एकदा एक साधक आपल्या अंतःकरणातून आध्यात्मिक उन्नतीच्या मार्गावर निघाला. पृथ्वीवरून तो वातावरणात गेला, वातावरणातून स्वर्गात पोहोचला, आणि मग त्या दिव्य आकाशाच्या शिखरावरून स्वर्गाच्या तेजस्वी प्रकाशापर्यंत त्याचे आगमन झाले. ज्या ज्ञानी पुरुषांनी सर्वांना आधार देणाऱ्या यज्ञाचा विस्तार केला, ते तेजाकडे गेले, मागे वळून पाहिले नाही; त्यांनी स्वर्ग आणि पृथ्वी दोन्ही प्राप्त केली. देवतांची आणि मर्त्यांची दृष्टी असलेला, यज्ञ करणाऱ्यांमध्ये अग्रगण्य असणारा, अग्नि, तू पुढे जा; भृगुंसह एकरूप होऊन, यज्ञ करणारे, तुझे उपासक, कल्याणाने त्या प्रकाशाकडे जाऊ दे. रात्र आणि उषा, रूपाने वेगळ्या असल्या तरी मनाने एक, त्या एकाच बालकाचे संगोपन करतात. स्वर्ग आणि पृथ्वी, सुवर्णमय तेजस्वी, अंतर्यामात चमकतात; धनदायक देवता अग्निला धारणा करतात. हे अग्निदेव, हजारो डोळे, शंभर मस्तके, शंभर श्वास, हजारो प्राणवायू असलेले, तू हजारो संपत्तीचा अधिपती आहेस. आम्ही तुझी आराधना बलासाठी करतो—स्वाहा! तू तेजस्वी पंखांचा गरुड आहेस, पृथ्वीच्या पाठीवर स्थिर हो. आपले तेज मध्यमाकाशात पसरव, आपला प्रकाश स्वर्गात उजळव, आणि तुझ्या तेजाने दिशांना स्थिर कर. सुंदर रूपाच्या अग्निला, आमच्या अर्पणांसह, यज्ञस्थळी, समोरच्या जागी स्थान दे. या पवित्र आसनावर आणि उच्च जागी, सर्व देवता आणि यजमान बसू देत. मी सवितृचा तेजस्वी, सर्वांना हवासा आशीर्वाद निवडतो, जो कण्वाने त्या मोठ्या गायीपासून, हजारो प्रवाहांनी दूध देणाऱ्या, मिळवला. हे अग्नि, तुझ्या उच्चतम जन्मात आम्ही तुझे पूजन करतो, खालच्या आसनातही स्तुती करतो. ज्या गर्भातून तू प्रकट झाला, तिथेही मी तुझे पूजन करतो; प्रज्वलित झाल्यावर तुझ्यावर अर्पण केले जाते. हे अग्नि, तू अखंड, तरुण तेजाने आमच्यासमोर झळाळ. तुझ्याकडे नेहमीच बक्षिसे येतात. आज, अग्निदेव, तुझ्या सहाय्याने आम्ही आमच्या स्तोत्रांनी त्या वेगवान अश्वाला, त्या बुद्धिमान आणि मंगल शक्तीला, जे हृदयाला स्पर्शते, प्राप्त होऊ दे. मनाने आणि शुद्ध तुपाने मी विवेक अर्पण करतो, जसे सत्यधारक, धर्मनिष्ठ देवता येथे आले. सर्व प्राण्यांच्या अधिपतीसाठी, सर्व सृष्टीच्या कर्त्यासाठी, मी ही कामनापूर्तीची आहुती अर्पण करतो. हे अग्नि, तुझे सात प्रज्वलन, सात जिह्वा, सात ऋषी, सात प्रिय निवासस्थानं आहेत. सात पुरोहित, सातपट तुझी पूजा करतात; सात गर्भांना तुपाने परिपूर्ण कर—स्वाहा! तेजस्वी प्रकाश, रंगीबेरंगी प्रकाश, सत्य प्रकाश, आणि तेजस्वी; उजळणारा, सत्याचा रक्षक, थोर. असे, वेगळे, तसेच, आणि अनुरूप; मोजलेले, नीट मोजलेले, आणि एकत्रित. नीती, सत्य, स्थैर्य, आधार; धारक, व्यवस्थापक, आणि पोशक. नीतीने विजेता, सत्याने विजेता, युद्धात विजेता, उत्तम सैन्याने; सीमारेषेवरील मित्र, दूर असणारा शत्रू, आणि यजमान. अशा, आणि तसेच, आणि अनुरूप, आणि साम्य असणारे—ते सर्व येऊ देत. मोजलेले आणि नीट मोजलेले, हे मरुतगण, सामर्थ्याने, आजच्या यज्ञासाठी उपस्थित राहू देत. संपत्ती असणारे, भक्षण करणारे, प्रज्वलित करणारे, गृहस्थ; खेळकर, शाखा धारण करणारे, प्रेरक. भीषण, भयंकर, काळोखे, हलवणारे; सामर्थ्यवान, आक्रमक, फेकणारे—स्वाहा! जसे मरुतगणांनी इंद्राचे अनुसरण केले, तसेच दिव्य आणि मानवी समुदाय या उपासकाचा मागोवा घेऊ देत. हे अग्नि, शरीराच्या मध्यभागी असणारे, पौष्टिक, परिपूर्ण स्तनपान कर. मधुर, वाहणारे झरे, समुद्रासारखे आसन, स्वीकार आणि आत शिर. तुप निर्माण झाले आहे; तुपच त्याचा गर्भ आहे; तुपातच ते स्थिर आहे; तुपच त्याचे निवासस्थान आहे. ते योग्य क्रमाने येथे आण, आनंद घे; हे वृषभा, स्वाहा उच्चाराने दिलेली आहुती वाहून ने. समुद्रातून मधुरतेने भरलेली लाट उसळी, सूक्ष्मतेने अमरत्व एकत्र आणले. तुपाचे गूढ नाव, जे अस्तित्वात आहे—जीभ ही देवतांची नाभी, अमरत्वाचे केंद्र. आम्ही तुपाचे नाव जाहीर करतो; या यज्ञात, आम्ही ते आदराने प्रतिष्ठित करतो. प्रेरित पुरोहित स्तुती ऐकतो; हा चार शिंगांचा वृषभ खाली उतरला आहे. त्याला चार शिंगे, तीन पाय, दोन मस्तके आणि सात हात आहेत. तीन प्रकारे बांधलेला, वृषभ गर्जना करतो; तो महान देव मर्त्यांत प्रवेशला आहे. देवतांनी गायीमध्ये लपलेले तुप शोधले, तीन भागात विभागले आणि हातांनी लपवले. इंद्राने एक निर्माण केले, सूर्याने एक, आणि वेणाने स्वतःच्या शक्तीने एक पिळून काढले. हे प्रवाह हृदयातून, समुद्रातून, शंभरपट वाहतात, शत्रूंनी त्यांना अडवता येत नाही. मी तुपाचे प्रवाह पाहतो; त्यातच मध्यभागी सुवर्णकाठी आहे. ते नद्यासारखे एकत्र वाहतात, गायीसारखे, हृदय आणि मनात शुद्ध झालेले. हे तुपाचे लाटा हरणासारख्या वेगाने झेपावतात, वेगवान बाणाच्या ओढीने. नद्यांच्या गर्जनेसारखे, वाऱ्यासारखे वेगवान, बलवान झेप घेतात. तुपाचे प्रवाह, लाल घोड्यासारखे, अडथळे फोडून, लाटांनी फुगतात. ते एकत्र वाहतात, सजलेल्या स्त्रियांसारखे, सुंदर, अग्निकडे हसत; तुपाचे प्रवाह, आहुती म्हणून, प्रज्वलित अग्निला पोषित करतात; जातवेद आनंदाने त्यांना स्वीकारतो. लग्नासाठी सजलेल्या, सुवासिक, अलंकारलेल्यांसारखे मी त्यांना पाहतो. जिथे सोम पिळला जातो, जिथे यज्ञ होतो, तिथे तुपाचे प्रवाह वाहतात. तुम्ही उत्तम स्तुतीने वाहा, स्पर्धेत विजयी व्हा; आम्हाला शुभ संपत्ती द्या. हे देवहो, आमच्यासाठी हा यज्ञ पुढे घ्या; तुपाचे मधुरतेने भरलेले प्रवाह वाहू द्या. तुझ्या निवासस्थानी सर्व जग विसावले आहे, समुद्रात, हृदयात, जीवनात. जलांच्या सभेत, जिथे ती आहुती अर्पण केली जाते, तिथे आम्ही त्या मधुर लाटेचा आस्वाद घेऊ दे. आता साधकाने मनाशी प्रार्थना केली—माझे तेज असो, प्रेरणा असो, आकांक्षा असो, प्रगती असो, विचार असो, निश्चय असो, शब्द असो, स्तुती असो, कीर्ती असो, ऐकू येणे असो, प्रकाश असो, कल्याण असो—हे सर्व यज्ञाने सिद्ध होऊ दे. माझा श्वास असो, अपान असो, व्यान असो, प्राण असो, मन असो, समज असो, वाणी असो, मन असो, दृष्टी असो, श्रवणशक्ती असो, कौशल्य असो, बळ असो—हे सर्व यज्ञाने सिद्ध होऊ दे. माझी ऊर्जा असो, सहनशक्ती असो, आत्मा असो, शरीर असो, रक्षण असो, कवच असो, अवयव असो, हाडे असो, आवरण असो, शरीर असो, जीवन असो, वार्धक्य असो—हे सर्व यज्ञाने सिद्ध होऊ दे. श्रेष्ठता असो, अधिपत्य असो, आवेग असो, शक्ती असो, समृद्धी असो, जल असो, महानता असो, विस्तार असो, वाढ असो, पाऊस असो, लांबी असो, वृद्धी असो, वाढ असो—हे सर्व यज्ञाने सिद्ध होऊ दे. सत्य असो, श्रद्धा असो, चल विश्व असो, संपत्ती असो, विश्व असो, महानता असो, खेळ असो, आनंद असो, जे जन्मले आहे ते असो, जे जन्मणार आहे ते असो, शुभ वाणी असो, शुभ कर्म असो—हे सर्व यज्ञाने सिद्ध होऊ दे. नीती असो, अमरत्व असो, रोगमुक्ती असो, व्याधिमुक्ती असो, दीर्घायुष्य असो, दीर्घ वर्षे असो, शत्रुमुक्ती असो, निर्भयता असो, सुख असो, उत्तम झोप असो, उत्तम जागरण असो, उत्तम दिवस असो—हे सर्व यज्ञाने सिद्ध होऊ दे. मार्गदर्शक असो, आधार असो, सुरक्षा असो, स्थैर्य असो, विश्व असो, महानता असो, जाणीव असो, ज्ञान असो, उत्तम संतती असो, उत्तम वंश असो, नांगरणी असो, विश्रांती असो—हे सर्व यज्ञाने सिद्ध होऊ दे. असा हा साधक यज्ञाच्या माध्यमातून सर्व काही प्राप्त करण्याचा, आणि सर्व विश्वाशी ऐक्य साधण्याचा, तेजस्वी, मंगल मार्ग चालू लागला.