उच् छुष्मा ऽ ओषधीनां गावो गोष्ठाद् इवेरते । धनꣳ सनिष्यन्तीनाम् आत्मानं तव पूरुष ॥ 12. 83 इष्कृतिर् नाम वो माताथो यूयꣳ स्थ निष्कृतीः । सीराः पतत्रिणी स्थन यद् आमयति निष्कृथ
वनस्पतींची ताकद जशी गायी गोठ्यातून बाहेर पडतात तशी निघून जाते; हे पुरुषा, धन मिळवणाऱ्यांचा आत्मा तूच आहेस.
अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव ऽ व्रजम् अक्रमुः । ओषधीः प्राचुच्यवुर् यत् किं च तन्वो रपः
त्या सर्व मर्यादा ओलांडून गेल्या, जणू एखादा चोर गाईंच्या कळपात शिरतो; वनस्पती हलल्या, आणि शरीरातील जे काही अशुद्ध होतं ते निघून गेलं.
यद् इमा वाजयन्न् अहम् ओषधीर् हस्त ऽ आदधे । आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यथा
जेव्हा मी बळ मिळवण्यासाठी या वनस्पती हातात घेतो, तेव्हा रोगाचं मूळ नष्ट होतं, जसं पूर्वी मृत्यूचं बंधन सुटलं तसं.
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गम्-अङ्गं परुष्-परुः । ततो यक्ष्मं वि बाधध्व ऽ उग्रो मध्यमशीर् इव
जिथे जिथे या वनस्पती अंगोपांग पसरतात, तिथे तिथे रोग दूर करा, जसा रणांगणातला शूर योद्धा शत्रूला हटवतो.
साकं यक्ष्म प्रपत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया
रोगा, तू चाष आणि किकिदीव या पक्ष्यांसोबत निघून जा; वाऱ्याच्या झुळुकीसोबत आणि धुक्याच्या ओघातही नाहीसा हो.
अन्या वो ऽ अन्याम् अवत्व् अन्यान्यस्या ऽ उपावत । ताः सर्वाः संविदाना ऽ इदं मे प्रावता वचः
तुमच्यातली एक दुसऱ्याचं रक्षण करो, आणि दुसरी तिसऱ्याला आधार देवो; तुम्ही सर्वजणी एकत्र येऊन मला ही कृपा द्या.
याः फलिनीर् या ऽ अफला ऽ अपुष्पा याश् च पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास् ता नो मुञ्चन्त्व् अꣳहसः
ज्या फळधारी, ज्या निष्फळ, ज्या निष्पुष्प, आणि ज्या फुलांनी भरलेल्या वनस्पती आहेत, त्या बृहस्पतीच्या संतती — त्या आम्हाला सर्व संकटांतून मुक्त करो.
मुञ्चन्तु मा शपथ्याद् अथो वरुण्याद् उत । अथो यमस्य पड्वीशात् सर्वस्माद् देवकिल्विषात्
त्या मला शापांपासून, वरुणाच्या कोपापासून, यमाच्या बंधनापासून आणि सर्व देवदोषांपासून मुक्त करो.
अवपतन्तीर् अवदन् दिव ऽ ओषधयस् परि । यं जीवम् अश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः
या वनस्पती आकाशातून सर्वत्र पडतात आणि बोलतात; जो हा जीवनरस घेतो, तो पुरुष कधीही नष्ट होत नाही.
या ऽ ओषधीः सोमराज्ञीर् बह्वीः शतविचक्षणाः । तासाम् असि त्वम् उत्तमारं कामाय शꣳ हृदे
हे सोमराजाच्या असंख्य, शंभर डोळ्यांनी युक्त, बुद्धिमान वनस्पतींमधून तूच श्रेष्ठ आहेस, इच्छा पूर्ण करणारी आणि आनंद देणारी.
या ऽ ओषधीः सोमराज्ञीर् विष्ठिताः पृथिवीम् अनु । बृहस्पतिप्रसूता ऽ अस्यै सं दत्त वीर्यम्
हे सोमराजाच्या वनस्पतींनो, ज्या पृथ्वीवर सर्वत्र पसरलेल्या आणि बृहस्पतीच्या संतती आहात, तुम्ही तिच्यात तुमची शक्ती ओतावी.
याश् चेदम् उपशृण्वन्ति याश् च दूरं परागताः । सर्वाः संगत्य वीरुधो ऽस्यै सं दत्त वीर्यम्
ज्या जवळ ऐकतात आणि ज्या दूर गेल्या आहेत, त्या सर्व वनस्पती एकत्र येऊन तिच्यात तुमची शक्ती ओता.
मा वो रिषत् खनिता यस्मै चाहं खनामि वः । द्विपाच् चतुष्पाद् अस्माकꣳ सर्वम् अस्त्व् अनातुरम्
ज्याने तुम्हाला उपसलं त्याला आणि ज्यासाठी मी तुम्हाला उपसतो त्यालाही काहीही हानी होऊ नये; आमच्या सर्व दोनपाय आणि चौपाय जनावरांना आजार होऊ नये.
ओषधयः सम् अवदन्त सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कृणोति ब्राह्मणस् तꣳ राजन् पारयामसि
वनस्पतींनी सोमराजासोबत एकत्र सांगितलं — 'ज्याच्यासाठी ब्राह्मण उपाय करतो, राजन्, आम्ही त्याला तारू.'
नाशयित्री बलासस्यार्शस ऽउपचिताम् असि । अथो शतस्य यक्ष्माणां पाकारोर् असि नाशनी
तू सूज घालवणारी, मूळव्याध नष्ट करणारी, आणि शंभर रोगांना पिकवून नष्ट करणारी आहेस.
त्वां गन्धर्वा ऽअखनꣳस् त्वाम् इन्द्रस् त्वां बृहस्पतिः । त्वाम् ओषधे सोमो राजा विद्वान् यक्ष्माद् अमुच्यत
तुला गंधर्वांनी, इंद्राने, बृहस्पतीने उपसलं; हे वनस्पती, सोमराजाने तुला रोगातून मुक्त केलं.
सहस्व मे ऽ अरातीः सहस्व पृतनायतः । सहस्व सर्वं पाप्मानꣳ सहमानास्य् ओषधे
माझ्यासाठी शत्रूंचा त्रास सहन कर, शत्रूंचे हल्ले सहन कर, आणि सर्व पापांपासून संरक्षण कर, हे सहनशील वनस्पती.
दीर्घायुस्त ऽ ओषधे खनिता यस्मै च त्वा खनाम्य् अहम् । अथो त्वं दीर्घायुर् भूत्वा शतवल्शा वि रोहतात्
ज्याच्यासाठी मी तुला उपसतो आणि ज्याला तू मिळतेस त्याला दीर्घायुष्य लाभो; आणि तू शंभर मुळांनी वाढत राहो.
त्वम् उत्तमास्य् ओषधे तव वृक्षा ऽ उपस्तयः । उपस्तिर् अस्तु सो स्माकं योऽअस्माꣳ२ऽ अभिदासति
हे श्रेष्ठ औषधी, तुझे वृक्ष आमच्यासाठी आधार आहेत. जो कोणी आमच्यावर हल्ला करतो, त्याचा आधार आमच्याजवळ असू दे.
मा मा हिꣳसीज् जनिता यः पृथिव्या यो वा दिवꣳ सत्यधर्मा व्यानट् । यश् चापश् चन्द्राः प्रथमो जजान कस्मै देवाय हविषा विधेम
ज्याने पृथ्वीची उत्पत्ती केली किंवा जो सत्यधर्माने आकाश व्यापतो, त्याने आम्हाला इजा करू नये. ज्याने प्रथम तेजस्वी पाणी निर्माण केले, त्या देवतेला आपण कोणती आहुती द्यावी?
अभ्या वर्तस्व पृथिवि यज्ञेन पयसा सह । वपां ते अग्निर् ऽ इषितो ऽ अरोहत्
हे पृथ्वी, यज्ञासह आणि दूधासह पुढे जा. अग्नी, तुझ्या चरबीवर प्रेरित होऊन चढो.
अग्ने यत् ते शुक्रं यच् चन्द्रं यत् पूतं यच् च यज्ञियम् । तद् देवेभ्यो भरामसि
हे अग्नी, तुझे जे तेजस्वी, निर्मळ, पवित्र आणि यज्ञाला योग्य आहे, ते आम्ही देवांना अर्पण करतो.
इषमूर्जम् अहम् इत ऽ आदम् ऋतस्य योनिं महिषस्य धाराम् । आ मा गोषु विशत्वा तनूषु जहामि सेदिम् अनिराम् अमीवाम्
मी येथे अन्न व बल, सत्याचा स्रोत आणि महिषाची धार घेतो. ते आमच्या गायींमध्ये आणि शरीरात जाऊ दे. मी रोग, वंध्यत्व आणि दुर्दैव दूर करतो.
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते ऽ अर्चयो विभावसो । बृहद्भानो शवसा वाजम् उक्थ्यं दधासि दाशुषे कवे
हे अग्नी, तुझे यश आणि सामर्थ्य महान आहे. तुझे ज्वाळा तेजाने झळकतात. विशाल प्रकाशाने, तुझ्या सामर्थ्याने भक्ताला बळ आणि कीर्ती देतोस, हे कवी.
पावकवर्चाः शुक्रवर्चा ऽ अनूनवर्चा ऽ उद् इयर्षि भानुना । पुत्रो मातरा विचरन्न् उपावसि पृणक्षि रोदसी ऽ उभे
तुझ्या निर्मळ, तेजस्वी आणि अखंड प्रकाशाने तू वर चढतोस. जसा पुत्र आपल्या दोन मातांमध्ये फिरतो, तसा तू दोन्ही लोकांना भरून टाकतोस.
ऊर्जो नपाज् जातवेदः सुशस्तिभिर् मन्दस्व धीतिभिर् हितः । त्वे ऽ इषः सं दधुर् भूरिवर्पसश् चित्रोतयो वामजाताः
हे जातवेद, सामर्थ्याचा पुत्र, शुभ स्तुतींनी आनंद मान. शहाण्या विचारांनी स्थिर झालेला, तुझ्यात भरपूर रूप असलेल्या, दानशूर आणि अद्भुत जन्मलेल्या यांनी आपली दाने ठेवली आहेत.
इरज्यन्न् अग्ने प्रथयस्व जन्तुभिर् अस्मे रायो ऽ अमर्त्य । स दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पृणक्षि सानसिं क्रतुम्
हे अग्नी, तेजाने झळकत, आमच्यासाठी प्रजांसह संपत्ती वाढव. अमर असलेल्या, तू सुंदर रूपाने झळकतोस, आसन सामर्थ्याने भरतोस.
इष्कर्तारम् अध्वरस्य प्रचेतसं क्षयन्तꣳ राधसो महः । रातिं वामस्य सुभगां महीम् इषं दधासि सानसिꣳ रयिम्
यज्ञाचा करणारा, ज्ञानी, मोठ्या संपत्तीचा रहिवासी, तू सुंदर, महान आणि शुभ अशी देणगी देतोस. तू आसनावर भरपूर अन्न व संपत्ती ठेवतोस.
ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतम् अग्निꣳ सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः । श्रुत्कर्णꣳ सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगा
लोकांनी अग्नीला, बलवान, सर्वदृष्टी, ऋतपाल याला कृपेने स्थापित केले. हे दैवी, सर्वश्रुत, सर्वत्र पसरलेले, माणसे सर्व युगांत तुझी स्तुती करतात.
आ प्यायस्व सम् एतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् । भवा वाजस्य संगथे
स्वतःला भर, तुझी शक्ती सर्व बाजूंनी एकत्र येऊ दे, हे सोम. बळाच्या मेळाव्यात उपस्थित राहा.