अषाढासि सहमाना सहस्वारातीः सहस्व पृतनायतः । सहस्रवीर्यासि सा मा जिन्व ॥ 27 मधु वाता ऽ ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर् नः सन्त्व् ओषधीः
तू आशाढ आहेस, सहन करणारी, शत्रूंना जिंकणारी, सेनापतींना जिंकणारी; तुझ्यात हजारपट सामर्थ्य आहे—तुझ्यासोबत मी विजय मिळवू दे.
मधु नक्तम् उतोषसो मधुमत् पार्थिवꣳ रजः । मधु द्यौर् अस्तु नः पिता
रात्र आणि उष:काल गोड आहेत, पृथ्वीवरील सर्व काही गोड आहे; आकाश, आमचे वडील, आमच्यासाठी गोड असो.
मधुमान् नो वनस्पतिर् मधुमाँ२ऽ अस्तु सूर्यः । माध्वीर् गावो भवन्तु नः
वनातील वृक्ष आमच्यासाठी गोड असो, सूर्य आमच्यासाठी गोड असो; आमच्या गायी गोडतेने भरून जावोत.
अपां गम्भन्त् सीद मा त्वा सूर्योऽभि ताप्सीन् माग्निर् वैश्वानरः । अच्छिन्नपत्राः प्रजा ऽ अनुवीक्षस्वानु त्वा दिव्या वृष्टिः सचताम्
पाण्याच्या खोल भागात स्थिर हो; सूर्य तुझ्यावर तापू नये, अग्नी वैश्वानरही जाळू नये; तुझ्या संततीचा वंश अखंड राहो—स्वर्गीय पाऊस तुझ्यासोबत असो.
त्रीन्त् समुद्रान्त् सम् असृपत् स्वर्गान् अपां पतिर् वृषभ ऽ इष्टकानाम् । पुरीषं वसानः सुकृतस्य लोके तत्र गच्छ यत्र पूर्वे परेताः
पाण्याचा अधिपती, विटांचा वृषभ, तीन समुद्रांतून, आकाशातून एकत्र वाहत गेला, मलमूत्राने झाकलेला, पुण्यलोकात—तू तिथे जा जिथे पूर्वज गेले आहेत.
मही द्यौः पृथिवी च न ऽ इमं यज्ञं मिमिक्षताम् । पिपृतां नो भरीमभिः
महान आकाश आणि पृथ्वी हे यज्ञ आमच्यासाठी मोजून देवोत; ते आम्हाला समृद्धीने पोसोत.
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे । इन्द्रस्य युज्यः सखा
विष्णूची कृत्ये पाहा, जिथून धर्माचे नियम प्रकट होतात; तो इंद्राचा योग्य मित्र आहे.
ध्रुवासि धरुणेतो जज्ञे प्रथमम् एभ्यो योनिभ्यो ऽ अधि जातवेदाः । स गायत्र्या त्रिष्टुभानुष्टुभा च देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन्
तू स्थिर आहेस, आधार आहेस, या सर्व मूळांपासून प्रथम जन्मलेला, हे जातवेद; तो जाणणारा, गायत्री, त्रिष्टुप आणि अनुष्टुप छंदांनी देवांना हवि पोहोचवो.
इषे राये रमस्व सहसे द्युम्न ऽ ऊर्जेऽ अपत्याय । सम्राड् असि स्वराड् असि सारस्वतौ त्वोत्सौ प्रावताम्
समृद्धीसाठी, धनासाठी, सामर्थ्यासाठी, कीर्ती आणि बळासाठी, संततीसाठी तू आनंद मान; तू सम्राट आहेस, स्वयंपूर्ण आहेस—सरस्वती आणि दोन नद्या तुला भरभराट देवोत.
अग्ने युक्ष्वा हि ये तवाश्वासो देव साधवः । अरं वहन्ति मन्यवे
हे अग्ने, तुझे जे घोडे आहेत, हे देव, जे सद्गुणी आहेत, त्यांना जुंप; ते मन:पूर्वक हवि घेऊन जातात.
युक्ष्वा हि देवहूतमाँ२ऽ अश्वाँ२ऽ अग्ने रथीर् इव । नि होता पूर्व्यः सदः
हे अग्ने, देवांनी बोलावलेले ते घोडे, रथवानांसारखे, नक्की जुंप; प्राचीन होतार त्या आसनावर बसो.
सम्यक् स्रवन्ति सरितो न धेना ऽ अन्तर् हृदा मनसा पूयमानाः । घृतस्य धारा ऽ अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्ये ऽ अग्नेः
नद्या एकत्र वाहतात, जणू गायी, अंत:करणात आणि मनात शुद्ध झालेल्या; मी तुपाच्या धारांचा, सोन्याच्या वेट्यांचा, अग्नीच्या मध्यभागी दर्शन घेतो.
ऋचे त्वा रुचे त्वा भासे त्वा ज्योतिषे त्वा । अभूद् इदं विश्वस्य भुवनस्य वाजिनम् अग्नेर् वैश्वानरस्य च
स्तोत्रासाठी, तेजासाठी, प्रकाशासाठी, उजेडासाठी, तू या जगाचा, अग्नीचा आणि वैश्वानराचा घोडा म्हणून प्रकट झाला आहेस.
अग्निर् ज्योतिषा ज्योतिष्मान् रुक्मो वर्चसा वर्चस्वान् । सहस्रदा ऽ असि सहस्राय त्वा
अग्नी, तू प्रकाशाने तेजस्वी आहेस, सोन्यासारखा झळाळतोस, तेजाने भरलेला आहेस. तू हजारो देणारा आहेस; हे हजारांसाठी, तुझ्यासाठीच.
आदित्यं गर्भं पयसा सम् अङ्धि सहस्रस्य प्रतिमां विश्वरूपम् । परि वृङ्धि हरसा माभि मꣳस्थाः शतायुषं कृणुहि चीयमानः
सूर्याच्या गर्भात दूध मिसळ, जो हजार रूपांचा आणि सर्व रूपांचा आहे; शक्तीने वाढ, कधीही थांबू नकोस, वाढताना त्याला शंभर वर्षांचे आयुष्य दे.
वातस्य जूतिं वरुणस्य नाभिम् अश्वं जज्ञानꣳ सरिरस्य मध्ये । शिशुं नदीनाꣳ हरिम् अद्रिबुध्नम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन्
वाऱ्याची गती, वरुणाचा केंद्रबिंदू, शरीराच्या मध्यभागी जन्मलेला घोडा, नद्यांचा मुलगा, डोंगरात मूळ असलेला पिवळसर, अग्नी, या सर्वांना सर्वोच्च आकाशात काहीही हानी करू नकोस.
अजस्रम् इन्दुम् अरुषं भुरण्युम् अग्निम् ईडे पूर्वचित्तिं नमोभिः । स पर्वभिर् ऋतुशः कल्पमानो गां मा हिꣳसीर् अदितिं विराजम्
मी अखंड, लाल, तेजस्वी, प्राचीन ज्ञानी अग्नीचे भक्तीने स्तवन करतो; तो ऋतूनुसार पर्वतांमध्ये स्वतःला सजवतो, पृथ्वीला, अदितीला किंवा तेजस्वीला काहीही हानी करू नकोस.
वरूत्रीं त्वष्टुर् वरुणस्य नाभिम् अविं जज्ञानाꣳ रजसः परस्मात् । महीꣳ साहस्रीम् असुरस्य मायाम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन्
त्वष्ट्याची आच्छादने, वरुणाचा केंद्रबिंदू, उच्चतम क्षेत्रातून जन्मलेली मेंढी, असुराची महान, हजारो जादू—अग्नी, तिला सर्वोच्च आकाशात काहीही हानी करू नकोस.
यो ऽ अग्निर् अग्नेर् अधिय् अजायत शोकात् पृथिव्या ऽ उत वा दिवस् परि । येन प्रजा विश्वकर्मा जजान तम् अग्ने हेडः परि ते वृणक्तु
जो अग्नी, अग्नीपासून, पृथ्वीच्या किंवा आकाशाच्या उष्णतेतून जन्मला; ज्याच्यामुळे विश्वकर्त्याने संतती निर्माण केली—अग्नी, तुझ्या कृपेने त्याचे रक्षण होवो.
चित्रं देवानाम् उद् अगाद् अनीकं चक्षुर् मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्रा द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षꣳ सूर्य ऽ आत्मा जगतस् तस्थुषश् च
देवतांचे अद्भुत मुख प्रकट झाले, मित्र, वरुण आणि अग्नीचे डोळे; ते आकाश, पृथ्वी आणि अवकाश व्यापते—सूर्य हे सर्व हालणाऱ्या आणि स्थिर असणाऱ्यांचे आत्मा आहे.
इमं मा हिꣳसीर् द्विपादं पशुꣳ सहस्राक्षो मेधाय चीयमानः । मयुं पशुं मेधम् अग्ने जुषस्व तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद । मयुं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु
हा दोन पायांचा पशू, हे हजार डोळ्यांनो, याला वाढताना यज्ञासाठी हानी करू नकोस; यज्ञासाठीचा पशू, अग्नी, तू स्वीकार आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थान घे; ज्याचा आपण द्वेष करतो तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळा त्याला घेऊन जावो.
इमं मा हिꣳसीर् एकशफं पशुं कनिक्रदं वाजिनं वाजिनेषु । गौरम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद । गौरं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु
हा एक खुराचा, हंबर करणारा, घोड्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा पशूला हानी करू नकोस; मी वनातील गोर हे तुला अर्पण करतो आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थान घे; ज्याचा आपण द्वेष करतो तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळा त्याला घेऊन जावो.
इमꣳ साहस्रꣳ शतधारम् उत्सं व्यच्यमानꣳ सरिरस्य मध्ये । घृतं दुहानाम् अदितिं जनायाग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् । गवयम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद । गवयं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु
हा हजार प्रवाहांचा, शंभर धारांचा, शरीराच्या मध्यभागी वाहणारा, तूप देणारा, जनांसाठी अदिती—अग्नी, तिला सर्वोच्च आकाशात हानी करू नकोस; मी वनातील गवय तुला अर्पण करतो आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थान घे; ज्याचा आपण द्वेष करतो तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळा त्याला घेऊन जावो.
इममूर्णायुं वरुणस्य नाभिं त्वचं पशूनां द्विपदांचतुष्पदाम् । त्वष्टुः प्रजानां प्रथमं जनित्रम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् । उष्ट्रम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद । उष्ट्रं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु
ही वरुणाची लोकर असलेली नाभी, दोन पायांचे आणि चार पायांचे पशूंची कातडी, त्वष्ट्याच्या संततींचा पहिला जनक—अग्नी, त्याला सर्वोच्च आकाशात हानी करू नकोस; मी वनातील उंट तुला अर्पण करतो आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थान घे; ज्याचा आपण द्वेष करतो तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळा त्याला घेऊन जावो.
अजो ह्य् अग्नेर् अजनिष्ट शोकात् सो ऽ अपश्यज् जनितारम् अग्रे । तेन देवा देवताम् अग्रम् आयꣳस् तेन रोहम् आयन्न् उप मेध्यासः । शरभम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद । शरभं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु
मेंढा अग्नीच्या उष्णतेतून जन्मला आणि त्याने सुरुवातीला सृष्टीकर्त्याला पाहिले; त्याच्यामुळे देवांनी देवत्व मिळवले, त्याच्यामुळे ऋत्विजांनी यज्ञसंपत्ती मिळवली; मी वनातील शरभ तुला अर्पण करतो आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थान घे; ज्याचा आपण द्वेष करतो तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळा त्याला घेऊन जावो.
त्वं यविष्ठ दाशुषो नॄꣳः पाहि शृणुधी गिरः । रक्षा तोकम् उत त्मना
हे सर्वात तरुणा, भक्तांचे रक्षण कर, त्यांचे शब्द ऐक; संततीचे आणि स्वतःचे रक्षण कर.
अयं पुरो भुवः । तस्य प्राणो भौवनायः । वसन्तः प्राणायनः । गायत्री वासन्ती । गायत्र्यै गायत्रम् । गायत्राद् उपाꣳशुः । उपाꣳशोस् त्रिवृत् । त्रिवृतो रथन्तरम् । वसिष्ठ ऽ ऋषिः । प्रजापतिगृहीतया त्वया प्राणं गृह्णामि प्रजाभ्यः
हा पूर्व दिशेला आहे, तो भुवन आहे; त्याचा श्वास म्हणजे भुवनाचा श्वास; वसंत ऋतू हा श्वास आहे; गायत्री वसंताची आहे; गायत्रीसाठी गायत्र; गायत्रीतून उपांशु; उपांशुतून त्रिवृत; त्रिवृतमधून रथंतर; वसिष्ठ ऋषी आहे; प्रजापतीने घेतलेल्या तुझ्याबरोबर मी संततीसाठी श्वास घेतो.
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा । तस्य मनो वैश्वकर्मणम् । ग्रीष्मो मानसः । त्रिष्टुब् ग्रैष्मी । त्रिष्टुभः स्वारम् । स्वाराद् अन्तर्यामः । ऽअन्तर्यामात् पञ्चदशः । पञ्चदशाद् बृहत् । भरद्वाज ऽ ऋषिः । प्रजापतिगृहीतया त्वया मनो गृह्णामि प्रजाभ्यः
ही दक्षिण दिशा, सर्वकर्मा आहे; त्याचे मन सर्वकर्माचे मन आहे; ग्रीष्म ऋतू हे मन आहे; त्रैष्टुभ ग्रीष्माचा आहे; त्रैष्टुभासाठी त्रैष्टुभ; त्रैष्टुभातून स्वर; स्वरातून अंतर्याम; अंतर्यामातून पंधरावा; पंधराव्यातून बृहद्; भरद्वाज ऋषी आहे; प्रजापतीने घेतलेल्या तुझ्याबरोबर मी संततीसाठी मन घेतो.
अयं पश्चाद् विश्वव्यचाः । तस्य चक्षुर् वैश्वव्यचसम् । वर्षाश् चाक्षुष्यः । जगती वार्षी । जगत्या ऽ ऋक्समम् । ऋक्समाच् छुक्रः । शुक्रात् सप्तदशः । सप्तदशाद् वैरूपम् । जमदग्निर् ऋषिः । प्रजापतिगृहीतया त्वया चक्षुर् गृह्णामि प्रजाभ्यः
ही पश्चिम दिशा, सर्वव्यापी आहे; त्याचे डोळे सर्वव्यापीचे डोळे आहेत; पावसाळा हे डोळ्यांचे आहे; जगती पावसाळ्याची आहे; जगतीसाठी जगती; जगतीतून ऋक्सम; ऋक्समातून शुक्ल; शुक्लातून सतरावा; सतराव्यातून वैरूप; जमदग्नी ऋषी आहे; प्रजापतीने घेतलेल्या तुझ्याबरोबर मी संततीसाठी डोळे घेतो.
अपां त्वेमन्त् सादयामि । अपां त्वोद्मन्त् सादयामि । अपां त्वा भस्मन्त् सादयामि । अपां त्वा ज्योतिषि सादयामि । अपां त्वायने सादयामि । अर्णवे त्वा सदने सादयामि । समुद्रे त्वा सदने सादयामि । सरिरे त्वा सदने सादयामि । अपां त्वा क्षये सादयामि । अपां त्वा सधिषि सादयामि । अपां त्वा सदने सादयामि । अपां त्वा सधस्थे सादयामि । अपां त्वा योनौ सादयामि । अपां त्वा पुरीषे सादयामि । अपां त्वा पाथसि सादयामि । गायत्रेण त्वा छन्दसा सादयामि । त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा सादयामि । जागतेन त्वा छन्दसा सादयामि । आनुष्टुभेन त्वा छन्दसा सादयामि । पाश्रून त्वा छन्दसा सादयामि
मी तुला पाण्याच्या शेवटी स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या मध्यभागी स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या राखेत स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या प्रकाशात स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या प्रवाहात स्थिर करतो; मी तुला समुद्राच्या निवासस्थानी स्थिर करतो; मी तुला सागराच्या निवासस्थानी स्थिर करतो; मी तुला शरीराच्या निवासस्थानी स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या वासस्थानात स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या आसनात स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या निवासस्थानी स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या स्थळी स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या गर्भात स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या मलात स्थिर करतो; मी तुला पाण्याच्या मार्गात स्थिर करतो; मी तुला गायत्री छंदाने स्थिर करतो; मी तुला त्रैष्टुभ छंदाने स्थिर करतो; मी तुला जगती छंदाने स्थिर करतो; मी तुला अनुष्टुभ छंदाने स्थिर करतो; मी तुला पाश्रु छंदाने स्थिर करतो.