यद्धरिणो यवम् अत्ति न पुष्टं बहु मन्यते । शूद्रो यद् अर्यायै जारो न पोषम् अनु मन्यते
जेव्हा हरिण ज्वारी खातो, तेव्हा तो स्वतःला फारसा पोसलेला मानत नाही. जेव्हा शूद्र आर्य स्त्रीचा प्रियकर असतो, तेव्हा तो त्याला पोषण मानत नाही.
दधिक्राव्णो ऽ अकारिषं जिष्णोर् अश्वस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखा करत् प्र ण ऽ आयूꣳषि तारिषत्
मी दधिक्रीवन, विजयी आणि वेगवान घोडा तयार केला. त्याचे तोंड आपल्यासाठी सुगंधी होवो; तो आपल्याला दीर्घायुष्यापर्यंत पोहोचवो.
गायत्री त्रिष्टुब् जगत्य् अनुष्टुप् पङ्क्त्या सह । बृहत्य् उष्णिहा ककुप् सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
गायत्री, त्रिष्टुप, जगती, अनुष्टुप, पंक्ती, बृहती, उष्णिक, ककुभ आणि सूचि ऋचा तुला शांत करू देत.
द्विपदा याश् चतुष्पदास् त्रिपदा याश् च षट्पदाः । विच्छन्दा याश् च सच्छन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
दोन पायांचे, चार पायांचे, तीन पायांचे, सहा पायांचे, असमान आणि समान छंद, सूचि ऋचांसह तुला शांत करू देत.
महानाम्न्यो रेवत्यो विश्वा आशाः प्रभूवरीः । मैघीर् विद्युतो वाचः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
महान, तेजस्वी, सर्व दिशा, सामर्थ्यशाली, मेघासारख्या, वीजेसारख्या वाणी, सूचि ऋचांसह तुला शांत करू देत.
नार्यस् ते पत्न्यो लोम विचिन्वन्तु मनीषया । देवानां पत्न्यो दिशः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
हे पुरुषा, तुझ्या पत्नी बुद्धीने तुझे केस विभागू देत; देवांच्या पत्नी, दिशा, सूचि ऋचांसह तुला शांत करू देत.
रजता हरिणीः सीसा युजो युज्यन्ते कर्मभिः । अश्वस्य वाजिनस् त्वचि सिमाः शम्यन्तु शम्यन्तीः
चांदी, हरिण, सीसा आणि जू हे सर्व कर्मामुळे एकत्र येतात; घोड्याच्या कातडीवरील सीमा आणि पट्टे घट्ट बांधावेत.
कुविद् अङ्ग यवमन्तो यवं चिद् यथा दान्त्य् अनुपूर्वं वियूय । इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नम ऽ उक्तिं यजन्ति
कदाचित ज्या लोकांकडे ज्वारी आहे, किंवा ज्वारीच, जशी ती एकामागोमाग दळली जाते; इथे, जे बार्हिषावर नमस्कार करून यज्ञ करतात, त्यांच्यासाठी अन्न तयार कर.
कस् त्वा छ्यति कस् त्वा वि शास्ति कस् ते गात्राणि शम्यति । क ऽ उ ते शमिता कविः
कोण तुला कापतो? कोण तुला आज्ञा देतो? कोण तुझे अंग बांधतो? आणि, खरेच, कोण तो कवी आहे जो तुझे बांधणारा आहे?
ऋतवस्त ऽ ऋतुथा पर्व शमितारो वि शासतु । संवत्सरस्य तेजसा शमीभिः शम्यन्तु त्वा
ऋतू, ऋतूंचे सांधे, आणि बांधणारे हे सर्व तुला नियंत्रित करो; वर्षाच्या तेजाने आणि बांधण्याने ते तुला घट्ट बांधोत.
अर्धमासाः परूꣳषि ते मासा ऽ आ च्छ्यन्तु शम्यन्तः । अहोरात्राणि मरुतो विलिष्टꣳ सूदयन्तु ते
अर्ध्या महिन्यांनी, तुझे अवयव बांधले जावोत; महिन्यांनी, बांधता बांधता, ते तुला छेदो; दिवस-रात्र आणि मरुतगण, ते तुला फोडोत आणि चिरडोत.
दैव्या ऽ अध्वर्यवस् त्वा छ्यन्तु वि च आसतु । गात्राणि पर्वशस् ते सिमाः कृण्वन्तु शम्यन्तीः
दैवी अध्वर्यू तुला छेदोत आणि आज्ञा देवोत; तुझे सांधे आणि अवयव, सीमा तयार करून, घट्ट बांधोत.
द्यौस् ते पृथिव्यन्तरिक्षं वायुश् छिद्रं पृणातु ते । सूयस् ते नक्षत्रैः सह लोकं कृणोतु साधुया
आकाश, पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि वारा तुझ्या उघड्या जागा भरून टाकोत; सूर्य आणि तारकांसह तुझा लोक सुंदर आणि मंगल होवो.
शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः शम् अस्त्व् अवरेभ्यः । शम् अस्थभ्यो मज्जभ्यः शम् व् अस्तु तन्वै तव
तुझ्या वरच्या अंगांना शांती, तळच्या अंगांना शांती; हाडांना आणि मज्जेला शांती, तुझ्या शरीराला शांती असो.
कः स्विद् एकाकी चरति क ऽ उ स्विज् जायते पुनः । किꣳ स्विद्धिमस्य भेषजं किम् व् आवपनं महत्
कोण एकटा फिरतो? कोण पुन्हा जन्म घेतो? हिवाळ्यासाठी औषध काय? आणि मोठे आच्छादन कोणते?
सूर्य ऽ एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः । अग्निर् हिमस्य भेषजं भूमिर् आवपनं महत्
सूर्य एकटा फिरतो; चंद्र पुन्हा जन्म घेतो; अग्नी हिवाळ्याचे औषध आहे; पृथ्वी हे मोठे आच्छादन आहे.
किꣳ स्वित् सूर्यसमं ज्योतिः किꣳ समुद्रसमꣳ सरः । किꣳ स्वित् पृथिव्यै वर्षीयः कस्य मात्रा न विद्यते
सूर्याच्या प्रकाशासारखे तेज काय? समुद्रासारखे सरोवर कोणते? पृथ्वीपेक्षा मोठे काय? आणि ज्याचे माप कुणालाही माहीत नाही, ते कोणाचे?
ब्रह्म सूर्यसमं ज्योतिर् द्यौः समुद्रसमꣳ सरः । इन्द्रः पृथिव्यै वर्षीयान् गोस् तु मात्रा न विद्यते
ब्रह्म हे सूर्याच्या प्रकाशासारखे तेज आहे; आकाश हे समुद्रासारखे सरोवर आहे; इंद्र पृथ्वीपेक्षा मोठा आहे; आणि गायीचे माप कुणालाही माहीत नाही.
पृच्छामि त्वा चितये देवसख यदि त्वम् अत्र मनसा जगन्थ । येषु विष्णुस् त्रिषु पदेष्व् एष्टस् तेषु विश्वं भुवनम् आ विवेशाꣳ३ऽ
देवतांचा मित्र, समजून घेण्यासाठी मी तुला विचारतो, जर हे तुझ्या मनाने जाणले असेल; ज्या तीन पावलांमध्ये विष्णूची पूजा झाली, त्यातच सर्व जग प्रवेशले.
अपि तेषु त्रिषु पदेष्व् अस्मि येषु विश्वं भुवनम् आविवेश । सद्यः पर्य् एमि पृथिवीम् उत द्याम् एकेनाङ्गेन दिवो ऽ अस्य पृष्ठम्
खरंच, मी त्या तीन पावलांमध्ये आहे, जिथे सर्व जग प्रवेशले; मी पृथ्वीवर आणि आकाशात वेगाने फिरतो, आणि एका भागाने या दिव्याच्या पाठीवर जातो.
केष्व् अन्तः पुरुष ऽ आ विवेश कान्य् अन्तः पुरुषे ऽ अर्पितानि । एतद् ब्रह्मन्न् उपवल्हामसि त्वा किꣳ स्विन् नः प्रति वोचास्य् अत्र
कोणत्या ठिकाणी पुरुषाने प्रवेश केला? कोणती गोष्टी पुरुषात ठेवलेल्या आहेत? हे ब्रह्मन्, आम्ही तुला याबद्दल विचारतो; तू आम्हाला इथे काय सांगशील?
पञ्चस्व् अन्तः पुरुष ऽ आ विवेश तान्य् अन्तः पुरुषे ऽ अर्पितानि । एतत् त्वात्र प्रतिमन्वानो ऽ अस्मि न मायया भवस्य् उत्तरो मत्
पाच ठिकाणी पुरुषाने प्रवेश केला; त्या गोष्टी पुरुषात ठेवलेल्या आहेत; मी तुला इथे शोधतो, मायेमुळे तू विचारात श्रेष्ठ नाहीस.
का स्विद् आसीत् पूर्वचित्तिः किꣳ स्विद् आसीद् बृहद् वयः । का स्विद् आसीत् पिलिप्पिला का स्विद् आसीत् पिशङ्गिला
पूर्वीची इच्छा कोणती होती? मोठा वेग कोणता होता? पिलिप्पिला काय होते? पिशंगिला काय होते?
द्यौर् आसीत् पूर्वचित्तिः अश्वऽ आसीद् बृहद् वयः । अविर् आसीत् पिलिप्पिला रात्रिर् आसीत् पिशङ्गिला
आकाश ही पूर्वीची इच्छा होती; घोडा हा मोठा वेग होता; शेळी ही पिलिप्पिला होती; रात्र ही पिशंगिला होती.
का ऽ ईमरे पिशंगिला का ऽ ईं कुरुपिशंगिला । क ऽ ईम् आस्कन्दम् अर्षति क ऽ ईं पन्थां वि सर्पति
ही कोण पिशंगिला आहे? ही कोण कुरुपिशंगिला आहे? कोण फांदीवर उडी मारते? कोण रस्त्यावर सरपटत जाते?
अजारे पिशंगिला श्वावित् कुरुपिशंगिला । शश आस्कन्दम् अर्षत्य् अहिः पन्थां वि सर्पति
मेंढी म्हणजे पिशंगिला, कुत्रा म्हणजे कुरुपिशंगिला. ससा फांदीवर उडी मारतो, साप रस्त्यावर सरपटत जातो.
कत्य् अस्य विष्ठाः कत्य् अक्षराणि कति होमासः कतिधा समिद्धः । यज्ञस्य त्वा विदथा पृच्छम् अत्र कति होतार ऽ ऋतुशो यजन्ति
त्याच्या विष्ठा किती आहेत? अक्षरे किती आहेत? होम किती आहेत? किती प्रकारे अग्नी प्रज्वलित होतो? यज्ञाच्या सभेत मी तुला विचारतो, ऋतूनुसार किती पुरोहित यज्ञ करतात?
षड् अस्य विष्ठाः शतम् अक्षराण्य् अशीतिर् होमाः समिधो ह तिस्रः । यज्ञस्य ते विदथा प्र ब्रवीमि सप्त होतार ऋतुशो यजन्ति
त्याच्या सहा विष्ठा आहेत, शंभर अक्षरे आहेत, ऐंशी होम आहेत आणि तीन समिधा आहेत. यज्ञाच्या सभेत मी तुला सांगतो: सात पुरोहित ऋतूनुसार यज्ञ करतात.
को ऽ अस्य वेद भुवनस्य नाभिं को द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षम् । कः सूर्यस्य वेद बृहतो जनित्रं को वेद चन्द्रमसं यतोजाः
या जगाचा नाभी कोण जाणतो? आकाश, पृथ्वी आणि अंतरिक्ष कोण जाणतो? सूर्याचा महान उगम कोण जाणतो? चंद्र कुठून जन्मला हे कोण जाणतो?
वेदाहम् अस्य भुवनस्य नाभिं वेद द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षम् । वेद सूर्यस्य बृहतो जनित्रं अथो वेद चन्द्रमसं यतोजाः
मी या जगाचा नाभी जाणतो. मी आकाश, पृथ्वी आणि अंतरिक्ष जाणतो. मी सूर्याचा महान उगम जाणतो आणि चंद्र कुठून जन्मला हेही मला माहीत आहे.