ଏକ ପବିତ୍ର ବେଦୀରେ ବୈଦିକ ଋଷିମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—“ଆମେ ବୀରପୁତ୍ର, ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୋଷ୍ୟ ଜୀବ, ଦ୍ୱିପଦ ଚତୁଷ୍ପଦ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ହେ ଦେବଗଣ, ଆପଣମାନେ ଋତୁଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅନୁସାରେ ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ—“ହେ ଅଗ୍ନି, ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ତାପସ୍ୱିନୀ ଦେବୀମାନେ ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ସୋମରସ ପାନ କରିପାରିବେ।” ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଦେବୀମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଏବଂ ନେଷ୍ଟୃ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ, “ତୁମେ ଧନର ଧାରକ, ତୁମେ ଋତୁଅନୁଯାୟୀ ସୋମରସ ପାନ କର। ଧନଦାତା ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେ ଅନୁଯାୟୀ ଆହୁତି ଦିଅ, ଏବଂ ନେଷ୍ଟୃ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସୋମ ତୁମ ପାଇଁ, ଦୟାଳୁ ହୃଦୟରେ ଏଠାକୁ ଆସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମପାନ କର, ଏହି ବେଦୀରେ ଦର୍ଭାସନେ ବସି, ଏହି ପିଷ୍ଟ ସୋମକୁ ଗ୍ରହଣ କର।” ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସହିତ ଆସନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସୋମ ମଧୁର ଝରଣାରେ ବହିଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପିଷ୍ଟ ହୋଇ ତିନି। ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଏହି ଯଜ୍ଞାସନେ ବସନ୍ତି, ଆହୁତି ପାତ୍ରରେ ବସନ୍ତି। ଏହିଠାରେ ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—“ଋତୁମାନେ ତୁମକୁ ପୋଷଣ କରୁନ୍ତୁ, ବର୍ଷାମାନେ, ଋଷିମାନେ, ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ତୁମକୁ ଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ। ଦିଗ୍ବ୍ୟାପୀ ତୁମ ପ୍ରଭା ଚମକୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କର। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଉତ୍ଥାନ କର, ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟ ଆଣ। ତୁମ ଆଗମନ ଆମ ପାଇଁ କ୍ଷତି ନ ଆଣୁ। ଆମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ତୁମ ମହିମା ପାଇଁ ହେଉ, ଅନ୍ୟମାନେ ତେଣୁ ନ ହେଉନ୍ତୁ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—“ପୁରୋହିତମାନେ ତୁମକୁ ବାଛିଛନ୍ତି, ଆମ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଶତ୍ରୁ ନାଶ କର, ବିରୋଧୀମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଆଣ। ଘରେ ଉତ୍ଥିତ ରୁହ, ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅବିଘ୍ନ। ଏଠାରେ ଧନ ସ୍ଥାପନ କର, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ତୁମକୁ ଅବମାନିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶକ୍ତି ଏବଂ ଶିଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ। ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କର, ମିତ୍ରତାରେ ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର। ତୁମ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରୁହ, ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜନ କରିବେ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—“ଗୁପ୍ତ ଓ ଗୁପ୍ତତମ କଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କର, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦ୍ୱେଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କର। ସମସ୍ତ ଅପମାନକୁ ଜୟ କର, ଆମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀ ଓ ଧନ ଦିଅ। ଅଜୟ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଅଜିତ, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଚମକିଉଠ; ଭୟକୁ ଦୂର କର, ଆମ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।” ଏହିଠାରେ ବୃହସ୍ପତି ଓ ସବିତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ସଜ୍ଜ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି, ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଜଣ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ଶାପମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନୀଦେବୀ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାର ଶେଷରେ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି—“ଆମେ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ଆସିଛୁ, ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକ ଦେଖିଛୁ। ଦେବମଧ୍ୟରେ ଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜ୍ୱାଳା ଉପରକୁ ଉଠେ, ତାଙ୍କ ଅଲୌକିକ କିରଣ ପ୍ରଭା ଛଟାରେ ଚମକେ। ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ୱଳ। ତନୂନପାତ, ସବୁଠୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଦେବମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ମଝିରେ ମଝି ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଛାଡ଼ି ଆମ ପଥକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ।” ଏଠିରେ ନରଶଂସ, ଅଗ୍ନି ଓ ସବିତା ଦେବତା ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଘୃତ ମଣ୍ଡିତ ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ଯଜ୍ଞର ମହତ୍ତ୍ୱ ଉପଭୋଗ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା ଓ ଧନବାନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱାର ତାଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ଦିବ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉଷା ଓ ନକ୍ତା, ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ। ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ହୋତୃ ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଉତ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜିହ୍ବାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତୁ, ଆମ ଆହୁତି ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ। ତିନି ଦେବୀ—ଇଡା, ସରସ୍ୱତୀ, ଭାରତୀ—ଏହି ଦର୍ଭାସନେ ବସନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଓ ପ୍ରଶଂସା ହେଉ। ତ୍ୱଷ୍ଟାର ତାଙ୍କର ବିଚିତ୍ର କୌଶଳରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ। ବନର ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତିଦାତା ଭାବେ ଆହୁତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଜାତବେଦା, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଆହୁତି କରନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଅଗ୍ନି ଧନ, ପୌଷ୍ଟିକତା, ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଭାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସେ ଦଳ ସହିତ ଚଳିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକଚିତ୍ତ ହୋଇ ଭାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ଧନ ପାଇଁ ଦୁଇ ଜଗତ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି, ଦିବ୍ୟ ଧିଷଣା ଦେବତାଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଦଳମାନେ ଭାୟୁଙ୍କ ସହ ଯାଆନ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସୁଧିତି ପ୍ରଶଂସିତ। ଯେତେବେଳେ ମହାଜଳ ଗର୍ଭରେ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଏକ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ କହି ଆମେ କାହାକୁ ଆହୁତି ଦେବୁ? କିଏ ଏହି ମହାଜଳର ଶକ୍ତି ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ପ୍ରଧାନ ଦେବ? କାହାକୁ ଆହୁତି ଦେବୁ? ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କ ଘରକୁ ଦଳ ସହ ଯାଆନ୍ତି, ଭାୟୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ସେ ଆମକୁ ସୁଖପ୍ରଦ ଧନ, ବୀର ସନ୍ତାନ, ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ଉପହାର ଦିଅନ୍ତୁ। ଭାୟୁଙ୍କୁ ଦଳ ସହ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—“ଶତ, ସହସ୍ର ସହ ଏଠାକୁ ଆସ, ଯଜ୍ଞକୁ ଆସ, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କର।