ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଏକ ମହାୟଜ୍ଞର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ, ସେଠି ତିନି ଜଣୀ ଦେବୀ—ଭାରତୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଇଡା—ତିନିଥର ତାଙ୍କର ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଭାରତୀ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲେ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଇଡା ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ବଳିଦାନ ଏବଂ ବସୁମତୀ ଘରଗୁଡିକୁ ପବିତ୍ର କଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଧନୀଙ୍କ ଧନ ଲାଗି ବଳିଦାନକାରୀ କାମନା କଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ନରାଶଂସଙ୍କ ସହ, ତିନିଗୁଡ଼ିଏ ରକ୍ଷା, ବନ୍ଧନ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତି ଲାଭ କଲେ। ଶତାଧିକ ଧଳାପିଠି ଘୋଡ଼ା ନେଇ ସେ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ସହ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପୂଜାରୀ ହେଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଗାୟକ ହେଲେ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେଲେ। ଏଠିରେ ବଳିଦାନକାରୀ ଧନ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ସୁବର୍ଣ୍ଣପତ୍ର ଓ ମଧୁସାଖା ଥିବା ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଲା। ବୃକ୍ଷର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା, ମଧ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଶକ୍ତି ଦେଲା। ପବିତ୍ର କୁଶ ଘାସ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଲା—କିଛି ଘାସ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ରଖାଯିବା ସହ, କିଛି ଘାସ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଏଠି ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଉଚିତ ହୋମ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଏହି ଦିନ, ବଳିଦାନକାରୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜାରୀ ଭାବେ ବାଛିଲେ, ସେ ହବି ରନ୍ଧିଲେ, ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଛାଗାକୁ ବାନ୍ଧିଲେ। ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଏହି ଦିନ ଛାଗା ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସୂପଖୁଣ୍ଡ ହେଲା। ମାଂସର ଚର୍ବି ନିଆଯିବା ସହ ଚାଉଳପିଠା ଦ୍ୱାରା ଏହା ବଢ଼ିଲା। ଏହି ଦିନ, ଓ ବୃଷ, ବଳିଦାନକାରୀ ତୁମକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିବଂଶୀ ଭାବରେ ବାଛିଲେ; ଏହି ଦେବମଝିରେ ଏହା ଆମ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ତୁମେ ହେଉଛ, ଶୁଭ ବାଣୀ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ପୂଜାରୀ, ମାନବ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଆସିଛ, ସ୍ତୁତି ପାଠ କର। ଏଠି ପୂଜାରୀ ତନୂନପାତ ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍କୁ, ଯାହାକୁ ଅଦିତି ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତିଦାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିହ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବୟସର ଗାଈ ଓ ଘୀ ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର କରାଯିବା ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଆଯିବା, ଧନଯ଼ ଦାତାଙ୍କୁ ଧନ ଦିଆଯିବା ଓ ବଳିଦାନ କରାଯିବା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ତାପରେ, ହୋତା ପୂଜାରୀ ଜ୍ଞାନ ସହ ଦେବତାମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମାକୁ ଡାକିଥିଲେ। ଦେବକବିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶକ୍ତିଧର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଓ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଘୃତ ହୋମ ଦିଆଯାଏ। ତିନି ଦେବୀ, ତିନି ଦେବତା, ଭାରତୀ, ବୃହତୀ, ମହୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ। ଟ୍ୱଷ୍ଟାର, ଅରଣ୍ୟପତି, ଅଗ୍ନି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଡାକାଯାଏ। ଏପରି ଭାବରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଢ଼ାଯାଏ, ଦିବ୍ୟ ବର୍ହି, ଦ୍ୱାର, ଉଷା-ନିଶା, ଦିବ୍ୟ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈ, ଅଗ୍ନି, ନରାଶଂସ, ଅରଣ୍ୟପତି, ଜଳବର୍ହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏହି ବଳିଦାନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି, ଧନ, ଶ୍ରୀ, ଶ୍ରବଣ, ତେଜ, ଆକୃତି, ଭାଗ୍ୟ ଓ ମହିମା ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋତାର୍ଥ ଭାବରେ ବାଛି, ବଳିଦାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ଛାଗା ବନ୍ଧାଯାଏ, ଅରଣ୍ୟପତି ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଓଫରିଂ ହେବା ସହ ଚର୍ବି, ମାଂସ ଓ ଚାଉଳପିଠା ଦ୍ୱାରା ବଳିଦାନ ବଢ଼ାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକି, ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଚିନ୍ତାମଣି ସମ, ଘୃତରେ ସମୃଦ୍ଧ, ମଧୁରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଦେବମଞ୍ଚ ଆଣିଥାଏ। ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେବପଥ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ, ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ, ସପ୍ତ ଦିଗ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସାଥି ହୁଏ। ଅଗ୍ନି, ବସୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆସି, ପ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯାଏ। ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତୃତ କୁଶ ଘାସ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଦେବମଞ୍ଚ ହୁଏ। ଅଦିତି ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ଆସନ ଭାବେ ରଖନ୍ତି। ଦେବଦ୍ୱାରମାନେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଉନ୍ନତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ହୁଏ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ଉଷାମାନେ ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଦୁଇ ଦେବତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣରଥୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭା ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। ଭାରତୀ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ସହ, ସରସ୍ୱତୀ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହ, ଇଡା ବସୁମାନେ ସହ ଏହି ବଳିଦାନକୁ ଅମୃତମଝିରେ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତି। ଟ୍ୱଷ୍ଟାର୍ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଏ। ଘୃତ ଲେପିତ ଘୋଡ଼ା ସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯାଏ। ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଅଗ୍ନି ସହ ଉତ୍ତମ ହୋମ ନେଇଯାଏ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ନବଜନ୍ମ ନେଇ ବଳିଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ସେ ନେତୃତ୍ୱ କରି, ଦେବତାମାନେ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ସହ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ଏହି ବଳିଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଦେବମଝିରେ ଧନ ଓ ମହିମା ବଢ଼ିଯାଏ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳିଥାଏ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।