ଏକ ପବିତ୍ର ଯାଜ୍ଞିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିଥିଲା। ଏଠି ଦେବତାମାନେ, ଅରଣ୍ୟର ଦିବ୍ୟ ପତିଙ୍କ ସହିତ, ସୁନା ଶାଖା-ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସହିତ, ଫଳଦାୟି ଭାବରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁ ଭଳି ରୁଚିକର ଭାବେ ପାକ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତି, ବଳ, ତୀବ୍ରତା, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଦାନ କରି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଧନ ଲାଗି ଯାଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିବେ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା। ଏହି ଯାଜ୍ଞରେ, ଦିବ୍ୟ କୁଶ ଘାସ ଜଳ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବିଛାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଅଶ୍ୱିନୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ରାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭାସନ ହେଲା। ଏହି କୁଶ ଘାସ ଧନ ଲାଗି ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲା। ପୁଣି ଦେବତାମାନେ ଏହା ଉପଭୋଗ କରିବେ ବୋଲି ଅର୍ପଣ କରାଗଲା। ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଯଥାଯଥ ହୋମ କରିଥାଏ, ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବିଧିମତ ଉପାସନା କଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ହୋତୃ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଶବ୍ଦରେ ଶବ୍ଦ ସରସ୍ୱତୀ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ସଠିକ ହୋମ, ସଠିକ ଇନ୍ଦ୍ର, ସବିତା, ଚିକିତ୍ସକ ଭାବରେ ଭାରୁଣ, ଅରଣ୍ୟର ଦିବ୍ୟ ପତି, ଘୃତପାନୀ ଦେବତାମାନେ, ଓ ଅଗ୍ନି ହୋତୃ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଯାଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ କୀର୍ତ୍ତି, ପୋଷଣ, ସମ୍ମାନ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଭୋଗ ଦେବତାମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ ବୋଲି ଅର୍ପଣ କରାଗଲା। ଏହି ଦିନ ଯାଜ୍ଞୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଭାବେ ବାଛିଲେ, ଅନ୍ନଭାଗ ଓ ପିଠା ପାକ କଲେ, ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଗ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପାଇଁ ମେଷ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବଳଦାନ କଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସୁରା ଓ ସୋମ ଚାପିଲେ। ଏହି ଦିନ ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟପତି ଯାଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ—ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଛାଗ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମେଷ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଳ ଦିଆଗଲା। ଏହି ମାଂସ ଭାଗ ଭଲରେ ପାକ କରାଗଲା। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଭାଗ ଧରି ନେଇ, ପିଠା ସହିତ ଏହାର ପ୍ରସାଦ ଭୋଗ କଲେ। ଏହି ଦିନ ଯାଜ୍ଞୀ ହେଉଛନ୍ତି ଋଷି, ଋଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ସେ ଏହି ସମାବେଶ ମଧ୍ୟରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ବାଛିଛନ୍ତି। "ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ," ବୋଲି ଘୋଷଣା ହେଲା। ଦେବତାମାନେ, ଆମକୁ ଦିବ୍ୟ ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମକୁ ଶିଖ୍ୟା ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ହୋତୃ, ଗୁରୁପ୍ରେରିତ, ଶୁଭ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ନିୟୁକ୍ତ, ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଯାଜ୍ଞରେ, ଆପଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପବିତ୍ର, ଅମୃତ ଏବଂ ପ୍ରାଣଦାତା। ଆମ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ସବିତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ହସ୍ତ ଓ ପୂଷାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ବସାଉଛି। ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ସଭାରେ ପ୍ରାଚୀନ ତତ୍ତ୍ୱର ଦୃଢ଼ ସୂତ୍ରକୁ ଧରାଗଲା। ଏହି ସୋମରେ ଯିଏ ଆମର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ସତ୍ୟ ସହିତ ସରମା ସହ ଦୌଡ଼ିବେ। ଆପଣ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଜଗତ, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି। ତେଣୁ, ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନର, ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ, ଆମନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଯାଆନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତି ପାଇଁ, ଏ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୁଁ ଘୋଡ଼ା ବଳିଦାନ କରିବି। ଏଠାରେ ଆମର କ୍ଷେମ ହେଉ। ଦେବତାମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତି ପାଇଁ ଏହାକୁ ବନ୍ଧନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧୁର ଫଳ ମିଳୁ। ପ୍ରଜାପତି, ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଗଲା। ଯିଏ ଘୋଡ଼ାକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଭାରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତୁ—ସେ ମଣିଷ ହେଉ କି କୁକୁର। ଏହି ପବିତ୍ର ଯାଜ୍ଞରେ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ଜଳର ଆନନ୍ଦ, ସବିତା, ବାୟୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ମିତ୍ର, ଭାରୁଣଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଅର୍ପଣ ହେଲା। ଏଠି ଯାଜ୍ଞର ପ୍ରତିଟି କ୍ରିୟା—ହିଙ୍କାର, ଉତ୍ତର, ଚିତ୍କାର, ଗନ୍ଧ, ବସିବା, ଉଠିବା, ଘୁମାଏବା, ଜାଗିବା, ଡାକିବା, ପ୍ରସ୍ଥାନ, ଚଳନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି, ଯାଜ୍ଞରେ ଚଳିବା, ଦୌଡ଼ିବା, ଉଡ଼ିବା, ଉଠିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼, ଶୁଣିବା, ଦେଖିବା, ଖାଇବା, ପିଇବା, ମଳତ୍ୟାଗ—ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅର୍ପଣର ଅଂଶ ହେଲା। ଏଠି ଦେବସୂର୍ୟ ସବିତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ଚିନ୍ତାଧାରା ଶୁଭ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା। ସବିତାଙ୍କ ସୁନା ହସ୍ତ ଯାଜ୍ଞୀଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉ, ଏହି ଦେବପଥ ଜ୍ଞାନୀ ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦାନଶୀଳ ଦୃଢ଼ ଦୟା ଆମେ ଚାହୁଁ। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଦିବ୍ୟ ପାନୀୟ ଲାଗି ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ଅମୃତ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ଉପହାର ନେଇଯାଉ, ସେପରି ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଲା। ଅଗ୍ନି, ଏହି ଦୂତ, ଶୀଘ୍ର ଦୂତିକାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଣନ୍ତୁ। ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଜଳ ବିତରଣ କରିଛ, ଗାଁ ଓ ପୁରନ୍ଧି ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ। ଘୋଡ଼ା, ତୁମେ ତୁମ ମାତାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପିତାରେ ପ୍ରବଳ। ତୁମେ ଅଶ୍ୱ, ତୁମେ ରଥ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର, ଅଗ୍ରଣୀ, ଯାତ୍ରି, ଶିଶୁ। ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଆସ। ଦିଗ୍ପାଳ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଯାଜ୍ଞଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏଠି ଆନନ୍ଦ, ଏଠି ଦୃଢ଼ତା, ଏଠି ସ୍ଥିରତା, 'ସ୍ୱାହା'। ଏଠି କାୟ, କସ୍ମୟ, କତମସ୍ମୟ, ଚେତନା, ପ୍ରଜାପତି, ଆଦିତ୍ୟ, ସରସ୍ୱତୀ, ପୂଷାନ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଅର୍ପଣ ହେଲା। ସମସ୍ତ ମଣିଷ ଦିବ୍ୟ ନେତାଙ୍କ ସାଉଁଠିତ୍ୟ ଚାହନ୍ତୁ, ସମୃଦ୍ଧି ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ, କୀର୍ତ୍ତି ଲାଗି ବାଛନ୍ତୁ, 'ସ୍ୱାହା'। ଏହି ଯାଜ୍ଞରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରେ ବୀର ଓ ଦକ୍ଷ ସାରଥି ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ। ଦୁହାରୁ, ବଳଦ, ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା, ରଥଚାଳିତା ନାରୀ, ବିଜୟୀ ଯୁବକ, ସଭାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ। ଆମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମତ ଵର୍ଷା ପଡ଼ୁ, ଫଳ ଉପଜୁ, ଶୁଭ ଓ ପୋଷଣ ହେଉ।