नक्तोषासा समनसा विरूपे धापयेते शिशुम् एकꣳ समीची । द्यावाक्षामा रुक्मो ऽ अन्तर् वि भाति देवा ऽ अग्निं धारयन् द्रविणोदाः
रात्र आणि पहाट, वेगळ्या रूपांच्या असूनही एकाच मनाने, त्या एकाच बालकाचे संगोपन करतात; आकाश आणि पृथ्वी, तो सुवर्णमय, आत झळकतो, देवता, संपत्ती देणारे, अग्नीला आधार देतात.
विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविः प्रासावीद् भद्रं द्विपदे चतुष्पदे । वि नाकम् अख्यत् सविता वरेण्योऽनु प्रयाणम् उषसो वि राजति
तो ऋषी सर्व रूपे धारण करतो, द्विपाद आणि चतु:पादांना कल्याण देतो; पूज्य सविता सर्वोच्च मार्ग दाखवतो, तो उषेच्या मार्गावर तेजाने झळकतो.
सुपर्णोऽसि गरुत्माꣳस् त्रिवृत् ते शिरो गायत्रं चक्षुर् बृहद्रथन्तरे पक्षौ । स्तोम ऽ आत्मा छन्दाꣳस्य् अङ्गानि यजूꣳषि नाम । साम ते तनूर् वामदेव्यं यज्ञायज्ञियं पुच्छं धिष्ण्याः शफाः । सुपर्णो ऽसि गरुत्मान् दिवं गच्छ स्वः पत
तू तेजस्वी गरुड आहेस; तुझे तीन डोके, गायत्री तुझे डोळे, बृहद्रथंतर तुझे पंख; स्तुती तुझा आत्मा, छंद तुझे अंग, यजु: तुझे नाव; साम तुझे शरीर, वामदेव तुझी यज्ञासाठी योग्य शेपटी, वेदी तुझे मांडके, नख तुझे पाय; तू तेजस्वी गरुड आहेस—स्वर्गात जा, सूर्यापर्यंत उड.
विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा गायत्रं छन्द ऽ आ रोह पृथिवीम् अनु वि क्रमस्व । विष्णोः क्रमोऽस्य् अभिमातिहा त्रैष्टुभं छन्द ऽ आ रोहान्तरिक्षम् अनु वि क्रमस्व । विष्णोः क्रमोऽस्य् अरातीयतो हन्ता जागतं छन्द ऽ आ रोह दिवम् अनु वि क्रमस्व । विष्णोः क्रमोऽसि शत्रूयतो हन्ताऽऽनुष्टुभं छन्द ऽ आ रोह दिशोऽनु वि क्रमस्व
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् । सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धोऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः
अग्नी गरजला, आकाशासारखा कडकडाट केला; पृथ्वी थरथरली, वनस्पतींनी शोभा आली; एकाच क्षणी जन्म घेऊन, तो प्रज्वलित झाला, आकाश आणि पृथ्वी यांच्या मध्ये तेजाने झळकला.
अग्नेऽभ्यावर्तिन्न् अभि मा नि वर्तस्वायुषा वर्चसा प्रजया धनेन । सन्या मेधया रय्या पोषेण
हे अग्नी, आमच्याकडे परत ये, आम्हाला सोडू नको; आयुष्य, तेज, संतती, संपत्ती, बुद्धी, ऐश्वर्य आणि पोषण यांसह.
अग्ने ऽ अङ्गिरः शतं ते सन्त्वावृतः सहस्रं त ऽ उपावृतः । अधा पोषस्य पोषेण पुनर् नो नष्टम् आ कृधि पुनर् नो रयिम् आ कृधि
हे अग्नी, अङ्गिरस, तुझे शंभर उघडे, हजार झाकलेले असोत; मग, पोषणावर पोषण मिळवून, आमचे हरवलेले पुन्हा मिळवून दे, आमच्याकडे संपत्ती परत आण.
पुनर् ऊर्जा नि वर्तस्व पुनर् अग्न ऽ इषायुषा । पुनर् नः पाह्य् अꣳहसः
पुन्हा पोषणासह परत ये, पुन्हा अग्नी, अन्न आणि आयुष्य घेऊन परत ये; पुन्हा आमचे रक्षण कर.
सह रय्या नि वर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया । विश्वप्स्न्या विश्वतस् परि
अग्ने, संपत्तींसह परत ये आणि सर्व बाजूंनी पोषणाने वाढ होऊ दे.
आ त्वाहार्षम् अन्तर् अभूर् ध्रुवस् तिष्ठाविचाचलिः । विशस् त्वा सर्वा वाञ्छन्तु मा त्वद् राष्ट्रम् अधि भ्रशत्
मी तुला पृथ्वीच्या आतून इथे आणलं आहे, तू स्थिर आणि हलू नकोस. सर्व लोक तुला इच्छितील आणि तुझं राज्य तुझ्यापासून दूर जाऊ नये.
उद् उत्तमं वरुण पाशम् अस्मद् अवाधमं वि मध्यमꣳ श्रथाय । अथा वयम् आदित्य व्रते तवानागसो ऽ अदितये स्याम
वरुणा, आमच्यावरचं तुझं सर्वात कठीण बंधन दूर कर, मधलं सैल कर आणि तळाचं काढून टाक. मग, आदित्य, आम्ही निष्पाप तुझ्या सत्यधर्मात आणि अदितीच्या छायेत राहू दे.
अग्रे बृहन्न् उषसामूर्ध्वो ऽ अस्थान् निर्जगन्वान् तमसो ज्योतिषागात् । अग्निर् भानुना रुशता स्वङ्ग ऽ आ जातो विश्वा सद्मान्य् अप्राः
तो उषांच्या अगदी पुढे, महान आणि उंच उठला, अंधार दूर करून प्रकाशासह आला. अग्नी आपल्या तेजस्वी रूपाने जन्मला आणि सर्व घरं प्रकाशाने भरली.
हꣳसः शुचिषद् वसुर् अन्तरिक्षसद् होता वेदिषद् अतिथिर् दुरोणसत् । नृषद् वरसद् ऋतसद् व्योमसद् अब्जा गोजा ऽ ऋतजा अद्रिजा ऽ ऋतम् बृहत्
तो हंस शुद्धतेत वास करतो, संपत्ती देणारा आकाशात राहतो, पुरोहित वेदीवर, पाहुणा घरात, तो माणसांत, देवांत, सत्यात, आकाशात बसतो; पाण्यातून, गायींतून, सत्यातून, पर्वतातून जन्मलेला — हे महान सत्य.
सीद त्वं मातुर् अस्या ऽ उपस्थे विश्वान्य् अग्ने वयुनानि विद्वान् । मैनां तपसा मार्चिषाऽभिशोचीर् अन्तर् अस्याꣳ शुक्रज्योतिर् वि भाहि
अग्ने, या मातेसमोर बस, सर्व मार्ग जाणणारा. तिला तुझ्या उष्णतेने किंवा ज्वाळेने जाळू नकोस; तिच्यात उजळ तेज म्हणून चमकत राहा.
अन्तर् अग्ने रुचा त्वम् उखायाः सदने स्वे । तस्यास् त्वꣳ हरसा तपन् जातवेदः शिवो भव
अग्ने, तुझ्या तेजाने, चुलीच्या जागेत राहा. तुझ्या शक्तीने, प्रज्वलित होऊन, हे जातवेद, कल्याणकारी हो.
शिवो भूत्वा मह्यम् अग्नेऽ अथो सीद शिवस् त्वम् । शिवः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिम् इहासदः
अग्ने, तू कल्याणकारी होऊन माझ्यासाठी बस. सर्व दिशांना कल्याणकारी कर आणि इथेच तुझ्या मूळ स्थानात स्थिर हो.
दिवस् परि प्रथमं जज्ञे ऽ अग्निर् अस्माद् द्वितीयं परि जातवेदाः । तृतीयम् अप्सु नृमणा ऽ अजस्रम् इन्धान ऽ एनं जरते स्वाधीः
आकाशातून अग्नी प्रथम जन्मला, तिथून जातवेद दुसऱ्यांदा जन्मला; तिसऱ्यांदा तो माणसांत पाण्यात नेहमी प्रज्वलित होतो — स्वतःचं स्वरूप जाणणारे त्याला पोसतात.
विद्मा ते ऽ अग्ने त्रेधा त्रयाणि विद्मा ते धाम विभृता पुरुत्रा । विद्मा ते नाम परमं गुहा यद् विद्मा तम् उत्सं यत ऽ आजगन्थ
अग्ने, आम्हाला तुझे तीन रूपं माहीत आहेत; तुझे अनेक ठिकाणी असलेले निवास माहीत आहेत; तुझे श्रेष्ठ, लपलेलं नाव माहीत आहे — आम्हाला तो मूळ स्रोतही माहीत आहे, जिथून तू आला आहेस.
समुद्रे त्वा नृमणा ऽ अप्स्व् अन्तर् नृचक्षा ऽ ईधे दिवो अग्न ऽ ऊधन् । तृतीये त्वा रजसि तस्थिवाꣳसम् अपाम् उपस्थे महिषा ऽ अवर्धन्
समुद्रात, पाण्यात, माणसांत, अग्ने, तू आकाशाच्या स्तनातून प्रज्वलित होतोस; तिसऱ्या प्रदेशात उभा राहतोस आणि पाण्याच्या कुशीत बलवानांनी तुला वाढवलं आहे.
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् । सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धो ऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः
अग्नी गरजला, जणू आकाश गडगडतं; पृथ्वी थरथरली, वनस्पती सजल्या; नुकताच जन्मलेला, प्रज्वलित होऊन, त्याने स्वतःची ओळख दिली — तो आकाश आणि पृथ्वीच्या मध्ये आपल्या तेजाने चमकतो.
श्रीणाम् उदारो धरुणो रयीणां मनीषाणां प्रार्पणः सोमगोपाः । वसुः सूनुः सहसो ऽ अप्सु राजा वि भात्य् अग्र ऽ उषसाम् इधानः
तो संपत्तीचा उदार आधार आहे, खजिन्याचा पाया, ज्ञानाचा स्रोत, सोमाचा रक्षक; सामर्थ्याचा पुत्र, पाण्यात राजा, अग्नी उषांच्या अगदी पुढे प्रज्वलित होतो.
विश्वस्य केतुर् भुवनस्य गर्भऽ आ रोदसी ऽ अपृणाज् जायमानः । वीडुं चिद् अद्रिम् अभिनत् परायञ् जना यद् अग्निम् अयजन्त पञ्च
तो सर्वांचा दीपस्तंभ, जगाचा गर्भ आहे; जन्मताना त्याने आकाश आणि पृथ्वी व्यापली; किल्लाही फोडून, तो पुढे गेला, जेव्हा लोकांनी अग्नीची पाच प्रकारे पूजा केली.
उशिक् पावको अरतिः सुमेधा मर्त्येष्व् अग्निर् अमृतो नि धायि । इयर्ति धूमम् अरुषं भरिभ्रद् उच् छुक्रेण शोचिषा द्याम् इनक्षन्
शुद्ध, तेजस्वी, न थकणारा, बुद्धिमान अग्नी, मरणाऱ्यांत अमर आहे; तो लाल धूर सोडतो, तो वाहतो, आणि आपल्या तेजस्वी ज्वाळेने आकाशाला स्पर्श करतो.
दृशानो रुक्म ऽ उर्व्या व्यद्यौद् दुर्मर्षम् आयुः श्रिये रुचानः । अग्निर् अमृतो ऽ अभवद् वयोभिर् यद् एनं द्यौर् जनयत् सुरेताः
तो तेजाने चमकून, विस्तीर्ण पृथ्वीला शोभा आणतो, तग धरता येणार नाही असा, कीर्तीकरिता तेजस्वी; अग्नी, अमर, तरुण झाला, जेव्हा बीजसमृद्ध आकाशाने त्याला जन्म दिला.
यस् ते अद्य कृणवद् भद्रशोचेऽपूपं देव घृतवन्तम् अग्ने । प्र तं नय प्रतरं वस्यो ऽ अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठ
देवा अग्ने, आज जो कोणी तुझ्यासाठी घृतयुक्त शुभ नैवेद्य तयार करतो, तो नैवेद्य थेट संपत्ती, कृपा आणि देवाच्या प्रसादाकडे घेऊन जा, हे सर्वात लहान.
आ तं भज सौश्रवसेष्व् अग्न ऽ उक्थ ऽ उक्थ ऽ आ भज शस्यमाने । प्रियः सूर्ये प्रियो ऽ अग्ना भवात्य् उज् जातेन भिनदद् उज् जनित्वैः
अग्ने, कीर्ती मिळवणाऱ्याशी ते वाटून घे, स्तुतीमध्ये वाटून घे; सूर्याला प्रिय, अग्नीलाही प्रिय असतो तो, जो जन्मताना फुटून बाहेर येतो, जन्माने सर्व काही फोडतो.
त्वाम् अग्ने यजमाना ऽ अनु द्यून् विश्वा वसु दधिरे वार्याणि । त्वया सह द्रविणम् इच्छमाना व्रजं गोमन्तम् उशिजो वि वव्रुः
अग्ने, यज्ञ करणारे सर्व लोकांनी दिवसेंदिवस सर्व इच्छित संपत्ती तुझ्याकडे सोपवली आहे. धनाची इच्छा ठेवून, तुझ्यासोबत उपासक गायींनी भरलेल्या वाड्यात विखुरले आहेत.
अस्ताव्य् अग्निर् नराꣳ सुशेवो वैश्वानर ऽ ऋषिभिः सोमगोपाः । अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिम् अस्मे सुवीरम्
माणसांमध्ये कृपाळू असलेला, सर्वांचा अग्नि, ऋषी आणि सोमाचे रक्षण करणारे, हे अग्ने, तू नेहमी स्थिर राहो. आपण द्वेषाशिवाय आकाश आणि पृथ्वीला हाक मारू या. देवांनो, आम्हाला संपत्ती आणि शूरपणा द्या.
समिधाग्निं दुवस्यत घृतैर् बोधयतातिथिम् । आस्मिन् हव्या जुहोतन
अग्निला समिधांनी सन्मान करा, तुपाने या पाहुण्याला जागृत करा, आणि त्याच्यात हव्ये अर्पण करा.
उद् उ त्वा विश्वे देवा ऽ अग्ने भरन्तु चित्तिभिः । स नो भव शिवस् त्वꣳ सुप्रतीको विभावसुः
सर्व देवांनी आपल्या मनाने अग्निला उचलावे. तू सुंदर रूपाचा आणि तेजस्वी आहेस, आम्हा सर्वांसाठी शुभ हो.
तू विष्णूचे पाऊल आहेस, शत्रूंचा नाश करणारा; गायत्री छंदाने वर जा, पृथ्वीवर पाऊल टाक; तू विष्णूचे पाऊल आहेस, विरोधकांना हरवणारा; त्रैष्टुभ छंदाने वर जा, आकाशात पाऊल टाक; तू विष्णूचे पाऊल आहेस, शत्रूंचा संहार करणारा; जगती छंदाने वर जा, स्वर्गात पाऊल टाक; तू विष्णूचे पाऊल आहेस, शत्रूंना हरवणारा; अनुष्टुभ छंदाने वर जा, दिशांमध्ये पाऊल टाक.