प्रतिपद् असि प्रतिपदे त्वा । अनुपद् अस्य् अनुपदे त्वा । सम्पद् असि सम्पदे त्वा । तेजो ऽसि तेजसे त्वा
तू पहिला टप्पा आहेस; पहिल्या टप्प्यासाठी मी तुला ठेवतो. तू पुढचा टप्पा आहेस; पुढच्या टप्प्यासाठी मी तुला ठेवतो. तू पूर्ण टप्पा आहेस; पूर्ण टप्प्यासाठी मी तुला ठेवतो. तू तेज आहेस; तेजासाठी मी तुला ठेवतो.
त्रिवृद् असि त्रिवृते त्वा । प्रवृद् असि प्रवृते त्वा । विवृद् असि विवृते त्वा । सवृद् असि सवृते त्वा । ऽऽआक्रमो ऽस्य् आक्रमाय त्वा । संक्रमो ऽसि संक्रमाय त्वा । उत्क्रमो ऽस्य् उत्क्रमाय त्वा । उत्क्रान्तिर् अस्य् उत्क्रान्त्यै त्वा । अधिपतिनोर्जोर्जं जिन्व
तू त्रैविध्य आहेस; त्रैविध्यासाठी मी तुला ठेवतो. तू वाढलेला आहेस; वाढीसाठी मी तुला ठेवतो. तू विस्तारलेला आहेस; विस्तारासाठी मी तुला ठेवतो. तू एकत्र जोडलेला आहेस; एकत्रतेसाठी मी तुला ठेवतो. तू पुढे जाणे आहेस; पुढे जाण्यासाठी मी तुला ठेवतो. तू मार्गक्रमण आहेस; मार्गासाठी मी तुला ठेवतो. तू चढाई आहेस; चढाईसाठी मी तुला ठेवतो. तू पुढे जाणे आहेस; पुढे जाण्यासाठी मी तुला ठेवतो. अधिपती, शक्तीसाठी शक्तीला चालना दे.
तु. कूर्मपुराणम् [https://sa.wikisource.org/s/41y १.४३.३], ब्रह्माण्डपुराणम् [https://sa.wikisource.org/s/17qn १.२.२४.६८], वायुपुराणम् [https://sa.wikisource.org/s/5nr ५३.४४]अयं पुरो हरिकेशः सूर्यरश्मिस् तस्य रथगृत्सश् च रथौजाश् च सेनानीग्रामण्यौ । पुञ्जिकस्थला च क्रतुस्थला चाप्सरसौ दङ्क्ष्णवः पशवो हेतिः पौरुषेयो वधः प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य रथस्वनश् च रथेचित्रश् च सेनानीग्रामण्यौ । मेनका च सहजन्या चाप्सरसौ यातुधाना हेती रक्षाꣳसि प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽअस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः
अयं पश्चाद् विश्वव्यचास् तस्य रथप्रोतश् चासमरथश् च सेनानीग्रामण्यौ । प्रम्लोचन्ती चानुम्लोचन्ती चाप्सरसौ व्याघ्रा हेतिः सर्पा प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः
अयम् उत्तरात् संयद्वसुस् तस्य तार्क्ष्यश् चारिष्टनेमिश् च सेनानीग्रामण्यौ । विश्वाची च घृताची चाप्सरसाव् आपो हेतिर् वातः प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः
अयम् उपर्य् अर्वाग्वसुस् तस्य सेनजिच् च सुषेणश् च सेनानीग्रामण्यौ । उर्वशी च पूर्वचित्तिश् चाप्सरसाव् अवस्फूर्जन् हेतिर् विद्युत् प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः
अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् पतिः पृथिव्या ऽ अयम् । अपाꣳ रेताꣳसि जिन्वति
अग्नी हा आकाशाचा मुकुट, पृथ्वीचा शिखर आणि स्वामी आहे; तो पाण्याच्या बीजांना चालना देतो.
अयम् अग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस् पतिः । मूर्धा कवी रयीणाम्
हा अग्नी हजार सामर्थ्यांचा स्वामी आहे, शंभर संपत्तींचा स्वामी आहे; तो ज्ञानींच्या आणि धनसंपत्तीच्या शिरोमणी आहे.
त्वाम् अग्ने पुष्कराद् अध्य् अथर्वा निर् अमन्थत । मूर्ध्नो विश्वस्य वाघतः
अग्ने, अथर्व्याने तुला कमळातून मंथन करून प्रकट केले; तू सर्व सृष्टीचा प्रमुख आहेस.
भुवो यज्ञस्य रजसश् च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः । दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वाम् अग्ने चकृषे हव्यवाहम्
तू यज्ञाचा आणि जगाचा मार्गदर्शक आहेस; जिथे शुभ साथीदारांसोबत असतोस, तिथे तू आपले शिर आकाशात ठेवलेस आणि आपली जिव्हा हव्य वाहणारी बनवलीस, अग्ने, प्रकाशमान आहेस.
अबोध्य् अग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुम् इवायतीम् उषासम् । यह्वा ऽ इव प्र वयाम् उज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकम् अच्छ
अग्नी, लोकांत समिधेने जागृत झाला, जणू गायी सकाळी वासराकडे ताणते तसे; तरुण घोड्यांसारखे किरण वर उचलतात आणि आकाशाकडे धाव घेतात.
अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । गविष्ठिरो नमसा स्तोमम् अग्नौ दिवीव रुक्मम् उरुव्यञ्चम् अश्रेत्
आम्ही हे शब्द ज्ञानी, पवित्र, वंदनीय व बलवान यांना सांगितले; नम्रतेने आम्ही अग्नीला स्तुती अर्पण केली, जशी आकाशात सुवर्ण अलंकार शोभतो तशी.
अयम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् होता यजिष्ठो ऽ अध्वरेष्व् ईड्यः । यम् अप्नवानो भृगवो विरुरुचुर् वनेषु चित्रं विभ्वं विशे-विशे
इथे सृष्टीकर्त्यांमध्ये प्रथम स्थापन झालेला, यज्ञासाठी योग्य आणि पूज्य होतार आहे; ज्याला पापरहित भृगुंनी जंगलात प्रत्येक कुळासाठी अद्भुत व तेजस्वी म्हणून प्रकट केले.
जनस्य गोपा ऽ अजनिष्ट जागृविर् अग्निः सुदक्षः सुविताय नव्यसे । घृतप्रतीको बृहता दिविस्पृशा द्युमद् वि भाति भरतेभ्यः शुचिः
अग्नी, लोकांचा जागरूक रक्षक, नवा कल्याण मिळवण्यासाठी कुशल आणि उदार असा जन्मला; तुपाने अभिषिक्त चेहरा, विशाल आणि आकाशाला स्पर्श करणारा, तो तेजाने भारते वंशासाठी उजळतो.
त्वाम् अग्ने ऽ अङ्गिरसो गुहा हितम् अन्व् अविन्दञ् छिश्रियाणं वने-वने । स जायसे मथ्यमानः सहो महत् त्वाम् आहुः सहसस् पुत्रम् अङ्गिरः
अग्ने, अंगिरसांनी तुला गुप्तपणे प्रत्येक जंगलात विश्रांती घेत असताना शोधले; मंथन केल्यावर तू जन्मास येतोस, बलवान आणि महान, आणि तुला अंगिरसांचा सामर्थ्याचा पुत्र म्हणतात.
सखायः सं वः सम्यञ्चम् इषꣳ स्तोमं चाग्नये । वर्षिष्ठाय क्षितीनामूर्जो नप्त्रे सहस्वते
मित्रांनो, आपण सर्वांनी मिळून आपल्या इच्छा आणि स्तुती अग्नीला अर्पण करूया, जो सर्व लोकांत सर्वाधिक उदार, सामर्थ्याचा आणि पोषणाचा पुत्र आहे.
सꣳ-सम् इद् युवसे वृषन्न् अग्ने विश्वान्य् अर्य ऽ आ । इडस् पदे सम् इध्यसे स नो वसून्य् आ भर
बलवान अग्ने, तू प्रत्येक आर्य घरात एकत्र प्रज्वलित होतोस; इळेच्या आसनावर तू प्रज्वलित होतोस—आम्हाला संपत्ती दे.
त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विक्षु जन्तवः । शोचिष्केशं पुरुप्रियाग्ने हव्याय वोढवे
तुला, सर्वात प्रसिद्ध, गावोगावी लोक हाक मारतात; अग्ने, ज्वालायुक्त केस असलेला, सर्वांना प्रिय, हव्य वाहणारा म्हणून.
एना वो ऽ अग्निं नमसोर्जो नपातम् आ हुवे । प्रियं चेतिष्ठम् अरतिꣳ स्वध्वरं विश्वस्य दूतम् अमृतम्
या नम्रतेने मी अग्नीला, पोषणाचा पुत्र, प्रिय, वेगवान, मित्र, योग्य पाहुणा आणि सर्वांचा अमर दूत, हाक मारतो.
विश्वस्य दूतम् अमृतं विश्वस्य दूतम् अमृतम् । स योजते ऽ अरुषा विश्वभोजसा स दुद्रवत् स्वाहुतः
तो सर्वांचा अमर दूत आहे, सर्वांचा अमर दूत आहे; तो लाल घोड्यांशी जुंपलेला, सर्वांचा उपभोग घेणारा, आणि हाक दिल्यावर धावून येतो.
स दुद्रवत् स्वाहुतः स दुद्रवत् स्वाहुतः । सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसूनां देवꣳ राधो जनानाम्
तो हाक दिल्यावर धावून येतो, तो हाक दिल्यावर धावून येतो; यज्ञ सुव्यवस्थित आहे, स्तुती सुंदर आहे, दैवी संपत्ती हे लोकांचे फळ आहे.
अग्ने वाजस्य गोमत ऽ ईशानः सहसो यहो । अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः
अग्ने, तू बल आणि गोधनाचा स्वामी, सामर्थ्य आणि कीर्तीचा अधिपती आहेस; जाठवेदास, आम्हाला मोठी कीर्ती दे.
स ऽ इधानो वसुष् कविर् अग्निर् ईडेन्यो गिरा । रेवद् अस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि
संपत्ती मिळवण्यासाठी प्रज्वलित झालेला, अग्नी हा ज्ञानी आणि गाण्यात स्तुत्य आहे; हे पुरातन प्रकाश असलेला नेता, आमच्यासाठी उजळ.
क्षपो राजन्न् उत त्मनाग्ने वस्तोर् उतोषसः । स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रति
राजा अग्ने, रात्रंदिवस आणि तुझ्या स्वभावाने, घरात आणि उषेने, तुझ्या तीक्ष्ण जबड्यांनी राक्षसांना जाळ.
राज्ञ्य् असि प्राची दिग् वसवस् ते देवा ऽ अधिपतयो ऽग्निर् हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिवृत् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयत्व् आज्यम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु रथन्तरꣳ साम प्रतिष्ठित्याऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु
तू राजस आहेस, पूर्व दिशा आहेस; वसु हे तुझे देव, अधिपती आहेत; अग्नी शस्त्रांचा प्रमुख, आधार आहे; त्रैविध्य स्तोत्र पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; तुप आणि उख्थ विघ्न न होता आधार देऊ दे; रथंतर साम आकाशात स्थिर होऊ दे; ऋषी, देवांमध्ये पहिले जन्मलेले, ते तुला आकाशात मोजमाप आणि महिम्याने पसरू दे; आधार आणि अधिपती, आणि सर्व एकत्र जमलेले, हे यजमान, तुला स्वर्गाच्या शिखरावर, दिव्य लोकात स्थान देऊ दे.
विराड् असि दक्षिणा दिग् रुद्रास् ते देवा ऽ अधिपतय ऽ इन्द्रो हेतीनां प्रतिधर्ता पञ्चदशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु प्रौगम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु बृहत् साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु
तू विराज आहेस, दक्षिण दिशा आहेस; रुद्र हे तुझे देव, अधिपती आहेत; इंद्र शस्त्रांचा प्रमुख, आधार आहे; पंधराशे स्तोत्र पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; प्रौग उख्थ विघ्न न होता आधार देऊ दे; बृहद् साम आकाशात स्थिर होऊ दे; ऋषी, देवांमध्ये पहिले जन्मलेले, ते तुला आकाशात मोजमाप आणि महिम्याने पसरू दे; आधार आणि अधिपती, आणि सर्व एकत्र जमलेले, हे यजमान, तुला स्वर्गाच्या शिखरावर, दिव्य लोकात स्थान देऊ दे.
सम्राड् असि प्रतीची दिग् आदित्यास् ते देवा ऽ अधिपतयो वरुणो हेतीनां प्रतिधर्ता सप्तदशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु मरुत्वतीयम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु वैरूपꣳ साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु
तू सम्राज आहेस, पश्चिम दिशा आहेस; आदित्य हे तुझे देव, अधिपती आहेत; वरुण शस्त्रांचा प्रमुख, आधार आहे; सतरा स्तोत्र पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; मरुत्वती उख्थ विघ्न न होता आधार देऊ दे; वैरूप साम आकाशात स्थिर होऊ दे; ऋषी, देवांमध्ये पहिले जन्मलेले, ते तुला आकाशात मोजमाप आणि महिम्याने पसरू दे; आधार आणि अधिपती, आणि सर्व एकत्र जमलेले, हे यजमान, तुला स्वर्गाच्या शिखरावर, दिव्य लोकात स्थान देऊ दे.
स्वराड् अस्य् उदीच्य् दिङ् मरुतस् ते देवा ऽ अधिपतयः सोमो हेतीनां प्रतिधर्तैकविꣳशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु निष्केवल्यम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु वैराजꣳ साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु
तू स्वराज आहेस, उत्तर दिशा आहेस; मरुत हे तुझे देव, अधिपती आहेत; सोम शस्त्रांचा प्रमुख, आधार आहे; एकवीस स्तोत्र पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; निष्केवल्य उख्थ विघ्न न होता आधार देऊ दे; वैराज साम आकाशात स्थिर होऊ दे; ऋषी, देवांमध्ये पहिले जन्मलेले, ते तुला आकाशात मोजमाप आणि महिम्याने पसरू दे; आधार आणि अधिपती, आणि सर्व एकत्र जमलेले, हे यजमान, तुला स्वर्गाच्या शिखरावर, दिव्य लोकात स्थान देऊ दे.
अधिपत्न्य् असि बृहती दिग् विश्वे ते देवा ऽ अधिपतयो बृहस्पतिर् हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिणवत्रयस्त्रिꣳशौ त्वा स्तोमौ पृथिव्याꣳ श्रयतां वैश्वदेवाग्निमारुते ऽ उक्थे ऽ अव्यथायै स्तभ्नीताꣳ शाक्वररैवते सामनी प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु
तू अधिपत्नी आहेस, महान दिशा आहेस; सर्व देव तुझे देव, अधिपती आहेत; बृहस्पति शस्त्रांचा प्रमुख, आधार आहे; त्रिणव आणि त्रयस्त्रिंश स्तोत्र पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; वैश्वदेव अग्निमारुत उख्थ विघ्न न होता आधार देऊ दे; शाक्वर आणि रैवत साम आकाशात स्थिर होऊ दे; ऋषी, देवांमध्ये पहिले जन्मलेले, ते तुला आकाशात मोजमाप आणि महिम्याने पसरू दे; आधार आणि अधिपती, आणि सर्व एकत्र जमलेले, हे यजमान, तुला स्वर्गाच्या शिखरावर, दिव्य लोकात स्थान देऊ दे.
ही समोरची दिशा हरिकेश आहे, सूर्यकिरण आहे; त्याचा सारथी रथगृत्स आहे, रथौज हा सेनापती आणि प्रमुख आहे. पुंजिकस्थला आणि क्रतुस्थला या दोन अप्सरा आहेत; दंक्षणव हे पशू आहेत; शस्त्र मानवी आहे; वध हे अस्त्र आहे. त्यांना नमस्कार असो; ते आमचे रक्षण करो, आमच्यावर कृपा करो. ज्याच्यावर आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमच्यावर द्वेष करतो, त्याला त्यांच्या जबड्यात टाकतो.
ही दक्षिण दिशा विश्वकर्मा आहे; त्याचा सारथी रथस्वन आहे, रथचित्र हा सेनापती आणि प्रमुख आहे. मेनका आणि सहजन्या या दोन अप्सरा आहेत; यातुधान हे शस्त्र आहे; राक्षस हे अस्त्र आहेत. त्यांना नमस्कार असो; ते आमचे रक्षण करो, आमच्यावर कृपा करो. ज्याच्यावर आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमच्यावर द्वेष करतो, त्याला त्यांच्या जबड्यात टाकतो.
ही पश्चिम दिशा विश्वव्यचास आहे; त्याचा सारथी रथप्रोत आहे, असमरथ हा सेनापती आणि प्रमुख आहे. प्रम्लोचंती आणि अनुम्लोचंती या दोन अप्सरा आहेत; वाघ हे शस्त्र आहे; साप हे अस्त्र आहेत. त्यांना नमस्कार असो; ते आमचे रक्षण करो, आमच्यावर कृपा करो. ज्याच्यावर आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमच्यावर द्वेष करतो, त्याला त्यांच्या जबड्यात टाकतो.
ही उत्तर दिशा संयद्वसुस आहे; त्याचा सारथी तार्क्ष्य आहे, अरिष्टनेमि हा सेनापती आणि प्रमुख आहे. विश्वाची आणि घृताची या दोन अप्सरा आहेत; पाणी हे शस्त्र आहे; वारा हे अस्त्र आहे. त्यांना नमस्कार असो; ते आमचे रक्षण करो, आमच्यावर कृपा करो. ज्याच्यावर आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमच्यावर द्वेष करतो, त्याला त्यांच्या जबड्यात टाकतो.
ही वरची दिशा अर्वाग्वसुस आहे; त्याचा सारथी सेनाजित आहे, सुसेण हा सेनापती आणि प्रमुख आहे. उर्वशी आणि पूर्वचित्ती या दोन अप्सरा आहेत; गडगडाट हे शस्त्र आहे; वीज हे अस्त्र आहे. त्यांना नमस्कार असो; ते आमचे रक्षण करो, आमच्यावर कृपा करो. ज्याच्यावर आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमच्यावर द्वेष करतो, त्याला त्यांच्या जबड्यात टाकतो.