यो देवेभ्य ऽ आतपति यो देवानां पुरोहितः । पूर्वो यो देवेभ्यो जातो नमो रुचाय ब्राह्मये
जो देवतांमध्ये तेजाने चमकतो, जो त्यांचा पुरोहित आहे, जो देवतांपूर्वी जन्मला, त्या तेजस्वी ब्रह्माला नमस्कार.
रुचं ब्राह्म्यं जनयन्तो देवा ऽ अग्रे तद् अब्रुवन् । यस् त्वैवं ब्राह्मणो विद्यात् तस्य देवा ऽ असन् वशे
देवतांनी प्रारंभी ब्रह्मतेज निर्माण केले आणि जाहीर केले: जो असे ब्राह्मण म्हणून जाणतो, त्याच्या अधीन देवता असतात.
श्रीश् च ते लक्ष्मीश् च पत्न्याव् अहोरात्रे पार्श्वे नक्षत्राणि रूपम् अश्विनौ व्यात्ताम् । इष्णन्न् इषाणामुं म ऽ इषाण सर्वलोकं म ऽ इषाण
श्री आणि लक्ष्मी तुझ्या पत्नी आहेत; दिवस-रात्र तुझ्या बाजूला आहेत; तारे तुझे रूप आहेत; अश्विनी तुझे तोंड आहेत. तू आम्हाला अन्न दे, सर्व लोकांवर राज्य करण्याची शक्ती दे.
तद् एवाग्निस् तद् आदित्यस् तद् वायुस् तद् उ चन्द्रमाः । तद् एव शुक्रं तद् ब्रह्म ता ऽ आपः स प्रजापतिः
तोच अग्नि आहे, तोच आदित्य आहे, तोच वारा आहे, तोच चंद्र आहे; तोच तेजस्वी आहे, तोच ब्रह्म आहे, त्या पाण्याही तोच आहे, तोच प्रजापती आहे.
सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषाद् अधि । नैनमूर्ध्वं न तिर्यञ्चं न मध्ये परि जग्रभत्
सर्व क्षण, विजा, पुरुषामधून उत्पन्न झाल्या. कुणीही त्याला वर, आडवे किंवा मध्ये पकडू शकले नाही.
न तस्य प्रतिमा ऽ अस्ति यस्य नाम महद् यशः । हिरण्यगर्भ ऽ इत्य् एषः । मा मा हिꣳसीद् इत्य् एषा । यस्मान् न जात ऽ इत्य् एष
त्याला कुणीही तोड नाही; त्याचे नाव मोठ्या कीर्तीचे आहे. त्याला हिरण्यगर्भ म्हणतात. 'माझे काही वाईट करू नको,' अशी त्याची आज्ञा आहे. त्याच्यापासून काहीच जन्मले नाही.
एषो ह देवः प्रदिशो ऽनु सर्वाः पूर्वो ह जातः स ऽ उ गर्भे ऽ अन्तः । स ऽ एव जातः स जनिष्यमाणः प्रत्यङ् जनास् तिष्ठति सर्वतोमुखः
हा देव सर्व दिशांना फिरतो; तो सर्वांपूर्वी जन्मला; तो गर्भात आहे. तो जन्मलेला आहे, जन्म घेणारा आहे; तो सर्वत्र, सर्वांना समोर पाहतो.
यस्माज् जातं न पुरा किं चनैव य आबभूव भुवनानि विश्वा । प्रजापतिः प्रजया सꣳरराणस् त्रीणि ज्योतीꣳषि सचते स षोडशी
ज्याच्यापासून यापूर्वी काहीच जन्मले नाही, ज्याच्यापासून सर्व जग झाले, तो प्रजापती संततीसह प्रयत्न करतो, तो तीन तेजांसोबत आणि सोळा गुणांसोबत राहतो.
येन द्यौर् उग्रा पृथिवी च दृढा येन स्व स्तभितं येन नाकः । यो ऽ अन्तरिक्षे रजसो विमानः कस्मै देवाय हविषा विधेम
ज्याच्या सामर्थ्याने प्रचंड आकाश आणि भक्कम पृथ्वी आधारलेली आहे, ज्याने आकाश धरून ठेवले आहे, ज्याच्या बळावर आकाशातील गगनरचना उभी आहे, जो वायुमंडलात तेजस्वी धुळीत सर्वत्र संचारतो — अशा त्या देवतेला आपण कोणत्या देवतेला समर्पण करावे?
यं क्रन्दसी ऽ अवसा तस्तभाने ऽ अभ्यैक्षेतां मनसा रेजमाने । यत्राधि सूर ऽ उदितो विभाति कस्मै देवाय हविषा विधेम । आपो ह यद् बृहतीः । यश् चिद् आपः
ज्याच्या आधारावर रडणाऱ्या स्वर्ग आणि पृथ्वीने थरथरत असताना मनाने त्याच्याकडे पाहिले, जिथे सूर्य उगवतो आणि तेजाने चमकतो — अशा त्या देवतेला आपण कोणत्या देवतेला समर्पण करावे? पाणी खरोखरच विशाल आहे. तोच पाणी आहे.
वेनस् तत् पश्यन् निहितं गुहा सद् यत्र विश्वं भवत्य् एकनीडम् । तस्मिन्न् इदꣳ सं च वि चैति सर्वꣳ स ऽ ओतः प्रोतश् च विभूः प्रजासु
जो ज्ञानी त्या गुहेत लपलेली गोष्ट पाहतो, जिथे सर्व जग एकत्र येऊन एक घर होते — त्याच्यामध्ये हे सर्व मिळते आणि वेगळे होते; तो सर्व प्राण्यांमध्ये विणलेला आणि गुंफलेला आहे.
प्र तद् वोचेद् अमृतं नु विद्वान् गन्धर्वो धाम विभृतं गुहा सत् । त्रीणि पदानि निहिता गुहास्य यस् तानि वेद स पितुः पितासत्
जो अमरत्व जाणतो असा बुद्धिमान गंधर्व, त्या गुहेत लपलेल्या निवासस्थानाची घोषणा करो. त्याची तीन पावले त्या गुहेत ठेवलेली आहेत; जो ती जाणतो तो आपल्या वडिलांचा ही वडील होतो.
स नो बन्धुर् जनिता स विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यत्र देवा ऽ अमृतम् आनशानास् तृतीये धामन्न् अध्य् ऐरयन्त
तोच आपला आप्त, जन्मदाता आणि रचणारा आहे; तो सर्व निवासस्थानं आणि जग जाणतो. जिथे देव अमरत्व मिळवण्यासाठी तिसऱ्या निवासस्थानात गेले.
परीत्य भूतानि परीत्य लोकान् परीत्य सर्वाः प्रदिशो दिशश् च । उपस्थाय प्रथमजाम् ऋतस्यात्मनात्मानम् अभि सं विवेश
सर्व प्राणी, सर्व जग, सर्व दिशा आणि कोपरे व्यापून, त्याने सत्याच्या पहिल्या जन्माजवळ जाऊन, स्वतःच्या आत्म्याने स्वतःमध्ये प्रवेश केला.
परि द्यावापृथिवी सद्य ऽ इत्वा परि लोकान् परि दिशः परि स्वः । ऋतस्य तन्तुं विततं विचृत्य तद् अपश्यत् तद् अभवत् तद् आसीत्
स्वर्ग आणि पृथ्वी, सर्व जग, सर्व दिशा आणि आकाश व्यापून, त्याने सत्याचा ताणलेला दोरा तपासला; त्याने ते पाहिले, तोच ते झाला, तोच ते होता.
सदसस् पतिम् अद्भुतं प्रियम् इन्द्रस्य काम्यम् । सनिं मेधाम् अयासिषꣳम् स्वाहा
त्या अद्भुत, प्रिय, आसनाच्या अधिपतीला, जो इंद्राला प्रिय आहे, ज्याची इच्छा केली जाते, त्याच्याशी मी बुद्धीचे ऐक्य साधू इच्छितो. स्वाहा.
यां मेधां देवगणाः पितरश् चोपासते । तया माम् अद्य मेधयाग्ने मेधाविनं कुरु स्वाहा
ज्या बुद्धीचे देव आणि पितर पूजन करतात, त्या बुद्धीने, अग्निदेव, आज मला बुद्धिमान कर. स्वाहा.
मेधां मे वरुणो ददातु मेधाम् अग्निः प्रजापतिः । मेधाम् इन्द्रस् च वायुश् च मेधां धाता ददातु मे स्वाहा
वरुण मला बुद्धी देवो, अग्नी आणि प्रजापती मला बुद्धी देवोत; इंद्र आणि वायू मला बुद्धी देवोत, धाता मला बुद्धी देवो. स्वाहा.
इदं मे ब्रह्म च क्षत्रं चोभे श्रियम् अश्नुताम् । मयि देवा दधतु[ दधवु ] श्रियम् उत्तमां तस्यै ते स्वाहा
हे ब्राह्म आणि क्षत्र, दोघेही माझ्यासाठी समृद्धी मिळवो; देवांनी माझ्यात श्रेष्ठ संपत्ती ठेवावी. तिच्यासाठी, तुझ्यासाठी, स्वाहा.
अस्याजरासो दमाम् अरित्रा ऽ अर्चद्धूमासो ऽ अग्नयः पावकाः । श्वितीचयः श्वात्रासो भुरण्यवो वनर्षदो वायवो न सोमाः
ह्या अमर, वश झालेल्या, मार्गदर्शित, तेजस्वी ज्वाळा म्हणजे अग्नी आहेत, त्या शुद्ध, पांढऱ्या टोकाच्या, गर्जणाऱ्या, लाकूड जाळणाऱ्या, वाऱ्यासारख्या, सोमासारख्या आहेत.
हरयो धूमकेतवो वातजूता ऽ उप द्यवि । यतन्ते वृथग् अग्नयः
पिवळसर, धुराचे ध्वज, वाऱ्याने चालवलेले, आकाशाकडे झेपावतात; अग्नी वेगवेगळ्या दिशांनी जातात.
यजा नो मित्रावरुणा यजा देवाꣳ २ऽ ऋतं बृहत् । अग्ने यक्षि स्वं दमम्
मित्र आणि वरुणा, आमच्यासाठी यज्ञ करा, देवांसाठी, महान सत्यासाठी यज्ञ करा; अग्नी, तुझ्या स्वतःच्या घरासाठी यज्ञ कर.
युक्ष्वा हि देवहूतमाꣳ२ऽ अश्वाꣳ२ऽ अग्ने रथीर् इव । नि होता पूर्व्यः सदः
अग्नी, देवांच्या बोलावलेल्या घोड्यांना जुळव, रथवानासारखे; प्राचीन होतार आसनावर बसो.
द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे ऽ अन्यान्या वत्सम् उप धापयेते । हरिर् अन्यस्यां भवति स्वधावाञ्छुक्रो ऽ अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः
दोन वेगवेगळ्या रूपातील, प्रकाशाकडे जातात; प्रत्येक आपापल्या वासराला जन्म देतात. एकामध्ये पिवळसर, स्वयंपूर्ण आहे; दुसऱ्यामध्ये तेजस्वी, उजळलेला दिसतो.
अयम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् होता यजिष्ठो ऽ अध्वरेष्व् ईड्यः । यम् अप्नवानो भृगवो विरुरुचुर् वनेषु चित्रं विभ्वं विशे-विशे
इथे, सृष्टीकर्त्यांनी प्रथम स्थापन केलेला, यज्ञासाठी सर्वात योग्य होतार, यज्ञात पूज्य; ज्याला आप्नवान आणि भृगु ऋषींनी जंगलात प्रकट केले, तो अद्भुत, तेजस्वी, प्रत्येक कुळात उजळतो.
त्रीणि शता त्री सहस्राण्य् अग्निं त्रिꣳशच् च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन् घृतैर् अस्तृणन् बर्हिर् अस्मा ऽ आद् इद् होतारं न्य् असादयन्त
तीनशे तीन हजार आणि एकोणचाळीस देवांनी अग्नीची सेवा केली; त्यांनी त्याला तुपाने अभिषेक केला, त्याच्यासाठी कुशांचे आसन घातले, आणि त्याला होतार म्हणून बसवले.
मूर्धानं दिवो ऽ अरतिं पृथिव्या वैश्वानरम् ऋत ऽ आ जातम् अग्निम् । कविꣳ सम्राजम् अतिथिं जनानाम् आसन्न् आ पात्रं जनयन्त देवाः
स्वर्गाच्या शिखरावर आणि पृथ्वीच्या पायथ्याशी, देवांनी सत्यातून जन्मलेला वैश्वानर अग्नी उत्पन्न केला. तो ऋषी, सम्राट, सर्व लोकांचा पाहुणा, देवांनी जवळ आणला आणि तो सर्वांसाठी पात्र झाला.
अग्निर् वृत्राणि जङ्घनद् द्रविणस्युर् विपन्यया । समिद्धः शुक्र ऽ आहुतः
अग्नी हा सर्व अडथळे दूर करणारा आणि सुज्ञतेने संपत्ती देणारा आहे. तो प्रज्वलित झाला की तेजाने झळकतो आणि शुद्ध आहुतीने संतुष्ट होतो.
विश्वेभिः सोम्यं मध्व् अग्न ऽ इन्द्रेण वायुना । पिबा मित्रस्य धामभिः
अग्नी, सर्व देवांसह, इंद्र आणि वायूसोबत, मित्राच्या सामर्थ्याने सोमरसाचे मध प्यावेस.
आ यद् इषे नृपतिं तेज ऽ आनट् शुचि रेतो निषिक्तं द्यौर् अभीके । अग्निः शर्धम् अनवद्यं युवानꣳ स्वाध्यं जनयत् सूदयच् च
जेव्हा बलासाठी राजाला बोलावले जाते, शुद्ध बीज ओतले जाते आणि आकाश लक्ष देत असते, तेव्हा अग्नी निर्दोष, तरुण आणि स्वयंसिद्ध सैन्य निर्माण करतो आणि त्याचे पोषण करतो.