ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଉପାଦାନ ଦାନ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଅନେକ ମୁହାଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମାରୁତମାନଙ୍କରୁ ପ୍ରଥମଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ମାରୁତମାନେ ତାପ ଆଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଭାତି; ଗୃହସ୍ଥର ମାରୁତମାନେ ପାଇଁ ବସ୍କିହା; ଖେଳୁଥିବା ମାରୁତମାନେ ପାଇଁ ମିଶ୍ରିତ; ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ମାରୁତମାନେ ପାଇଁ ଅନୁଗତ। ଏହି ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱୟ, ଶିଙ୍ଗଧାରୀ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ବହୁରୂପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶିତ। ପିତୃମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସୋମା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧୂଆଁ ଏବଂ ପିତଳ ରଙ୍ଗ; ବର୍ହିସ ଉପରେ ବସିଥିବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇଥର ପିତଳ ରଙ୍ଗ; ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କଳା ପିତଳ ରଙ୍ଗ; ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କ ପାଇଁ କଳା ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୁନାସୀର, ବାୟୁର ଧଳା, ଶୂର୍ଯ୍ୟର ଧଳା। ବସନ୍ତରେ ଫ୍ରାଙ୍କୋଲିନ୍, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଲାପୱିଙ୍ଗ୍, ବର୍ଷାରେ ପାର୍ଟ୍ରିଡ୍, ଶରତ୍ରେ କ୍ୱେଲ୍, ଶୀତରେ କାଉ, ଶୀତଳ ଋତୁରେ ଜ୍ୟାକଡ଼। ସମୁଦ୍ର ପାଇଁ ଡଲଫିନ୍, ପର୍ଜନ୍ୟ ପାଇଁ ବାଉଲି, ଜଳ ପାଇଁ ମାଛ, ମିତ୍ର ପାଇଁ କୁଳୀପୟା ପକ୍ଷୀ, ଭରୁଣ ପାଇଁ ମଗର। ସୋମା ପାଇଁ ହଂସ, ବାୟୁ ପାଇଁ କୃଞ୍ଚ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ କର୍ଲ୍ୟୁ, ମିତ୍ର ପାଇଁ ଗ୍ରୀବ୍, ଭରୁଣ ପାଇଁ ରୁଦ୍ଧି ଶେଲଡକ୍। ଅଗ୍ନି ପାଇଁ କଠଠିଆ, ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ ପାଇଁ ପେଚ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମା ପାଇଁ ଜୟ୍, ଅଶ୍ୱିନ୍ସ ପାଇଁ ମୟୂର, ମିତ୍ର ଓ ଭରୁଣ ପାଇଁ ପରେବା। ସୋମା ପାଇଁ ଲାପୱିଙ୍ଗ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ କୌଳିକା, ଗୋଶାଳା ପାଇଁ ଦେବୀମାନଙ୍କ ପକ୍ଷୀ, ଅଗ୍ନି ଗୃହପତି ପାଇଁ ପାରୁଷ୍ଣ। ଦିନ ପାଇଁ ପରେବା, ରାତି ପାଇଁ ସିଚାପୁ, ଦିନ ଓ ରାତି ସଂଧିରେ ଜତୁ, ମାସ ପାଇଁ ଦାତ୍ୟୁହ, ବର୍ଷ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗୃଧ୍ର। ପୃଥିବୀରୁ ଉଇଁ, ମଧ୍ୟକାଶ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ନକୁଳ, ଆକାଶ ପାଇଁ ଶrew, ଦିଗ ପାଇଁ ନକୁଳ ଓ ଶିବିଟ, ଉପଦିଗ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ନକୁଳ। ବସୁ ପାଇଁ ନିଲଗାଇ, ରୁଦ୍ର ପାଇଁ ଚିତଳ, ଆଦିତ୍ୟ ପାଇଁ ନ୍ୟାନ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାଇଁ ଚିତ୍ରା, ସାଧ୍ୟ ପାଇଁ କୁଲୁଙ୍ଗ। ଇଶାନ ପାଇଁ ପରସ୍ବତ, ମିତ୍ର ପାଇଁ ଗାଈ, ଭରୁଣ ପାଇଁ ମହିଷ, ବୃହସ୍ପତି ପାଇଁ ବନ୍ୟ ଗାଈ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ ଉଠ। ପ୍ରଜାପତି ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ, ହସ୍ତୀ ପାଇଁ ହାତୀ, ବାକ୍ ପାଇଁ ପ୍ଲୁଷି ପକ୍ଷୀ, ଚକ୍ଷୁଷ ପାଇଁ ମାଛ, ଶ୍ରୋତ୍ର ପାଇଁ ମଧୁମକ୍ଷୀ। ପ୍ରଜାପତି ଓ ବାୟୁ ପାଇଁ ଗାଈ ଓ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, ଭରୁଣ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ମେଢ଼, ଯମ ପାଇଁ କଳା ନିଲଗାଇ, ରାଜା ପାଇଁ ବାନର, ବାଘ ପାଇଁ ଲାଲ ଗାଈ, ବଳଦ ପାଇଁ ବନ୍ୟ ଗାଈ, ତ୍ୱରିତ ଶ୍ୟେନ ପାଇଁ କ୍ୱେଲ୍, ନୀଳକଣ୍ଠ ପାଇଁ କୀଟ, ସମୁଦ୍ର ପାଇଁ ଡଲଫିନ୍, ହିମାଳୟ ପାଇଁ ହାତୀ। ମୟୂର ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ, ପେଚ ହଲିକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ, ଭୃଷଦମ୍ଶ ଧାତ୍ରିଙ୍କ, ବକ ଦିଗଙ୍କ, କୋଇଲା ଅଗ୍ନିଙ୍କ, କଳବିଙ୍କା ଲୋହିତାହିଙ୍କ, ପୁଷ୍କରସାଦା ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ, କୃଞ୍ଚ ବାକଙ୍କ। ସୋମା ପାଇଁ କୁଲୁଙ୍ଗ, ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ବନ୍ୟ ମେଢ଼, ନକୁଳ ପାଇଁ ନକୁଳ, ଶକା ପାଇଁ ପୌଷ୍ଣ, ଶିଆଳ ପାଇଁ ମୟୂର, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ବନ୍ୟ ଗାଈ, ପିଦ୍ବା ପାଇଁ ନ୍ୟାନ୍କୁ, କକ୍କଟା ପାଇଁ କଙ୍କା, ଅନୁମତି ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍କା, ଚକ୍ରବାକ ପାଇଁ ରୁଦ୍ଧି ଶେଲଡକ୍। ବାଲାକା କୃଞ୍ଚ ଶୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ, ଶାର୍ଗା ସୃଜୟଙ୍କ, ଶୟାଣ୍ଡକ ମୈତ୍ରାଙ୍କ, ଶାରୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ, ପୁରୁଷବାକ କୁକୁରଙ୍କ, ଶାର୍ଦୂଳ ପୃଥିବୀଙ୍କ, ଭେଡ଼ିଆ ପୃଦାକୁଙ୍କ, ତିଆ ପରେବା ମନ୍ୟୁଙ୍କ, ଶୁକ ପରେବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ, ପୁରୁଷବାକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ। ସୁପର୍ଣା ପରେବା ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ, ଆତିର୍ବାହସା ଦର୍ବିଦଙ୍କ, ଗୃଧ୍ର ବାୟୁଙ୍କ, କଳବିଙ୍କା ଅଗ୍ନିଙ୍କ, ପୁଷ୍କରସାଦା ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ, କୃଞ୍ଚ ବାକଙ୍କ, ପ୍ଲବା ମଧ୍ୟକାଶଙ୍କ, ମଦ୍ଗୁ ପକ୍ଷୀ ଓ ମାଛ ନଦୀପତିଙ୍କ, କଛୁଆ ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀଙ୍କ। ପୁରୁଷମୃଗ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ, ଗୋଧା କାଳକାଙ୍କ, ଦାର୍ବାଘାଟା ପକ୍ଷୀ ଜଙ୍ଗଲ ଦେବତାଙ୍କ, କୃକବାକୁ ସାବିତ୍ରଙ୍କ, ହଂସ ବାତଙ୍କ, ନାକ୍ରା ମଗରା ମକରଙ୍କ, କୁଳୀପୟା ଅକୂପାରଙ୍କ, ଶାଲ୍ପା ହ୍ରୀଙ୍କ। ଏଣି ନିଲଗାଇ ଦିନଙ୍କ, ବାଉଲି ରାତିଙ୍କ, ଉଇଁ ପାର୍ଟ୍ରିଡ୍ଙ୍କ, ସାପ ଅଶ୍ୱିନ୍ସଙ୍କ, କଳା ରାତିଙ୍କ, ଭାଲୁ ଜତୁଙ୍କ, ସୁଷିଲିକା ପକ୍ଷୀ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ, ଜହକା ପକ୍ଷୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ। ଅନ୍ୟୱାପା ପକ୍ଷୀ ଅଧିମାସଙ୍କ, ଋଶ୍ୟ ନିଲଗାଇ ମୟୂରଙ୍କ, ସୁପର୍ଣା ପକ୍ଷୀ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ, ଓଟର୍ ଜଳଙ୍କ, କଶ୍ୟପ କଛୁଆ ମାସଙ୍କ, ଲାଲ ମାଛ କୁଣ୍ଡ୍ରିଣାଚୀଙ୍କ, ଗୋଲତ୍ତିକା ପକ୍ଷୀ ଅପ୍ସରାଙ୍କ, ଅସିତ କଳା ପକ୍ଷୀ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ। ବର୍ଷାହୁ ପକ୍ଷୀ ଋତୁଙ୍କ, ଉଇଁ ଶ୍ରୁଙ୍କ, ମାନ୍ଥାଳା ପକ୍ଷୀ ପିତୃମାନେ, ଅଜଗର ପାଇଁ ବସୁ, ଫ୍ରାଙ୍କୋଲିନ୍ ପାଇଁ ପରେବା, ପେଚ ପାଇଁ ଖରଗୋଶ, ଜଙ୍ଗଲ ମେଢ଼ ପାଇଁ ନିରୃତି ଓ ଭରୁଣ। ଶିତ୍ରା ପକ୍ଷୀ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ, ଉଠ ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କ, ଗୃଧ୍ର ମତୀଙ୍କ, ସ୍ରମର ଜଙ୍ଗଲଙ୍କ, ଚିତଳ ରୁଦ୍ରଙ୍କ, କ୍ୱୟି ପକ୍ଷୀ କୁଟରୁରଙ୍କ, ଦାତ୍ୟୁହା ପକ୍ଷୀ ଅଶ୍ୱଙ୍କ, ପିକା ପକ୍ଷୀ କାମଙ୍କ। ଗଣ୍ଡା ଶିଉଳି ଦେବତାଙ୍କ, କଳା କୁକୁର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ, ଗଧା ତରକ୍ଷୁଙ୍କ, ଭାଲୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କ, ଶୁଆ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ, ସିଂହ ମାରୁତଙ୍କ, କୃକଳାସା ପକ୍ଷୀ ପିପ୍ପକଙ୍କ, ଶକୁନି ପକ୍ଷୀ ଅସ୍ତ୍ରଙ୍କ, ଚିତ୍ରା ନିଲଗାଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ। ଏବେ ଶ୍ରୁତି ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଗ ଓ ଉପାଦାନର ସମ୍ପର୍କରେ କହେ: ଶାଦଂ ପକ୍ଷୀ ଦହି ସହିତ, ଅବକା ଉଦ୍ଭିଦ ଦାନ୍ତ ମୂଳ, ମାଟି ଯବ ସହିତ, ଟେଗା ଉଦ୍ଭିଦ ଦନ୍ତ, ସରସ୍ୱତୀ ଜିହ୍ବା ଟିପ୍, ଜିହ୍ବା ମୂଳ ଉଭୁଳା, ତାଲୁ ଜବା, ଜଳ ମୁହଁ, ଯୌନାଙ୍ଗ ଶୁକ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଦାଡ଼ି, ପଥ ଭୃକୁତି, ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀ ଚକ୍ଷୁପଟ, ବିଜୁଳି ଚକ୍ଷୁରେ, ଧଳା ସ୍ୱାହା, କଳା ସ୍ୱାହା, ଉପର ଚକ୍ଷୁପଟ ଅବରୋଧ, ତଳ ଚକ୍ଷୁପଟ ଅବରୋଧ।