ଏକ ପବିତ୍ର ଯାଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାଜ୍ଞର ପଥଗୁଡିକୁ ଘୀରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଛି, ଯାଜ୍ଞର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତ୍ୱରିତ ଅଶ୍ୱ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଗମନ କରୁଛନ୍ତି । ସାତି ଦିଗ ଏହି ଯାଜ୍ଞକୁ ସାଥ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଉପାସକ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଉଛି । ତ୍ୱରିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଯାଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଜାତଵେଦାସ ଏବଂ ବସୁ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି । ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶା ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉଛି, ଦେବୀ ଅଦିତି ଦେବମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ସଭାରେ ମଧୁର ଆସନ ଭାବରେ ରଖିଥାନ୍ତି । ଦେବତାଙ୍କର ଶୁଭ ଦ୍ୱାରଗୁଡିକ ଏକାଧିକ ଆକାରରେ, ପଙ୍ଖ ଓ ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାର ସଜିଛି । ଏହି ଦେବତା ଦ୍ୱାରଗୁଡିକ ଉତ୍ତମ ପଥ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶମାନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛି । ମିତ୍ର ଓ ଭରୁଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି, ତ୍ୱରିତ ଅଶ୍ୱ ଯାଜ୍ଞର ମୁଖାମୁଖି ଆସେ । ସୁବৰ্ণ ଓ ଦକ୍ଷ ଉଷା, ତୁମେ ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ବସିଛ । ଦୁଇ ଦେବତା ଚାରିଏ ଦିଗ ଦେଖିପାରିବା, ସୁବৰ্ণ ରଥୀ, ଆଗମନ କରିଛନ୍ତି । ପୁରୋହିତମାନେ ଆଲୋକକୁ ମାପି ଦିଗଗୁଡିକୁ ବଣ୍ଟନ କରିଛନ୍ତି । ଭାରତୀ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯାଜ୍ଞକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ, ସରସ୍ୱତୀ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ଇଡା ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇ, ବସୁମାନେ ସହିତ ଦେବୀମାନେ ଯାଜ୍ଞକୁ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତୁ । ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଦେବମାନେ ଚାହିଥିବା ବୀର ପୁତ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଠାରୁ ତ୍ୱରିତ ଅଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ହୋତ୍ର ପୁରୋହିତ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ନିର୍ମାତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତୁ । ଘୀରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଅଶ୍ୱ ଦେବମାନେ ସମୟରେ ଆସନ୍ତୁ । ଦେବତା ତଳର ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଗତ ଜାଣିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଅର୍ପିତ ହୋମକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉ । ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବଳିଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି, ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଯାଜ୍ଞକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି । ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଅର୍ପଣର ନେତୃତ୍ୱ କରି, ସାଧ୍ୟ ଓ ଦେବମାନେ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ । ଅଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ରୋଦନ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଉଠିଥିଲା, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ବନ୍ଧରୁ; ଶ୍ୟେନ ପଙ୍ଖ, ଶ୍ୟାମ ଅଶ୍ୱର ଭୁଜା—ତୁମର ଜନ୍ମ ବଡ଼, ମହାନ, ଅଶ୍ୱ, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ । ଯମ ଦେଇଥିଲେ, ତ୍ରିତା ତାହାର ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ କରିଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଥମେ ଅଶ୍ୱ ଚଢ଼ିଥିଲେ । ଗନ୍ଧର୍ବ ରେଖା ଧରିଥିଲେ; ବସୁମାନେ ଅଶ୍ୱକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଥିଲେ । ତୁମେ ଯମ, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱ; ତୁମେ ତ୍ରିତା, ଗୁପ୍ତ ବ୍ରତ ସହିତ । ତୁମେ ସୋମ ସହିତ ବିଶିଷ୍ଟ; ତୁମେ ଦିବରେ ତିନି ବନ୍ଧ ରଖିଛ । ତିନି ବନ୍ଧ ଦିବରେ, ତିନି ବନ୍ଧ ଜଳରେ, ତିନି ବନ୍ଧ ସମୁଦ୍ରରେ ବିଦ୍ୟମାନ । ଭରୁଣ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜନ୍ମସ୍ଥଳରେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ । ଏଠାରେ ତୁମର ଶୁଧ୍ଧି ସ୍ଥାନ, ତ୍ୱରିତ; ଏଠାରେ ତୁମର ଖୁରର ଆରାମ ସ୍ଥାନ । ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମର ଶୁଭ ରେଖା ଦେଖିଛି, ଯାହା ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ମୁଁ ମନରେ ତୁମର ଆତ୍ମାକୁ ଚିହ୍ନିଛି, ଦିନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଭଳି । ମୁଁ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଦେଖିଛି, ଉଡ଼ୁଥିବା ପଙ୍ଖୀ ଭଳି, ସହଜ ପଥରେ ଚାଲିବା, ଧୂଳି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବା । ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାର ଦେଖିଛି, ଗୋମାନ୍ତି ପଦରେ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବା । ମଣିଷ ତୁମର ଦୟା ଉପଭୋଗ କରିବା ପରେ, ତୁମେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭକ୍ଷଣ କର, ଅଶ୍ୱ । ତୁମ ପଛରେ ରଥ ଚାଲେ, ତୁମ ପଛରେ ଯୋଧା, ଅଶ୍ୱ; ତୁମ ପଛରେ ଗୋମାନେ, ତୁମ ପଛରେ ରାଜାଙ୍କର ଧନ । ତୁମ ପଛରେ ଦଳମାନେ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଚାହନ୍ତି; ତୁମ ପଛରେ ଦେବମାନେ ତୁମର ଶକ୍ତି ମାପନ କରନ୍ତି । ସୁବৰ্ণ ଶଙ୍ଖ ଥିବା ଏହି ଅଶ୍ୱ, ତାହାର ପଦ ମନର ତ୍ୱରିତ; ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାର ପଛରେ ଥିଲେ । ଦେବମାନେ ତାହାର ଅର୍ପଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, କାରଣ ତାହା ପ୍ରଥମେ ଅଶ୍ୱ ଚଢ଼ିଥିଲେ । ଏହି ଅଶ୍ୱମାନେ ଦୁଧରେ ସମୃଦ୍ଧ, ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ କେଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ଦିବ୍ୟ । ହଂସମାନେ ଭଳି ସମୁହରେ ଚାଲନ୍ତି, ଅଶ୍ୱମାନେ ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ । ତୁମର ଦେହ ଉଡ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଅଶ୍ୱ; ତୁମର ଆତ୍ମା ବାୟୁ ଭଳି, ରେଖା ଅନ୍ତର୍ଗତ । ତୁମର ଶଙ୍ଖ ବିସ୍ତାରିତ, ଏବଂ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚଳି, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା । ତ୍ୱରିତ ଅଶ୍ୱ ଆଜ୍ଞାକୁ ଆସିଲା, ଦିବ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ସହିତ ମନରେ ଉଜ୍ୱଳ । ଛାଗ ତାହାର ନାଭି ଭଳି ଆଗରେ ଯାଉଛି, ତାହା ପଛରେ ଗାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଯାଉଛନ୍ତି । ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ଆସିଲା, ପିତା ଓ ମାତା ସମ୍ନିକଟ ଆସିଲା । ଆଜି ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ହେଉଛି; ଉପାସକ ପାଇଁ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଦେଇଥାଉଛି । ଆଜି ମଣିଷ ଘରେ ଜ୍ୱାଳିତ ଅଗ୍ନି, ଦେବତା ଜାତଵେଦାସ, ଦେବମାନେ ପୂଜନ କରୁଛି । ମିତ୍ର ଓ ଭରୁଣଙ୍କୁ ଆଣିଦିଅ, ଜ୍ଞାନୀ; ତୁମେ ଦୂତ, ଋଷି, ସଚେତନ । ତନୂନପାତ, ତୁମେ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲୁଛ, ମଧୁ ଏବଂ ମିଠା ଭାଷାରେ ଅଭିଷେକ ହେଉଛ । ଆମେ ଭାବ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଯାଜ୍ଞକୁ ଜ୍ୱାଳିତ କରୁଛୁ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ଯାଜ୍ଞ ସଫଳ କର । ନରଶଂସ ଦେବତାଙ୍କର ମହିମାକୁ ଯାଜ୍ଞରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଉପାସ୍ୟ, ଯାହାର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦେବମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅର୍ପଣ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଅଗ୍ନି, ବସୁମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଉପାସ୍ୟ, ଆସ । ତୁମେ ଦେବମାନେର ପୁରୋହିତ; ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇ, ଉତ୍ତମ ଯାଜ୍ଞରେ ଦେବମାନେ ପୂଜନ କରିବା । ପୂର୍ବ ଦିଗର ପବିତ୍ର କୁଶା ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ । ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ, ଦେବମାନେ, ଅଦିତି ପାଇଁ ମଧୁର ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ । ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଉଜ୍ୱଳ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏଭଳି ଯେ କ୍ଷୀର ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ପାଇଁ ସଜିଥାନ୍ତି । ଦେବତା ଦ୍ୱାର, ବଡ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରିଥିବା, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ସହଜ ପଥ ହେଉ । ଯାଜ୍ଞରେ ମଧୁର ବିଶ୍ରାମ ଆଣିଥିବା ଦେବତା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତୁ; ଉଷା ଓ ରାତି ନିଜ ଆସନରେ ବସନ୍ତୁ । ଦିବ୍ୟ କକ୍ଷରେ, ଉତ୍ତମ ଦେବୀମାନେ ଉଜ୍ୱଳ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରନ୍ତି ।