उत्सक्थ्या ऽ अव गुदं धेहि सम् अञ्जिं चारया वृषन् । य स्त्रीणां जीवभोजनः
आसनावरून लपलेला भाग खाली सोड, वृषभाने तो त्याच ठिकाणी नेवो. तो स्त्रियांसाठी जीवन देणारे अन्न आहे.
यकासकौ शकुन्तिकाहलग् इति वञ्चति । आ हन्ति गभे पसो निगल्गलीति धारका
'यकासकौ, शकुंतिकाहलग' असे म्हणून तो फसवतो. तो प्राण्याच्या गर्भात 'निगलगलीती' असा आवाज करत आघात करतो.
यको ऽसकौ शकुन्तक ऽ आहलग् इति वञ्चति । विवक्षत ऽ इव ते मुखम् अध्वर्यो मा नस् त्वम् अभि भाषथाः
'यको, असकौ, शकुंतक, आहल्ग' असे म्हणून तो फसवतो. जणू काही बोलायचे आहे असे वाटते, पण हे अध्वर्यु, तुझे तोंड आमच्याशी जास्त बोलू नको.
माता च ते पिता च ते ऽग्रं वृक्षस्य रोहतः । प्रतिलामीति ते पिता गभे मुष्टिम् अतꣳसयत्
तुझी आई आणि वडील वाढणाऱ्या झाडाच्या टोकावर आहेत. 'प्रतिलामीती' असे म्हणून तुझ्या वडिलांनी गर्भात मुठ दाबली.
माता च ते पिता च ते ऽग्रे वृक्षस्य क्रीडतः । विवक्षत ऽइव ते मुखं ब्रह्मन् मा नस् त्वं वदो बहु
तुझी आई आणि वडील झाडाच्या टोकावर खेळत आहेत. जणू काही बोलायचे आहे असे वाटते, पण हे ब्राह्मण, तुझे तोंड आमच्याशी जास्त बोलू नको.
ऊर्ध्वम् एनाम् उच्छ्रापय गिरौ भारꣳ हरन्न् इव । अथास्यै मध्यम् एधताꣳ शीते वाते पुनन्न् इव
तिला वर उचल, जणू काही डोंगरावर ओझे नेत आहेस तसे. मग तिचा मधला भाग वाढू दे, थंड वाऱ्याने शुद्ध होत असल्यासारखा.
ऊर्ध्वम् एनम् उच्छ्रापय गिरौ भारꣳ हरन्न् इव । अथास्य मध्यम् एजतु शीते वाते पुनन्न् इव
त्याला वर उचल, जणू काही डोंगरावर ओझे नेत आहेस तसे. मग त्याचा मधला भाग हलू दे, थंड वाऱ्याने शुद्ध होत असल्यासारखा.
यद् अस्या ऽ अꣳहुभेद्याः कृधु स्थूलम् उपातसत् । मुष्काविदस्या ऽ एजतो गोशफे शकुलाव् इव
जेव्हा तिचे पाण्याचे पडदे जाड होतात आणि खाली बसतात, तेव्हा तिचे मूत्राशय गायीच्या टाचा हलतात तसे हालते.
यद् देवासो ललामगुं प्र विष्टीमिनम् आविषुः । सक्थ्ना देदिश्यते नारी सत्यस्याक्षिभुवो यथा
जेव्हा देवांनी अलंकार घातलेली, रुंद कंबरेची तिला प्रकट केले, तेव्हा ती तिच्या मांडीने चालवली जाते, जणू सत्याच्या डोळ्यांच्या कपाळांसारखी.
यद्धरिणो यवम् अत्ति न पुष्टं पशु मन्यते । शूद्रा यद् अर्यजारा न पोषाय धनायति
जेव्हा हरिण ज्वारी खातो, तेव्हा तो स्वतःला गायींसारखा पोसलेला मानत नाही. जेव्हा शूद्र आर्य स्त्रीचा प्रियकर असतो, तेव्हा तो समृद्धीची इच्छा करत नाही.
यद्धरिणो यवम् अत्ति न पुष्टं बहु मन्यते । शूद्रो यद् अर्यायै जारो न पोषम् अनु मन्यते
जेव्हा हरिण ज्वारी खातो, तेव्हा तो स्वतःला फारसा पोसलेला मानत नाही. जेव्हा शूद्र आर्य स्त्रीचा प्रियकर असतो, तेव्हा तो त्याला पोषण मानत नाही.
दधिक्राव्णो ऽ अकारिषं जिष्णोर् अश्वस्य वाजिनः । सुरभि नो मुखा करत् प्र ण ऽ आयूꣳषि तारिषत्
मी दधिक्रीवन, विजयी आणि वेगवान घोडा तयार केला. त्याचे तोंड आपल्यासाठी सुगंधी होवो; तो आपल्याला दीर्घायुष्यापर्यंत पोहोचवो.
गायत्री त्रिष्टुब् जगत्य् अनुष्टुप् पङ्क्त्या सह । बृहत्य् उष्णिहा ककुप् सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
गायत्री, त्रिष्टुप, जगती, अनुष्टुप, पंक्ती, बृहती, उष्णिक, ककुभ आणि सूचि ऋचा तुला शांत करू देत.
द्विपदा याश् चतुष्पदास् त्रिपदा याश् च षट्पदाः । विच्छन्दा याश् च सच्छन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
दोन पायांचे, चार पायांचे, तीन पायांचे, सहा पायांचे, असमान आणि समान छंद, सूचि ऋचांसह तुला शांत करू देत.
महानाम्न्यो रेवत्यो विश्वा आशाः प्रभूवरीः । मैघीर् विद्युतो वाचः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
महान, तेजस्वी, सर्व दिशा, सामर्थ्यशाली, मेघासारख्या, वीजेसारख्या वाणी, सूचि ऋचांसह तुला शांत करू देत.
नार्यस् ते पत्न्यो लोम विचिन्वन्तु मनीषया । देवानां पत्न्यो दिशः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा
हे पुरुषा, तुझ्या पत्नी बुद्धीने तुझे केस विभागू देत; देवांच्या पत्नी, दिशा, सूचि ऋचांसह तुला शांत करू देत.
रजता हरिणीः सीसा युजो युज्यन्ते कर्मभिः । अश्वस्य वाजिनस् त्वचि सिमाः शम्यन्तु शम्यन्तीः
चांदी, हरिण, सीसा आणि जू हे सर्व कर्मामुळे एकत्र येतात; घोड्याच्या कातडीवरील सीमा आणि पट्टे घट्ट बांधावेत.
कुविद् अङ्ग यवमन्तो यवं चिद् यथा दान्त्य् अनुपूर्वं वियूय । इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नम ऽ उक्तिं यजन्ति
कदाचित ज्या लोकांकडे ज्वारी आहे, किंवा ज्वारीच, जशी ती एकामागोमाग दळली जाते; इथे, जे बार्हिषावर नमस्कार करून यज्ञ करतात, त्यांच्यासाठी अन्न तयार कर.
कस् त्वा छ्यति कस् त्वा वि शास्ति कस् ते गात्राणि शम्यति । क ऽ उ ते शमिता कविः
कोण तुला कापतो? कोण तुला आज्ञा देतो? कोण तुझे अंग बांधतो? आणि, खरेच, कोण तो कवी आहे जो तुझे बांधणारा आहे?
ऋतवस्त ऽ ऋतुथा पर्व शमितारो वि शासतु । संवत्सरस्य तेजसा शमीभिः शम्यन्तु त्वा
ऋतू, ऋतूंचे सांधे, आणि बांधणारे हे सर्व तुला नियंत्रित करो; वर्षाच्या तेजाने आणि बांधण्याने ते तुला घट्ट बांधोत.
अर्धमासाः परूꣳषि ते मासा ऽ आ च्छ्यन्तु शम्यन्तः । अहोरात्राणि मरुतो विलिष्टꣳ सूदयन्तु ते
अर्ध्या महिन्यांनी, तुझे अवयव बांधले जावोत; महिन्यांनी, बांधता बांधता, ते तुला छेदो; दिवस-रात्र आणि मरुतगण, ते तुला फोडोत आणि चिरडोत.
दैव्या ऽ अध्वर्यवस् त्वा छ्यन्तु वि च आसतु । गात्राणि पर्वशस् ते सिमाः कृण्वन्तु शम्यन्तीः
दैवी अध्वर्यू तुला छेदोत आणि आज्ञा देवोत; तुझे सांधे आणि अवयव, सीमा तयार करून, घट्ट बांधोत.
द्यौस् ते पृथिव्यन्तरिक्षं वायुश् छिद्रं पृणातु ते । सूयस् ते नक्षत्रैः सह लोकं कृणोतु साधुया
आकाश, पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि वारा तुझ्या उघड्या जागा भरून टाकोत; सूर्य आणि तारकांसह तुझा लोक सुंदर आणि मंगल होवो.
शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः शम् अस्त्व् अवरेभ्यः । शम् अस्थभ्यो मज्जभ्यः शम् व् अस्तु तन्वै तव
तुझ्या वरच्या अंगांना शांती, तळच्या अंगांना शांती; हाडांना आणि मज्जेला शांती, तुझ्या शरीराला शांती असो.
कः स्विद् एकाकी चरति क ऽ उ स्विज् जायते पुनः । किꣳ स्विद्धिमस्य भेषजं किम् व् आवपनं महत्
कोण एकटा फिरतो? कोण पुन्हा जन्म घेतो? हिवाळ्यासाठी औषध काय? आणि मोठे आच्छादन कोणते?
सूर्य ऽ एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः । अग्निर् हिमस्य भेषजं भूमिर् आवपनं महत्
सूर्य एकटा फिरतो; चंद्र पुन्हा जन्म घेतो; अग्नी हिवाळ्याचे औषध आहे; पृथ्वी हे मोठे आच्छादन आहे.
किꣳ स्वित् सूर्यसमं ज्योतिः किꣳ समुद्रसमꣳ सरः । किꣳ स्वित् पृथिव्यै वर्षीयः कस्य मात्रा न विद्यते
सूर्याच्या प्रकाशासारखे तेज काय? समुद्रासारखे सरोवर कोणते? पृथ्वीपेक्षा मोठे काय? आणि ज्याचे माप कुणालाही माहीत नाही, ते कोणाचे?
ब्रह्म सूर्यसमं ज्योतिर् द्यौः समुद्रसमꣳ सरः । इन्द्रः पृथिव्यै वर्षीयान् गोस् तु मात्रा न विद्यते
ब्रह्म हे सूर्याच्या प्रकाशासारखे तेज आहे; आकाश हे समुद्रासारखे सरोवर आहे; इंद्र पृथ्वीपेक्षा मोठा आहे; आणि गायीचे माप कुणालाही माहीत नाही.
पृच्छामि त्वा चितये देवसख यदि त्वम् अत्र मनसा जगन्थ । येषु विष्णुस् त्रिषु पदेष्व् एष्टस् तेषु विश्वं भुवनम् आ विवेशाꣳ३ऽ
देवतांचा मित्र, समजून घेण्यासाठी मी तुला विचारतो, जर हे तुझ्या मनाने जाणले असेल; ज्या तीन पावलांमध्ये विष्णूची पूजा झाली, त्यातच सर्व जग प्रवेशले.
अपि तेषु त्रिषु पदेष्व् अस्मि येषु विश्वं भुवनम् आविवेश । सद्यः पर्य् एमि पृथिवीम् उत द्याम् एकेनाङ्गेन दिवो ऽ अस्य पृष्ठम्
खरंच, मी त्या तीन पावलांमध्ये आहे, जिथे सर्व जग प्रवेशले; मी पृथ्वीवर आणि आकाशात वेगाने फिरतो, आणि एका भागाने या दिव्याच्या पाठीवर जातो.