मूर्धा वयः प्रजापतिश् छन्दः । क्षत्रं वयो मयंदं छन्दः । विष्टम्भो वयो ऽधिपतिश् छन्दः । विश्वकर्मा वयः परमेष्ठी छन्दः । वस्तो वयो विवलं छन्दः । वृष्णिर् वयो विशालं छन्दः । पुरुषो वयस् तन्द्रं छन्दः । व्याघ्रो वयो ऽनाधृष्टं छन्दः । सिꣳहो वयश् छदिश् छन्दः । पष्ठवाड् वयो बृहती छन्दः । ऽ उक्षा वयः ककुप् छन्दः । ऽ ऋषभो वयः सतोबृहती छन्दः
मस्तक म्हणजे वय, प्रजापती, छंद. क्षत्र म्हणजे वय, मयंद, छंद. आधार म्हणजे वय, अधिपती, छंद. विश्वकर्मा म्हणजे वय, परमेष्ठी, छंद. वास्तु म्हणजे वय, विवल, छंद. बलवान म्हणजे वय, विशाल, छंद. पुरुष म्हणजे वय, तंद्रा, छंद. वाघ म्हणजे वय, अनाधृष्ट, छंद. सिंह म्हणजे वय, छदिश, छंद. पश्ठवाड म्हणजे वय, बृहती, छंद. वळू म्हणजे वय, ककुप्, छंद. ऋषभ म्हणजे वय, सतोबृहती, छंद.
अनड्वान् वयः पङ्क्तिश् छन्दः । धेनुर् वयो जगती छन्दः । त्र्यविर् वयस् त्रिष्टुप् छन्दः । दित्यवाड् वयो विराट् छन्दः । पञ्चाविर् वयो गायत्री छन्दः । त्रिवत्सो वय ऽ उष्णिक् छन्दः । तुर्यवाड् वयो ऽनुष्टुप् छन्दः । [ लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् । ता अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः । इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम् ॥ ]???
शेपूट नसलेला बैल म्हणजे वय, पंक्ति, छंद. गाय म्हणजे वय, जगती, छंद. तीन वर्षांचा म्हणजे वय, त्रिष्टुप्, छंद. दोन वर्षांचा म्हणजे वय, विराट्, छंद. पाच वर्षांचा म्हणजे वय, गायत्री, छंद. तीन वासरांचा म्हणजे वय, उष्णिक्, छंद. चार वर्षांचा म्हणजे वय, अनुष्टुप्, छंद.
इन्द्राग्नी ऽ अव्यथमानाम् इष्टकां दृꣳहतं युवम् । पृष्ठेन द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षं च विबाधसे
इंद्र आणि अग्नी, तुम्ही ही इष्टका अढळ करा. तिच्या पाठीवरून तुम्ही द्यावा, पृथ्वी आणि अंतरिक्षाला आधार देता.
विश्वकर्मा त्वा सादयत्व् अन्तरिक्षस्य पृष्ठे व्यचस्वतीं प्रथस्वतीम् अन्तरिक्षं यच्छान्तरिक्षं दृꣳहान्तरिक्षं मा हिꣳसीः । विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय । वायुष् ट्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शंतमेन तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद
विश्वकर्मा तुला अंतरिक्षाच्या पाठीवर, तेजस्वी आणि विस्तारलेली, बसवो. अंतरिक्ष धरा, स्थिर कर आणि त्याला इजा करू नकोस. सर्वांसाठी, प्राण, अपान, व्यान, उदान, स्थैर्य आणि आचरणासाठी. वायू तुला मोठेपणाने, कल्याणाने, कवचाने, शांततेने राखो; त्या देवत्वासह, अङ्गिरस, स्थिर बसा.
राज्ञ्य् असि प्राची दिक् । विराड् असि दक्षिणा दिक् । सम्राड् असि प्रतीची दिक् । स्वराड् अस्य् उदीची दिक् । अधिपत्न्य् असि बृहती दिक्
तू राणी आहेस, पूर्व दिशा. तू विराट् आहेस, दक्षिण दिशा. तू सम्राज्ञी आहेस, पश्चिम दिशा. तू स्वराड आहेस, उत्तर दिशा. तू अधिपती आहेस, महान दिशा.
विश्वकर्मा त्वा सादयत्व् अन्तरिक्षस्य पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् । विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर् यच्छ । वायुष्टे ऽधिपतिस् तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद
विश्वकर्मा तुला अंतरिक्षाच्या पाठीवर, प्रकाशमान, बसवो. सर्वांसाठी, प्राण, अपान, व्यान, सर्व प्रकाश दे. वायू तुझा अधिपती आहे; त्या देवत्वासह, अङ्गिरस, स्थिर बसा.
नभश् च नभस्यश् च वार्षिकाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषो सि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः । ये ऽ अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे वार्षिकाव् ऋतू ऽ अभिकल्पमानाऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसं विशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम्
इषश् चोर्जश् च शारदाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः । ये ऽ अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे शारदाव् ऋतू ऽ अभिकल्पमाना ऽइन्द्रम् इव देवाऽ अभिसं विशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम्
आयुर् मे पाहि । प्राणं मे पाहि । अपानं मे पाहि । व्यानं मे पाहि । चक्षुर् मे पाहि । श्रोत्रं मे पाहि । वाचं मे पिन्व । मनो मे जिन्व । आत्मानं मे पाहि । ज्योतिर् मे यच्छ
माझं आयुष्य राख. माझा श्वास राख. माझा अपान राख. माझा व्यान राख. माझं डोळं राख. माझं कान राख. माझं बोलणं वाढव. माझं मन बळकट कर. माझं आत्मा राख. मला प्रकाश दे.
मा छन्दः । प्रमा छन्दः । प्रतिमा छन्दः । ऽ अस्रीवयश् छन्दः । पङ्क्तिश् छन्दः । ऽ उष्णिक् छन्दः । बृहती छन्दः । ऽअनुष्टुप् छन्दः । विराट् छन्दः । गायत्री छन्दः । त्रिष्टुप् छन्दः । जगती छन्दः
मा छंद, प्रमाछंद, प्रतिमा छंद, अश्रीवय छंद, पंक्ति छंद, उष्णिक छंद, बृहती छंद, अनुष्टुप छंद, विराट छंद, गायत्री छंद, त्रिष्टुप छंद, जगती छंद.
पृथिवी छन्दः । ऽअन्तरिक्षं छन्दः । द्यौश् छन्दः । समाश् छन्दः । नक्षत्राणि छन्दः । वाक् छन्दः । मनश् छन्दः । कृषिश् छन्दः । हिरण्यं छन्दः । गौश् छन्दः । ऽअजा छन्दः । ऽअश्वश् छन्दः
पृथ्वी छंद आहे. आकाश छंद आहे. द्यौ छंद आहे. वर्ष छंद आहे. नक्षत्रं छंद आहेत. वाणी छंद आहे. मन छंद आहे. शेती छंद आहे. सोने छंद आहे. गाय छंद आहे. मेंढी छंद आहे. घोडा छंद आहे.
अग्निर् देवता । वातो देवता । सूर्यो देवता । चन्द्रमा देवता । वसवो देवता । रुद्रा देवता । ऽऽआदित्या देवता । मरुतो देवता । विश्वे देवा देवता । बृहस्पतिर् देवता । इन्द्रो देवता । वरुणो देवता
अग्नि देवता आहे. वायू देवता आहे. सूर्य देवता आहे. चंद्र देवता आहे. वसु देवता आहेत. रुद्र देवता आहेत. आदित्य देवता आहेत. मरुत देवता आहेत. सर्व देवता देवता आहेत. बृहस्पति देवता आहे. इंद्र देवता आहे. वरुण देवता आहे.
मूर्धासि राड् ध्रुवासि धरुणा धर्त्र्य् असि धरणी । आयुषे त्वा वर्चसे त्वा कृष्यै त्वा क्षेमाय त्वा
तूच शिरोमणी आहेस, तूच राजा आहेस, तूच स्थिर आधार आहेस, धरून ठेवणारा आहेस, तूच पृथ्वी आहेस. आयुष्य, तेज, शेती आणि कल्याणासाठी मी तुला समर्पित करतो.
यवानां भागो ऽस्य् अयवानाम् आधिपत्यं प्रजा स्पृताश् चतुश्चत्वारिꣳश स्तोमः । ऋभूणां भागो ऽसि विश्वेषां देवानाम् आधिपत्यं भूतꣳ स्पृतं त्रयस्त्रिꣳश स्तोमः
तू ज्वारींचा भाग आहेस, ज्वारी नसलेल्यांचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, संततीचा स्पर्श आहे, चव्वेचाळीसवं स्तोत्र आहे. तू ऋभूंचा भाग आहेस, सर्व देवतांचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, भूतांचा स्पर्श आहे, तैंतीसवं स्तोत्र आहे.
सहश् च सहस्यश् च हैमन्तिकाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषो सि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः । ये ऽ अग्नयः समनसो न्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे हैमन्तिकाव् ऋतू ऽ अभिकल्पमाना ऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसंविशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम्
एकयास्तुवत प्रजा ऽ अधीयन्त प्रजापतिर् अधिपतिर् आसीत् । तिसृभिर् अस्तुवत ब्रह्मासृज्यत ब्रह्मणस्पतिर् अधिपतिर् आसीत् । पञ्चभिर् अस्तुवत भूतान्य् असृज्यन्त भूतानां पतिर् अधिपतिर् आसीत् । सप्तभिर् अस्तुवत सप्त ऋषयो ऽसृज्यन्त धाताधिपतिर् आसीत्
एका स्तोत्राने संतती निर्माण झाली; प्रजापती अधिपती झाला. तीन स्तोत्रांनी ब्रह्म निर्माण झालं; बृहस्पति अधिपती झाला. पाच स्तोत्रांनी भूतं निर्माण झाली; भूतांचा स्वामी अधिपती झाला. सात स्तोत्रांनी सात ऋषी निर्माण झाले; धात्याचा स्वामी अधिपती झाला.
नवभिर् अस्तुवत पितरो ऽसृज्यन्तादितिर् अध्निपत्न्य् आसीत् । एकादशभिर् अस्तुवत ऽ ऋतवो ऽसृज्यन्तार्तवा ऽ अधिपतय ऽ आसन् । त्रयोदशभिर् अस्तुवत मासा ऽ असृज्यन्त संवत्सरो ऽधिपतिर् आसीत् । पञ्चदशभिर् अस्तुवत क्षत्रम् असृज्यतेन्द्रो ऽधिपतिर् आसीत् । सप्तदशभिर् अस्तुवत ग्राम्याः पशवो ऽसृज्यन्त बृहस्पतिर् अधिपतिर् आसीत्
अग्ने जातान् प्र णुद नः सपत्नान् प्रत्य् अजातान् नुद जातवेदः । अधि नो ब्रूहि सुमना ऽ अहेडꣳस् तव स्याम शर्मꣳस् त्रिवरूथ ऽ उद्भौ
अग्ने, आमचे शत्रू जे जन्मले आहेत त्यांना दूर कर. जातवेद, जे अजून जन्मले नाहीत त्यांनाही दूर कर. आमच्याशी प्रेमाने बोल. आम्ही कुठलाही त्रास न व्हावा, तुझ्या त्रिकट संरक्षणाखाली राहू दे.
सहसा जातान् प्र णुदा नः सपत्नान् प्रत्य् अजातान् जातवेदो नुदस्व । अधि नो ब्रूहि सुमनस्यमानो वयꣳ स्याम प्र णुदा नः सपत्नान्
सामर्थ्याने, आमचे जे शत्रू जन्मले आहेत त्यांना दूर कर. जातवेद, जे अजून जन्मले नाहीत त्यांनाही दूर कर. आमच्याशी प्रेमाने बोल. आम्ही असू, आमचे शत्रू दूर कर.
षोडशी स्तोम ऽ ओजो द्रविणम् । चतुश्चत्वारिꣳश स्तोमो वर्चो द्रविणम् । अग्नेः पुरीषम् अस्य अप्सो नाम तां त्वा विश्वे ऽ अभि गृणन्तु देवाः । स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद प्रजावद् अस्मे द्रविणा यजस्व
सोळा स्तोत्र हे ओज आणि संपत्ती आहे. चव्वेचाळीस स्तोत्र हे तेज आणि संपत्ती आहे. अग्नीचं मल हेच; पाण्यात त्याचं नाव आहे; सर्व देवता तुझं स्तवन करो. तुपाचा नैवेद्य, स्तोत्राच्या पाठीवर बस, आम्हाला संतती आणि संपत्ती देत यज्ञ कर.
एवश् छन्दः । वरिवश् छन्दः । शंभूश् छन्दः । परिभूश् छन्दः । ऽ आच्छच् छन्दः । मनश् छन्दः । व्यचश् छन्दः । सिन्धुश् छन्दः । समुद्रश् छन्दः । सरिरं छन्दः । ककुप् छन्दः । त्रिककुप् छन्दः । काव्यं छन्दः । ऽ अङ्कुपं छन्दः । अक्षरपङ्क्तिश् छन्दः । पदपङ्क्तिश् छन्दः । विष्टारपङ्क्तिश् छन्दः । क्षुरो भ्राजश् छन्दः
तन्तुना रायस्पोषेण रायस्पोषं जिन्व । सꣳसर्पेण श्रुताय श्रुतं जिन्व । ऐडेनौषधीभिर् ओषधीर् जिन्व । उत्तमेन तनूभिस् तनूर् जिन्व । वयोधसाधीतेनाधीतं जिन्व । अभिजिता तेजसा तेजो जिन्व
नभ आणि नभस्य हे वर्षा ऋतू आहेत; तू अग्नीचा अंतर्युक्त बंध आहेस. द्यावा आणि पृथ्वी तयार होवोत, पाणी आणि वनस्पती तयार होवोत, अग्नी वेगळे तयार होवोत, श्रेष्ठत्व आणि दृढ व्रतांसह. जे अग्नी द्यावा आणि पृथ्वीमध्ये एकत्र आहेत, हे वर्षा ऋतू तयार होत आहेत, देवगण इंद्राप्रमाणे प्रवेश करो. त्या देवत्वासह, अङ्गिरस, स्थिरपणे बसा.
इष आणि ऊर्ज हे शरद ऋतू आहेत; तू अग्नीचा अंतर्युक्त बंध आहेस. द्यावा आणि पृथ्वी तयार होवोत, पाणी आणि वनस्पती तयार होवोत, अग्नी वेगळे तयार होवोत, श्रेष्ठत्व आणि दृढ व्रतांसह. जे अग्नी द्यावा आणि पृथ्वीमध्ये एकत्र आहेत, हे शरद ऋतू तयार होत आहेत, देवगण इंद्राप्रमाणे प्रवेश करो. त्या देवत्वासह, अङ्गिरस, स्थिरपणे बसा.
यन्त्री राड् यन्त्र्य् असि यमनी ध्रुवासि धरित्री । इषे त्वोर्जे त्वा रय्यै त्वा पोषाय त्वा । लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् । ता अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः । इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम्
तूच नियंत्रक आहेस, तूच राजा आहेस, तूच आवरणारा आहेस, तूच स्थिर आहेस, आधार देणारा आहेस. पोषण, बळ, संपत्ती आणि भरभराटीसाठी मी तुला समर्पित करतो. जग भरून टाक, रिकामी जागा भर, स्थिर बस. इंद्र, अग्नि आणि बृहस्पति यांनी तुला या गर्भात स्थापित केलं. पृथ्वीवरच्या प्रिश्नी गायी त्याच्यासाठी सोम तयार करतात. देवांच्या जन्मावेळी, स्वर्गातील तीन तेजस्वी लोकांमध्ये जमाती होत्या. सर्वांनी आपल्या वाणीने समुद्रासारख्या विस्तार असलेल्या इंद्राचं स्तवन केलं, तो रथवानांमध्ये श्रेष्ठ आणि विजयानं खरा स्वामी आहे.
आशुर् त्रिवृत् । भान्तः पञ्चदशः । व्योमा सप्तदशः । धरुण ऽ एकविꣳशः । प्रतूर्तिर् अष्टादशः । तपो नवदशः । ऽअभीवर्तः सविꣳशः । वर्चो द्वाविꣳशः । संभरणस् त्रयोविꣳशः । योनिश् चतुर्विꣳशः । गर्भाः पञ्चविꣳशः । ऽ ओजस् त्रिणवः । क्रतुर् एकत्रिꣳशः । प्रतिष्ठा त्रयस्त्रिꣳशः । ब्रध्नस्य विष्टपं चतुस्त्रिꣳशः । नाकः षट्त्रिꣳशः । विवर्तो ष्टाचत्वारिꣳशः । धर्त्रं चतुष्टोमः
तीव्रता तीन प्रकारची आहे. तेज पंधरा प्रकारचं आहे. आकाश सतराप्रकारचं आहे. आधार एकवीस प्रकारचा आहे. ओघ अठरा प्रकारचा आहे. ताप नऊदश प्रकारचा आहे. परत येणं सव्वीस प्रकारचं आहे. तेज दोनवीस प्रकारचं आहे. संकलन तेवीस प्रकारचं आहे. गर्भ चोवीस प्रकारचा आहे. बीज पंचवीस प्रकारचं आहे. ओज त्रेचाळीस प्रकारचं आहे. संकल्प एकतीस प्रकारचा आहे. पाया तैंतीस प्रकारचा आहे. ब्रध्नाचं विस्तार चौतीस प्रकारचं आहे. शिखर छत्तीस प्रकारचं आहे. फिरणं अठ्ठेचाळीस प्रकारचं आहे. धारक चार प्रकारचा आहे.
अग्नेर् भागो ऽसि दीक्षाया ऽ आधिपत्यं ब्रह्म स्पृतं त्रिवृत् स्तोमः । इन्द्रस्य भागो ऽसि विष्णोर् आधिपत्यं क्षत्रꣳ स्पृतं पञ्चदशः स्तोमः । नृचक्षसां भागो ऽसि धातुर् आधिपत्यं जनित्रꣳ स्पृतꣳ सप्तदशः स्तोमः । मित्रस्य भागो ऽसि वरुणस्याधिपत्यं दिवो वृष्टिर् वात स्पृत ऽएकविꣳश स्तोमः
तू अग्नीचा भाग आहेस, दीक्षा तुझ्या अधिपत्याखाली आहे, ब्रह्माचा स्पर्श आहे, त्रिवृत स्तोत्र आहे. तू इंद्राचा भाग आहेस, विष्णूचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, क्षत्रियत्वाचा स्पर्श आहे, पंधरावं स्तोत्र आहे. तू पुरुषदृष्टींचा भाग आहेस, धात्याचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, जन्मदात्याचा स्पर्श आहे, सतरावं स्तोत्र आहे. तू मित्राचा भाग आहेस, वरुणाचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, आकाशातील पाऊस, वाऱ्याचा स्पर्श आहे, एकवीसवं स्तोत्र आहे.
वसूनां भागो ऽसि रुद्राणाम् आधिपत्यं चतुष्पात् स्पृतं चतुर्विꣳश स्तोमः । आदित्यानां भागो ऽसि मरुताम् आधिपत्यं गर्भा स्पृताः पञ्चविꣳश स्तोमः । अदित्यै भागो ऽसि पूष्ण ऽ आधिपत्यम् ओज स्पृतं त्रिणव स्तोमः । देवस्य सवितुर् भागो ऽसि बृहस्पतेर् आधिपत्यꣳ समीचीर् दिश स्पृताश् चतुष्टोम स्तोमः
तू वसूंना भाग आहेस, रुद्रांचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, चतुष्पादांचा स्पर्श आहे, चोवीसवं स्तोत्र आहे. तू आदित्यांचा भाग आहेस, मरुतांचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, गर्भांचा स्पर्श आहे, पंचवीसवं स्तोत्र आहे. तू अदितीचा भाग आहेस, पूषणाचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, ओजाचा स्पर्श आहे, त्रेचाळीसवं स्तोत्र आहे. तू सवितृ देवाचा भाग आहेस, बृहस्पतीचं अधिपत्य तुझ्याकडे आहे, शुभ दिशांचा स्पर्श आहे, चतु:स्तोत्र आहे.
सह आणि सहस्य, हे दोन हिवाळी ऋतू, तुम्ही अग्नीचं अंतरंग आलिंगन आहात; द्यावपृथ्वी तयार होवोत, पाणी आणि वनस्पती तयार होवोत, अग्नी वेगळे तयार होवोत, श्रेष्ठतेने, व्रत पाळून. जे अग्नी द्यावपृथ्वीमध्ये एकरूप आहेत, हे दोन हिवाळी ऋतू तयार होत आहेत, देवांनी इंद्रासारखे प्रवेश करावा; त्या देवत्वासह, अंगिरस, स्थिर बसा.
नऊ स्तोत्रांनी पितर निर्माण झाले; अदिती अधिपत्नी झाली. अकरा स्तोत्रांनी ऋतू निर्माण झाले; ऋतूंचे स्वामी अधिपती झाले. तेरा स्तोत्रांनी महिने निर्माण झाले; वर्ष अधिपती झालं. पंधरा स्तोत्रांनी क्षत्रियत्व निर्माण झालं; इंद्र अधिपती झाला. सतराव्या स्तोत्रांनी घरगुती जनावरे निर्माण झाली; बृहस्पति अधिपती झाला.
नवदशभिर् अस्तुवत शूद्रार्याव् असृज्येताम् अहोरात्रे ऽ अधिपत्नी आस्ताम् । एकविꣳशत्यास्तुवतैकशफाः पशवो सृज्यन्त वरुणो ऽधिपतिर् आसीत् । त्रयोविꣳशत्यास्तुवत क्षुद्रां पशवो ऽसृज्यन्त पूषाधिपतिर् आसीत् । पञ्चविꣳशत्यास्तुवताऽऽरण्याः पशवो ऽसृज्यन्त वायुर् अधिपतिर् आसीत् । सप्तविꣳशत्यास्तुवत द्यावापृथिवी व्यैतां वसवो रुद्राऽ आदित्याऽ अनुव्य् आयꣳस् त ऽ एवाधिपतय ऽ आसन्
एकोणीस स्तोत्रांनी शूद्र आणि आर्य निर्माण झाले; दिवस आणि रात्र अधिपत्नी झाल्या. एकवीस स्तोत्रांनी एक खुर असलेली जनावरे निर्माण झाली; वरुण अधिपती झाला. तेवीस स्तोत्रांनी लहान जनावरे निर्माण झाली; पूषण अधिपती झाला. पंचवीस स्तोत्रांनी वनातील जनावरे निर्माण झाली; वायू अधिपती झाला. सत्तावीस स्तोत्रांनी द्यावपृथ्वी विस्तारली; वसु, रुद्र, आदित्य यांनी अनुक्रमे अधिपत्य केलं; तेच अधिपती झाले.
नवविꣳशत्यास्तुवत वनस्पतयोऽसृज्यन्त सोमो ऽधिपतिर् आसीत् । एकत्रिꣳशतास्तुवत प्रजा ऽ असृज्यन्त यवाश् चायवाश् चाधिपतय ऽ आसन् । त्रयस्त्रिꣳशतास्तुवत भूतान्य् अशाम्यन् प्रजापतिः परमेष्ठ्य् अधिपतिर् आसीत् । [लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् । ता अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः । इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम्
एकोणतीस स्तोत्रांनी वृक्ष निर्माण झाले; सोम अधिपती झाला. एकतीस स्तोत्रांनी संतती निर्माण झाली; ज्वारी आणि ज्वारी नसलेले अधिपती झाले. तैंतीस स्तोत्रांनी भूतं बळकट झाली; प्रजापती, श्रेष्ठ, अधिपती झाला. [जग भर, रिकामी जागा भर, स्थिर बस. इंद्र, अग्नी आणि बृहस्पति यांनी तुला या गर्भात स्थापित केलं. पृथ्वीवरच्या प्रिश्नी गायी त्याच्यासाठी सोम तयार करतात. देवांच्या जन्मावेळी, स्वर्गातील तीन तेजस्वी लोकांमध्ये जमाती होत्या. सर्वांनी आपल्या वाणीने समुद्रासारख्या विस्तार असलेल्या इंद्राचं स्तवन केलं, तो रथवानांमध्ये श्रेष्ठ आणि विजयानं खरा स्वामी आहे.]
एव हे छंद आहे, वरिव हे छंद आहे, शंभू हे छंद आहे, परिभू हे छंद आहे, आच्छ हे छंद आहे, मन हे छंद आहे, व्यच हे छंद आहे, सिंधू हे छंद आहे, समुद्र हे छंद आहे, शरीर हे छंद आहे, ककुप् हे छंद आहे, त्रिककुप् हे छंद आहे, काव्य हे छंद आहे, अंकुपं हे छंद आहे, अक्षरपंक्ती हे छंद आहे, पदपंक्ती हे छंद आहे, विस्तरपंक्ती हे छंद आहे, क्षुरो भ्राज हे छंद आहे.
आच्छच् छन्दः । प्रच्छच् छन्दः । संयच् छन्दः । वियच् छन्दः । बृहच् छन्दः । रथन्तरं छन्दः । निकायश् छन्दः । विवधश् छन्दः । गिरश् छन्दः । भ्रजश् छन्दः । सꣳस्तुप् छन्दः । ऽ अनुष्टुप् छन्दः । ऽ एवश् छन्दः । वरिवश् छन्दः । वयश् छन्दः । वयस्कृच् छन्दः । विष्पर्धाश् छन्दः । विशालं छन्दः । छदिश् छन्दः । दूरोहणं छन्दः । तन्द्रं छन्दः । ऽ अङ्काङ्कं छन्दः
आच्छ हे छंद आहे, प्रच्छ हे छंद आहे, संयच हे छंद आहे, वियच हे छंद आहे, बृहच् हे छंद आहे, रथंतरं हे छंद आहे, निकाय हे छंद आहे, विवध हे छंद आहे, गिर हे छंद आहे, भ्राज हे छंद आहे, संस्तुप् हे छंद आहे, अनुष्टुप् हे छंद आहे, एव हे छंद आहे, वरिव हे छंद आहे, वय हे छंद आहे, वयस्कृत् हे छंद आहे, विष्पर्धा हे छंद आहे, विशाल हे छंद आहे, चदिश् हे छंद आहे, दूरोहनं हे छंद आहे, तंद्रं हे छंद आहे, अङ्काङ्कं हे छंद आहे.
रश्मिना सत्याय सत्यं जिन्व । प्रेतिना धर्मणा धर्मं जिन्व । अन्वित्या दिवा दिवं जिन्व । संधिनान्तरिक्षेणान्तरिक्षं जिन्व । प्रतिधिना पृथिव्या पृथिवीं जिन्व । विष्टम्भेन वृष्ट्या वृष्टिं जिन्व । प्रवया ऽह्नाहर् जिन्व । अनुया रात्र्या रात्रीं जिन्व । उशिजा वसुभ्यो वसून् जिन्व । प्रकेतेनादित्येभ्य ऽ आदित्यान् जिन्व
किरणांनी सत्यासाठी सत्याला चालना दे. पितरांच्या धर्माने धर्मासाठी धर्माला चालना दे. अनुसरण्याने दिवासाठी दिवाला चालना दे. जोडणाऱ्या आणि आकाशाच्या शक्तीने आकाशासाठी आकाशाला चालना दे. विरोधाने आणि पृथ्वीने पृथ्वीला चालना दे. आधाराने आणि पावसाने पावसासाठी पावसाला चालना दे. दिवसाच्या विस्ताराने दिवसासाठी दिवसाला चालना दे. रात्रीच्या पाठपुराव्याने रात्रीसाठी रात्रीला चालना दे. वेगवानांनी धनासाठी धनाला चालना दे. चिन्हाने आणि आदित्यांनी आदित्यांसाठी आदित्यांना चालना दे.
तंतू आणि संपत्तीने संपत्तीसाठी संपत्तीला चालना दे. गतीने आणि श्रवणाने श्रवणासाठी श्रवणाला चालना दे. औषधींच्या मदतीने औषधींसाठी औषधींना चालना दे. श्रेष्ठत्वाने आणि देहांनी देहासाठी देहांना चालना दे. वयाच्या आणि शिक्षणाच्या प्राप्तीने शिक्षणासाठी शिक्षणाला चालना दे. विजयाने आणि तेजाने तेजासाठी तेजाला चालना दे.