एकदा, ऋषी आणि पुरोहित, ज्यांनी सर्व लोकांची समर्पण केली होती, आपला पिता म्हणून बसले. धन आणि आशीर्वादाची इच्छा बाळगून, त्यांनी प्रथम तळातील लोकांमध्ये प्रवेश केला. मग विचार सुरू झाला—मूलाधार काय होते? प्रारंभ काय होता? या जगाची कथा काय होती? सर्वदृष्टी असणाऱ्या विश्वकर्म्याने पृथ्वी कशी निर्माण केली आणि आपली महानता दाखवत आकाश कसे पसरले? विश्वकर्मा सर्वत्र डोळे, तोंड, हात आणि पाय असलेला, आपल्या हातांनी, पंखांनी फुंकर मारत, एकच देव म्हणून स्वर्ग आणि पृथ्वी निर्माण करतो. पण हे सर्व कुठल्या जंगलातून, कुठल्या वृक्षातून बनले? ज्ञानी आपल्या मनाने विचार करतात—काय त्या जगांना धारण करणारे मूल आधार होते? विश्वकर्मा, तुझी उच्च, मध्यम आणि ही जवळची निवासस्थाने, हे तुझ्या सहकाऱ्यांना शिकव. स्वतःला समर्पित कर, सामर्थ्याने वाढ. यज्ञाच्या वाढीने विश्वकर्मा स्वतःला पृथ्वी आणि आकाशाला समर्पित करतो; इतर विरोधकांना भ्रमित करतो—मघवान येथे आमचा बुद्धिमान हितैषी असो. आज आपण विश्वकर्म्याला, वाणीचा अधिपती, चपळ मनाचा, सामर्थ्यासाठी आवाहन करूया. तो आमच्या सर्व यज्ञांमध्ये आनंदित होवो, सर्वकल्याणकारी, शुभकार्य करणारा, आमच्या सहाय्याला येवो. विश्वकर्म्याने यज्ञाच्या वाढीमुळे इंद्राला अभेद्य रक्षक बनवले; प्राचीन काळापासून सर्व लोक त्याला नमन करतात—हा महान देव योग्य रीतीने आवाहन करण्यास पात्र आहे. दृष्टीचा ज्ञानी पिता, मनाने, नावांमध्ये तूप निर्माण करतो; जेव्हा सीमांचे निर्धारण झाले, तेव्हा स्वर्ग आणि पृथ्वी विस्तारले. विश्वकर्म्याने आपल्या मनाने येथेून प्रस्थान केले; तो निर्माणकर्ता, व्यवस्थापक, सर्वोच्च, द्रष्टा; त्यांच्या इच्छित यज्ञांचा एकत्र आनंद घेतला जातो, जिथे सात ऋषी त्या एकाच्या चर्चा करतात. तोच आपला पिता, निर्माणकर्ता, व्यवस्थापक, जो सर्व निवासस्थाने आणि लोकांना जाणतो, देवांचे नाव ठेवणारा; इतर लोक त्याच्याकडे विचारण्यासाठी येतात. प्राचीन ऋषी, गायक, एकत्रितपणे आमच्यासाठी संपत्ती अर्पण करतात; प्रकाश आणि अंधाराच्या प्रदेशात, असणाऱ्यांनी या जगांची निर्मिती केली. आकाशाच्या, पृथ्वीच्या, देव आणि आत्म्यांच्या पलीकडे; जलांनी कोणते पहिले गर्भ धारण केले, जिथे प्राचीन देव एकत्र जमले? त्या जलांनी पहिले गर्भ धारण केले, जिथे सर्व देव एकत्र आले; अजन्म्याच्या नाभीवर तो एक ठेवला गेला, ज्यात सर्व जग स्थित आहेत. तुम्ही त्याला ओळखत नाही, ज्याने हे निर्माण केले; तुमच्यात काही वेगळे उत्पन्न झाले आहे; धुक्याने झाकलेले, गोंधळलेल्या भाषेत बोलणारे, असमाधानी, स्तुती म्हणत भटकतात. विश्वकर्मा देव म्हणून जन्माला आला; मग गंधर्व दुसरा झाला; तिसऱ्या पित्याने औषधी निर्माण केल्या आणि जलांचा गर्भ अनेक ठिकाणी ठेवला. तो वेगवान, गर्जन करणारा, बलवान वृषभासारखा, गडगडाट करणारा, लोकांना हलवणारा; विजयी, न पापण मारणारा, एकमेव वीर, इंद्रासह शंभर सैन्यांचा विजय मिळवतो. विजयी, न पापण मारणारा, कठोर, वेगवान, हलवणे कठीण, धाडसी; इंद्रासह विजय मिळवा, एकत्र उभे रहा, हे वीरांनो, सामर्थ्यवान, बाणधारींच्या युद्धात. तो, हातात बाण, तलवारधारी, स्वामी, युद्धात सहभागी, इंद्र आणि त्याचे सैन्य; एकत्रित विजय मिळवणारा, सोमपान करणारा, बलवान, कठोर धनुर्धारी, विरोधकांसह ठाम उभा राहतो. बृहस्पती, आपल्या रथासह फिरा, राक्षस आणि शत्रूंचा नाश करा, त्यांना दूर ढकलून द्या; त्यांच्या सैन्यांचा भंग करा, युद्धात त्यांना चिरडून टाका, विजय मिळवून आमच्या रथांचे रक्षण आणि समृद्धी द्या. सामर्थ्य जाणणारा, स्थिर, वीर, बलवान, वेगवान, सहनशील, कठोर; शौर्यात आणि सामर्थ्यात श्रेष्ठ, सामर्थ्याचा जन्म घेतलेला—इंद्रा, विजयी रथावर चढ, गोमांस आणणारा. अडथळे तोडणारा, गोधन शोधणारा, वज्रधारी, विजय मिळवणारा, सामर्थ्याने अडथळे चिरडणारा; हे सहकाऱ्यांनो, ही नात्याची अनुकरण करा, इंद्रासह एकत्र प्रयत्न करा. इंद्र, शंभर सामर्थ्याचा वीर, वेगाने अडथळ्यांत शिरतो; हलवणे कठीण, सैन्यांचा नाश करणारा, अजिंक्य—युद्धात आमच्या सैन्याचे रक्षण त्याने करावे. इंद्र नेता असो, बृहस्पती उजवा हात असो, यज्ञ आधार असो, सोम पुढील असो; दिव्य सैन्यात, मरुत्स विजयी आणि जिंकणाऱ्यांना मार्गदर्शन करो. इंद्राचा गर्जना, वरुण राजा, आदित्य, मरुत्सांची कठोर सेना, महान मनाचे, जग हलवणारे—विजयी देवांचा गर्जना उठवूया. मघवान, शस्त्रे उंच करा; माझ्या वीरांची मनं उंच करा; वृत्रहंता, घोड्यांच्या घोड्यांना उंच करा; विजयी रथांचा गर्जना दुमदुमू द्या. इंद्र आमच्या ध्वजांसह सभेत असो; आमचे बाण विजयी असो; आमचे वीर श्रेष्ठ असो; हे देवांनो, आमच्या यज्ञांचे रक्षण करा. यांचे मन भुलवा, त्यांचे अंग घेऊन निघा; पुढे जा, त्यांच्या हृदयात अग्निशिखेने जाळा; शत्रूंना अंधार आणि अंधत्वाने जोडून द्या. मुक्त हो, उडून जा, हे बाण, प्रार्थनेने धारदार झालेला; जा, शत्रूंना भेद, त्यातील कुणालाही सोडू नकोस. पुढे जा, विजयी हो, हे वीरांनो; इंद्र तुम्हाला संरक्षण देओ; तुमचे हात कठोर, अजिंक्य असो. मरुत्सांची ती दुसऱ्यांची सेना सामर्थ्याने पुढे येते; तिला अंधार आणि गुप्ततेने झाकून टाका, जेणेकरून ते एकमेकांना ओळखू शकणार नाहीत. जिथे बाण उडतात, जिथे तरुण धाग्यासारखे धावतात; तिथे इंद्र, बृहस्पती, अदिती संरक्षण देओ—ते नेहमी संरक्षण देत राहो. तुमच्या प्राणभागांना मी कवचाने झाकतो; सोम राजा तुम्हाला अमरत्वाने आच्छादित करो; वरुण तुमचा मार्ग विस्तृत करो; देव तुमच्या विजयात आनंदित होवो. अग्नी, तूपाच्या उच्च अर्पणाने त्याला वर ने, त्याला संपत्ती आणि संतती दे, त्याला समृद्ध कर. इंद्रा, याला त्याच्या कुटुंबात पुढे ने, त्याला देवांचा तेज दे, तो त्यांच्या भागाचा सहभागी होवो. ज्या घरात आम्ही अर्पण करतो, अग्नी, त्याला वाढव; त्याला देव आणि ब्रह्मणस्पती घोषित करतात. सर्व देव, अग्नी, तुम्हाला आपल्या विचारांनी उंचावोत; हे तेजस्वी, शुभ रूपाचे, आम्हाला विपुल आशीर्वाद दे. पाच दिव्य दिशा, देवता, यज्ञाचे रक्षण करो, अपाय आणि वाईट हेतू दूर करो; संपत्ती देत, यज्ञाचा स्वामीत्व देतात, आणि संपत्तीच्या वाढीवर यज्ञ स्थापन होतो. अग्नी प्रज्वलित झाल्यावर, मी त्यावर वाढवला जावो, स्तुतीस पात्र, स्तोत्रांनी पकडलेला; गरम घर्माला आलिंगन देऊन, ते पूजा करतात, जसे देवांनी सामर्थ्यासाठी यज्ञ केला. दिव्य आधार आणि उपभोगकर्ता, दिव्य तेज, गौरव, शंभरपट संपत्ती असणारा, देवांनी यज्ञाला आलिंगन देऊन जवळ आले; पुरोहित देवांमध्ये देवांसाठी उभे राहिले. अशी ही कथा, विश्वकर्मा, इंद्र, अग्नी, बृहस्पती, मरुत्स आणि देवांच्या सामर्थ्य, यज्ञ, आणि विजयाची, ऋषींच्या विचार आणि अर्पणाची, या जगाच्या निर्मिती आणि संरक्षणाची, श्रद्धेने सांगितली गेली.