वेनस् तत् पश्यन् निहितं गुहा सद् यत्र विश्वं भवत्य् एकनीडम् । तस्मिन्न् इदꣳ सं च वि चैति सर्वꣳ स ऽ ओतः प्रोतश् च विभूः प्रजासु
जो ज्ञानी त्या गुहेत लपलेली गोष्ट पाहतो, जिथे सर्व जग एकत्र येऊन एक घर होते — त्याच्यामध्ये हे सर्व मिळते आणि वेगळे होते; तो सर्व प्राण्यांमध्ये विणलेला आणि गुंफलेला आहे.
प्र तद् वोचेद् अमृतं नु विद्वान् गन्धर्वो धाम विभृतं गुहा सत् । त्रीणि पदानि निहिता गुहास्य यस् तानि वेद स पितुः पितासत्
जो अमरत्व जाणतो असा बुद्धिमान गंधर्व, त्या गुहेत लपलेल्या निवासस्थानाची घोषणा करो. त्याची तीन पावले त्या गुहेत ठेवलेली आहेत; जो ती जाणतो तो आपल्या वडिलांचा ही वडील होतो.
स नो बन्धुर् जनिता स विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यत्र देवा ऽ अमृतम् आनशानास् तृतीये धामन्न् अध्य् ऐरयन्त
तोच आपला आप्त, जन्मदाता आणि रचणारा आहे; तो सर्व निवासस्थानं आणि जग जाणतो. जिथे देव अमरत्व मिळवण्यासाठी तिसऱ्या निवासस्थानात गेले.
परीत्य भूतानि परीत्य लोकान् परीत्य सर्वाः प्रदिशो दिशश् च । उपस्थाय प्रथमजाम् ऋतस्यात्मनात्मानम् अभि सं विवेश
सर्व प्राणी, सर्व जग, सर्व दिशा आणि कोपरे व्यापून, त्याने सत्याच्या पहिल्या जन्माजवळ जाऊन, स्वतःच्या आत्म्याने स्वतःमध्ये प्रवेश केला.
परि द्यावापृथिवी सद्य ऽ इत्वा परि लोकान् परि दिशः परि स्वः । ऋतस्य तन्तुं विततं विचृत्य तद् अपश्यत् तद् अभवत् तद् आसीत्
स्वर्ग आणि पृथ्वी, सर्व जग, सर्व दिशा आणि आकाश व्यापून, त्याने सत्याचा ताणलेला दोरा तपासला; त्याने ते पाहिले, तोच ते झाला, तोच ते होता.
सदसस् पतिम् अद्भुतं प्रियम् इन्द्रस्य काम्यम् । सनिं मेधाम् अयासिषꣳम् स्वाहा
त्या अद्भुत, प्रिय, आसनाच्या अधिपतीला, जो इंद्राला प्रिय आहे, ज्याची इच्छा केली जाते, त्याच्याशी मी बुद्धीचे ऐक्य साधू इच्छितो. स्वाहा.
यां मेधां देवगणाः पितरश् चोपासते । तया माम् अद्य मेधयाग्ने मेधाविनं कुरु स्वाहा
ज्या बुद्धीचे देव आणि पितर पूजन करतात, त्या बुद्धीने, अग्निदेव, आज मला बुद्धिमान कर. स्वाहा.
मेधां मे वरुणो ददातु मेधाम् अग्निः प्रजापतिः । मेधाम् इन्द्रस् च वायुश् च मेधां धाता ददातु मे स्वाहा
वरुण मला बुद्धी देवो, अग्नी आणि प्रजापती मला बुद्धी देवोत; इंद्र आणि वायू मला बुद्धी देवोत, धाता मला बुद्धी देवो. स्वाहा.
इदं मे ब्रह्म च क्षत्रं चोभे श्रियम् अश्नुताम् । मयि देवा दधतु[ दधवु ] श्रियम् उत्तमां तस्यै ते स्वाहा
हे ब्राह्म आणि क्षत्र, दोघेही माझ्यासाठी समृद्धी मिळवो; देवांनी माझ्यात श्रेष्ठ संपत्ती ठेवावी. तिच्यासाठी, तुझ्यासाठी, स्वाहा.
अस्याजरासो दमाम् अरित्रा ऽ अर्चद्धूमासो ऽ अग्नयः पावकाः । श्वितीचयः श्वात्रासो भुरण्यवो वनर्षदो वायवो न सोमाः
ह्या अमर, वश झालेल्या, मार्गदर्शित, तेजस्वी ज्वाळा म्हणजे अग्नी आहेत, त्या शुद्ध, पांढऱ्या टोकाच्या, गर्जणाऱ्या, लाकूड जाळणाऱ्या, वाऱ्यासारख्या, सोमासारख्या आहेत.
हरयो धूमकेतवो वातजूता ऽ उप द्यवि । यतन्ते वृथग् अग्नयः
पिवळसर, धुराचे ध्वज, वाऱ्याने चालवलेले, आकाशाकडे झेपावतात; अग्नी वेगवेगळ्या दिशांनी जातात.
यजा नो मित्रावरुणा यजा देवाꣳ २ऽ ऋतं बृहत् । अग्ने यक्षि स्वं दमम्
मित्र आणि वरुणा, आमच्यासाठी यज्ञ करा, देवांसाठी, महान सत्यासाठी यज्ञ करा; अग्नी, तुझ्या स्वतःच्या घरासाठी यज्ञ कर.
युक्ष्वा हि देवहूतमाꣳ२ऽ अश्वाꣳ२ऽ अग्ने रथीर् इव । नि होता पूर्व्यः सदः
अग्नी, देवांच्या बोलावलेल्या घोड्यांना जुळव, रथवानासारखे; प्राचीन होतार आसनावर बसो.
द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे ऽ अन्यान्या वत्सम् उप धापयेते । हरिर् अन्यस्यां भवति स्वधावाञ्छुक्रो ऽ अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः
दोन वेगवेगळ्या रूपातील, प्रकाशाकडे जातात; प्रत्येक आपापल्या वासराला जन्म देतात. एकामध्ये पिवळसर, स्वयंपूर्ण आहे; दुसऱ्यामध्ये तेजस्वी, उजळलेला दिसतो.
अयम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् होता यजिष्ठो ऽ अध्वरेष्व् ईड्यः । यम् अप्नवानो भृगवो विरुरुचुर् वनेषु चित्रं विभ्वं विशे-विशे
इथे, सृष्टीकर्त्यांनी प्रथम स्थापन केलेला, यज्ञासाठी सर्वात योग्य होतार, यज्ञात पूज्य; ज्याला आप्नवान आणि भृगु ऋषींनी जंगलात प्रकट केले, तो अद्भुत, तेजस्वी, प्रत्येक कुळात उजळतो.
त्रीणि शता त्री सहस्राण्य् अग्निं त्रिꣳशच् च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन् घृतैर् अस्तृणन् बर्हिर् अस्मा ऽ आद् इद् होतारं न्य् असादयन्त
तीनशे तीन हजार आणि एकोणचाळीस देवांनी अग्नीची सेवा केली; त्यांनी त्याला तुपाने अभिषेक केला, त्याच्यासाठी कुशांचे आसन घातले, आणि त्याला होतार म्हणून बसवले.
मूर्धानं दिवो ऽ अरतिं पृथिव्या वैश्वानरम् ऋत ऽ आ जातम् अग्निम् । कविꣳ सम्राजम् अतिथिं जनानाम् आसन्न् आ पात्रं जनयन्त देवाः
स्वर्गाच्या शिखरावर आणि पृथ्वीच्या पायथ्याशी, देवांनी सत्यातून जन्मलेला वैश्वानर अग्नी उत्पन्न केला. तो ऋषी, सम्राट, सर्व लोकांचा पाहुणा, देवांनी जवळ आणला आणि तो सर्वांसाठी पात्र झाला.
अग्निर् वृत्राणि जङ्घनद् द्रविणस्युर् विपन्यया । समिद्धः शुक्र ऽ आहुतः
अग्नी हा सर्व अडथळे दूर करणारा आणि सुज्ञतेने संपत्ती देणारा आहे. तो प्रज्वलित झाला की तेजाने झळकतो आणि शुद्ध आहुतीने संतुष्ट होतो.
विश्वेभिः सोम्यं मध्व् अग्न ऽ इन्द्रेण वायुना । पिबा मित्रस्य धामभिः
अग्नी, सर्व देवांसह, इंद्र आणि वायूसोबत, मित्राच्या सामर्थ्याने सोमरसाचे मध प्यावेस.
आ यद् इषे नृपतिं तेज ऽ आनट् शुचि रेतो निषिक्तं द्यौर् अभीके । अग्निः शर्धम् अनवद्यं युवानꣳ स्वाध्यं जनयत् सूदयच् च
जेव्हा बलासाठी राजाला बोलावले जाते, शुद्ध बीज ओतले जाते आणि आकाश लक्ष देत असते, तेव्हा अग्नी निर्दोष, तरुण आणि स्वयंसिद्ध सैन्य निर्माण करतो आणि त्याचे पोषण करतो.
अग्ने शर्ध महते सौभगाय तव द्युम्नान्य् उत्तमानि सन्तु । सं जास्पत्यꣳ सुयमम् आ कृणुष्व शत्रूयताम् अभि तिष्ठा महाꣳसि
अग्नी, आपल्या सैन्याला मोठ्या समृद्धीकडे ने. तुझे श्रेष्ठ तेज आमच्याकडे येवो. आपल्यात ऐक्य निर्माण कर, शिस्त मजबूत कर आणि शत्रूंवर सामर्थ्याने उभा राहा.
त्वाꣳ हि मन्द्रतमम् अर्कशोकैर् ववृमहे महि नः श्रोष्य् अग्ने । इन्द्रं न त्वा शवसा देवता वायुं पृणन्ति राधसा नृतमाः
हे अग्नी, सर्वात प्रिय असलेल्या तुला आम्ही स्तुतीने निवडले आहे; आमच्याकडे लक्ष दे. इंद्रासारखा तू सामर्थ्याने भरलेला आहेस; श्रेष्ठ पुरुष तुला आणि देवांना, वायुला दान देतात.
त्वे ऽ अग्ने स्वाहुत प्रियासः सन्तु सूरयः । यन्तारो ये मघवानो जनानामूर्वान् दयन्त गोनाम्
अग्नी, तुझ्या योग्य आहुत्यांमध्ये आमचे श्रेष्ठजन प्रिय व्हावेत; जे उदार पुरुष लोकांना आणि गायींना मोकळी चराई देतात.
श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर् देवैर् अग्ने सयावभिः । आ सीदन्तु बर्हिषि मित्रो ऽ अर्यमा प्रातर्यावाणो ऽ अध्वरम्
हे अग्नी, ऐकणाऱ्यांमध्ये प्रसिद्ध असलेल्या, अग्निधारी देवांसह आणि आपल्या सोबत्यांसह ऐक. मित्र आणि अर्यमा, जे पहाटे येतात, ते या यज्ञात कुशावर बसावेत.
विश्वेषाम् अदितिर् यज्ञियानां विश्वेषाम् अतिथिर् मानुषाणाम् । अग्निर् देवानाम् अव ऽ आवृणानः सुमृडीको भवतु जातवेदाः
सर्व पूजनीयांमध्ये अदिती श्रेष्ठ आहे; सर्व माणसांमध्ये अग्नी पाहुणा आहे. सर्व जन्मांचा जाणणारा, देवांचे रक्षण करणारा जातवेद आम्हांवर कृपा करो.
महो ऽ अग्नेः समिधानस्य शर्मण्य् अनागा मित्रे वरुणे स्वस्तये । श्रेष्ठे स्याम सवितुः सवीमनि तद् देवानाम् अवो ऽ अद्या वृणीमहे
महान, प्रज्वलित अग्नीच्या संरक्षणाखाली, आपण मित्र आणि वरुण यांच्या दृष्टीने निर्दोष राहो, कल्याण मिळो; आपण सविताचा सर्वश्रेष्ठ कृपाधारक होवो. आज आपण देवांचे संरक्षण मागतो.
आपश् चित् पिप्यु स्तर्यो न गावो नक्षन्न् ऋतं जरितारस् त ऽ इन्द्र । याहि वायुर् न नियुतो नो ऽ अच्छा त्वꣳ हि धीभिर् दयसे वि वाजान्
पाणीही, गायींसारखी फुगलेली असली तरी, हे इंद्रा, ऋताचे उल्लंघन करत नाहीत, ना गायक; वायूसारखा आमच्याकडे ये, कारण तू आपल्या विचारांनी सर्वांना बक्षिसे वाटतोस.
गाव ऽ उपावतावतं मही यज्ञस्य रप्सुदा । उभा कर्णा हिरण्यया
गायी यज्ञात समृद्धी घेऊन आल्या आहेत; त्यांचे दोन्ही कान सोन्याचे आहेत.
यद् अद्य सूर ऽ उदिते नागा मित्रो ऽ अर्यमा । सुवाति सविता भगः
आज सूर्य उगवल्यावर, मित्र आणि अर्यमा जागे झाले की, सविता आणि भाग्य समृद्धी देतात.
आ सुते सिञ्चत श्रियꣳ रोदस्योर् अभिश्रियम् । रसा दधीत वृषभम् ॥[ तं प्रत्नथा। अयं वेनः॥]
सोमरस पिळताना, स्वर्ग आणि पृथ्वीचे तेज, संपत्ती ओता; रसाने त्या बलाढ्य वृषभाचे पोषण करावे. [तो प्राचीन, हाच वेण आहे.]