ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ବେଦୀ ଉପରେ ବଡ଼ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ବୃହତ୍ସ୍ୱରରେ ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ—“ହେ ଶୂରବୀର, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସ, ଏହି ଅର୍ପଣର ଘୃତରେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନ୍ତୁ।” ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଥିଲା, ଯେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାରେ ସହଯୋଗ ପାଇଁ, ଶକ୍ତିରେ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିବା, ଅନେକ ଶକ୍ତିର ଧାରକ ଭାବରେ ଆସନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର ଶାସନ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଜୟ ହେଉ। ଋଷିମାନେ ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ମହାବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ, ତୁମ ବଜ୍ରଧାରୀ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆମ ସତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଆଣ। ତୁମ ବୟା ଯୋଗୁ ଆମେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସଂରକ୍ଷା ପାଉଁ।” ତାଙ୍କର ଏହି ଅନୁରୋଧ ଥିଲା, ଯେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣରେ ସହଜରେ ଡାକିଲେ ଆସିବେ, ଶକ୍ର ଭାବେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଆମକୁ କୁଶଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ଋଷିମାନେ ଆଶା କଲେ ଯେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଦାନଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା କୃପା କରନ୍ତୁ, ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରନ୍ତୁ ଓ ଆମକୁ ଭୟହୀନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଶୂରବଳର ଅଧିପତି ହେଉ। ତାଙ୍କର ମନୋକାମନା ଥିଲା, ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଓ ଦାନରେ ସଦା ଆମେ ସୁଖୀ ଓ ଶାନ୍ତ ରୁହୁ। ଋଷିମାନେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ମୟୂରପିଛା ଶୋଭିତ ବୟା ଯୋଗୁ ଆସ, କେହି ତୁମକୁ ବାଧା ଦେଉ ନାହିଁ, ତୁମେ ଧନୁର ତାନ ଛାଡ଼ି ଯେମିତି ବାଣ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ସେମିତି ଆସ।” ବସିଷ୍ଠମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ମହାବଳୀ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନାୟକ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯଜ୍ଞବେଦୀରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ତାପିତ ପାତ୍ର, ଚମକୁଥିବା ସୋମ ଚାପିଯାଏ; ସରସ୍ୱତୀ ଗାଈ ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୋମ ଦୁଧେଇଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଶରୀରର ଚିକିତ୍ସକ, ସରସ୍ୱତୀ ସୋମ ଚାପିବାରେ ଶକ୍ତି ଆଣିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଆଣି, ମଧୁର ଔଷଧ ଦେଇଛନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ, ନରଶଂସ ଓ ନଗ୍ନହୁ ସହିତ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ମଧୁର ଔଷଧ ଦେଇଛନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଆଣିଛନ୍ତି; ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଇଡ଼ା ସହିତ ଭୋଜନ, ପୋଷଣ ଓ ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ନାମୁଚି ପାଇଁ ଚମକୁଥିବା ଓ ଝରିଥିବା ସୋମ ଚାପିଛନ୍ତି, ସରସ୍ୱତୀ ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ବେଦୀକୁ ଆଣିଛନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ବସ୍ତ୍ର ପରି, ଚମକୁଥିବା ଦିଗ୍ବଳୟ ପରି, ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଓ ଦୁଇ ଜଗତ ପରି। ଉଷା, ରାତି, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଦିନ, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏମାନେ ସରସ୍ୱତୀ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଶୋଭା ପାଇଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦିନରେ, ସରସ୍ୱତୀ ରାତିରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଦେବଦ୍ୱୟ ପୂରୋହିତ ଓ ଚିକିତ୍ସକ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସୋମ ଚାପିବାବେଳେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତିନି ପ୍ରକାରରେ, ତିନି ଦିଗରେ, ସରସ୍ୱତୀ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଭାରତୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଝରିଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀ ଚିକିତ୍ସାର ମଧୁରତା ଆଣନ୍ତି, ସରସ୍ୱତୀ ଆମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଆଣନ୍ତି; ଟ୍ୱଷ୍ଟୃ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସୋମ ଚାପିବା ସମୟରେ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅରଣ୍ୟର ଏଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଅତିପ୍ରବାହିତ ସୋମ ଢାଲିଛନ୍ତି; ଗାଈ ସରସ୍ୱତୀ ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ପାଇଁ ମଧୁର ମଧୁ ଦୁଧେଇଛନ୍ତି। ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଗାଈ ସହିତ, ମାସିକ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରବାହମାନ ସୋମ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି; ଏହି ମଧୁର ପାନୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଅର୍ପିତ। ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଅର୍ପଣରେ ଶକ୍ତି ଆଣନ୍ତି; ସରସ୍ୱତୀ ନାମୁଚିର ଚିନ୍ତା ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିଛନ୍ତି। ଏହି ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ସେ ନାମୁଚି ଓ ଅସୁର ସହିତ ଭଣ୍ଡାର ଭିତରୁ ବଳାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ସହିତ, ଅର୍ପଣ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୁଦୃଢ଼ ହେଲେ। ଯିଏକି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ସେ ସାବିତୃ, ବରୁଣ, ଭଗଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ; ସେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତନ୍ତୁଧାରୀ, ଅର୍ପଣକାରୀ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସାବିତୃ ଓ ବରୁଣ ଅର୍ପଣକାରୀକୁ ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଲେ; ସେମାନେ ନାମୁଚିଙ୍କ ଧନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ନେଇଗଲେ। ବରୁଣ ଶାସନ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, ଭଗ ଓ ସାବିତୃ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତନ୍ତୁଧାରୀ ଶ୍ରୀ ଓ ବଳ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ଗାଈ ସହିତ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, ଘୋଡ଼ା ସହିତ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଯଜ୍ଞକାରୀକୁ ବୃଦ୍ଧି କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ସହିତ, ଏ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଅର୍ପଣରେ ଧନବତୀ ସରସ୍ୱତୀ—ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରୁଥିବା, ମଧୁର ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ସରସ୍ୱତୀ, ଶତଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃତ୍ରଘ୍ନ ସରସ୍ୱତୀ, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ସୋମ ସହିତ, ନାମୁଚି ଅସୁର ସହିତ, ଗଭୀର ପାନ କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀ—ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କର। ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ପିତାମାତା ପରି ପୁଅକୁ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମିତି ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି; ସରସ୍ୱତୀ, ତୁମେ ମଘବାନ ସହିତ ସୋମ ପାନ କରି ଶକ୍ତି ଦେଇଛ। ଯିଏଠାରେ ଘୋଡ଼ା, ବୃଷଭ, ମହିଷ, ଗାଈ ଓ ଛାଗଳୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ଓ ଅର୍ପଣ ହୋଇ ସଂସ୍କୃତ, ସେ ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା, ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ମୁଁ ମନରେ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶୁଭ ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। “ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଘୃତ ଯେପରି ଚମଚ ପାଇଁ, ସୋମ ଯେପରି ପାତ୍ର ପାଇଁ; ଆମକୁ ଶୂରବଳ, ଖ୍ୟାତି, ଶ୍ରୀ ଓ ଧନ ଦିଅ।