନବ ତୁମର ଦାୟା ଉପଭୋଗ କଲେ, ତୁମେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭକ୍ଷଣ କର। ତୁମ ପଛରେ ରଥ, ଯୋଦ୍ଧା, ଗାଈ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଧନ-ଢେର, ତୁମ ସଂଗକୁ ଆଶା କରୁଥିବା ସେନା, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତୁମର ଶକ୍ତି ମାପିଥିଲେ। ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗୀ ଘୋଡ଼ା, ତାଙ୍କର ପାଦ ମନ ପରି ଦ୍ରୁତ; ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପଛରେ ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅର୍ପଣକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, କାରଣ ସେ ଘୋଡ଼ାରେ ପ୍ରଥମେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର, ମଧ୍ୟରେ କୋମଳ କେଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାଳୁ, ହଂସମାନେ ଯେପରି ଏକାଠି ଚାଲନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମାର୍ଗରେ ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି। ତୁମର ଦେହ ଉଡ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ମନ ବାୟୁ ପରି, ଲଗାମ ଧରିଥିବା। ତୁମର ଶୃଙ୍ଗ ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ବନମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଛ। ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଆଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଆସିଥାଏ, ଦିବ୍ୟ ଭାବନାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଛାଗ ତାଙ୍କର ନାଭି ରୂପେ ସାମ୍ନାରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ଗାୟକମାନେ ପଛରେ ଗାନ କରି ଯାନ୍ତି। ସେ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଉଚ୍ଚ ସିଂହାସନ ଉପରେ ଆସିଥାଏ। ଆଜି ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ତାହାପରେ ସେ ଉପାସକଙ୍କୁ ଅଭିଷ୍ଟ ଦାନ ଦେଉଛି। ଆଜି ମାନବ ଘରେ ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଛନ୍ତି। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଆଣ, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦୂତ, ଋଷି, ସଚେତନ। ହେ ତନୂନପାତ୍, ସତ୍ୟର ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା, ମଧୁ ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ, ଆମେ ଭାବନା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଯଜ୍ଞ ଜ୍ୱଳାଉଛୁ; ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମର କ୍ରିୟା ସଫଳ କର। ଆମେ ନରଶଂସଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିବା; ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବତାମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅର୍ପଣର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ପୂଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭସୁମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସ; ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ପୂରୋହିତ ଭାବେ ଉପଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ପୂର୍ବ ଦିଗର କୁଶ ତଳ ଭୂମିରେ ବିଛାଇ ଯାଇଛି, ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେବତା, ଅଦିତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ନିବାସ। ବିଶାଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେବୀମାନେ, ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋଭିତା, ଏଠାରେ ବସନ୍ତୁ। ଦେବଦ୍ୱାର, ସବୁକିଛି ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହୁଅନ୍ତୁ। ମଧୁର ବିଶ୍ରାମ ଦେଉଥିବା ଦେବତା ପୂଜିତ, ଉଷା ଓ ରାତି ଏକାଠି ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଦିବ୍ୟ ଶାଳାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଦେବପୂରୋହିତମାନେ, ପ୍ରଥମ ଓ ଉତ୍ତମ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସଭାରେ ଗାୟକମାନେ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଆଲୋକକୁ ଦେଖାନ୍ତି। ଭାରତୀ, ଇଡ଼ା, ଏବଂ ତିନି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଆମ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ—ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ଦୁଇ ମାତା—ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ତ୍ୱଷ୍ଟାର ପୂଜା କର, ହେ ପୂରୋହିତ। ବନସ୍ପତି ଦେବତା, ଅଗ୍ନି, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସୁସ୍ଥିତ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ସମୟରେ ନୈୱେଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ। ମଧୁ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଅର୍ପଣ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ନୂତନ ଜନ୍ମ ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞର ବିନ୍ୟାସ କଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କଲେ। ପୂରୋହିତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ସତ୍ୟ ବାଣୀରେ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱାହା ସହିତ ଅର୍ପଣ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଅଦୃଶ୍ୟଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ଦେଉଥିବା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, ତୁମେ ଉଷାଙ୍କ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ। ଘନ ମେଘ ପରି ରୂପ ଥିବା, କବଚଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧା ସମର ମଞ୍ଚକୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଆସନ୍ତି; ଅଭେଦ୍ୟ ଦେହ ନେଇ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତୁ; କବଚର ମହତ୍ତ୍ୱ ରକ୍ଷା କରୁ। ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଗୋ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବା; ଧନୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ବିଫଳ କରିଥାଏ—ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆମେ ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିବା। ଧନୁର ତାର ମାନେ କହୁଥିବା ପରି କାନ ପାଖକୁ ଆସିଥାଏ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସାଥୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ; ଏକ ନାରୀ ପରି ତାଣି ଧନୁରୁ ତୀର ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଏହି ଦୁଇ ଧନୁର ତାର, ଜଣା ଓ ଅଜଣା, ଜଣନୀ ମାନେ ଶିଶୁକୁ ଚାପି ଧରିଥିବା ପରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଗଞ୍ଜନ ଧନୁର ତାର ଶତ୍ରୁମାନେ ଭାଗିଯିବେ। ଯିଏ ଅନେକଙ୍କ ପିତା, ଅନେକ ସନ୍ତାନର ସ୍ୱାମୀ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଏକାଠି ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ତୁଣୀ, ତୀର, ସେନା, ପିଠିରେ ବାନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ।