पूर्वकालच्या दिव्य सृष्टीमध्ये, ऋषींनी विविध संख्येने ऋचांचा उच्चार करून जगातील विविध घटकांची निर्मिती केली. नव्ह्या ऋचांनी पितरांची उत्पत्ती झाली, आणि अदिती त्यांच्या अधिष्ठात्री ठरली. अकरा ऋचांनी ऋतू निर्माण झाले, ज्यांचे अधिपती ऋतुपती होते. तेरा ऋचांनी महिने उत्पन्न झाले, त्यांच्या अधिपती वर्ष होते. पंधरा ऋचांनी सार्वभौम सत्ता निर्माण झाली, तिचा अधिपती इंद्र होता. सतर्हा ऋचांनी पाळीव जनावरे निर्माण झाली, त्यांचे अधिपती बृहस्पती होते. एकोणवीस ऋचांनी शूद्र आणि आर्य निर्माण झाले, दिवस आणि रात्र त्यांच्या अधिष्ठात्री ठरल्या. एकवीस ऋचांनी एक खुराचे प्राणी निर्माण झाले, वरुण त्यांचे अधिपती झाले. तेवीस ऋचांनी लहान प्राणी निर्माण झाले, पूषण त्यांचा अधिपती ठरला. पंचवीस ऋचांनी वन्य प्राणी निर्माण झाले, वायू त्यांचे अधिपती झाले. सत्तावीस ऋचांनी आकाश आणि पृथ्वी विस्तारली, आणि वसु, रुद्र, आदित्य यांनी अनुक्रमे त्यांच्या अधिपत्याचा स्वीकार केला. एकोणतीस ऋचांनी वृक्षांची उत्पत्ती झाली, सोम त्यांचा अधिपती झाला. एकतीस ऋचांनी संतती निर्माण झाली, ज्वारी-नज्वारी अधिपती ठरले. तेहतीस ऋचांनी सृष्टीतील प्राणी बळकट झाले, आणि प्रजापती, सर्वोच्च अधिपती ठरले. विश्वाला भरून टाका, रिकामेपण भरून काढा, स्थिर बसा—इंद्र, अग्नी आणि बृहस्पती यांनी या गर्भात तुम्हाला स्थापन केले. प्रिश्णीच्या गायी सोमासाठी दूध देतात. देवांच्या जन्मकाळी, स्वर्गातील त्रैलोक्यांमध्ये कुलांची स्थापना झाली. सर्वांनी आपल्या वाणीने इंद्राचे स्तवन केले—सागराचा अधिपती, रथचालकांमध्ये श्रेष्ठ, पुरस्कारांचा खरा स्वामी. या सृष्टीच्या संरक्षणासाठी, अग्नीला आवाहन करण्यात आले—हे अग्नी, आमचे प्रतिस्पर्धी जे जन्मले आहेत, त्यांना दूर कर; हे जातवेद, जे अजून जन्मलेले नाहीत, त्यांनाही दूर कर. आमच्याशी सौम्य भाष्य कर, आम्हाला अहित होऊ देऊ नकोस, तुझ्या त्रिसुरक्षित आश्रयात आम्ही राहू दे. अग्नीला पुन्हा विनंती केली—ताकदीने आमचे प्रतिस्पर्धी दूर कर; अजून जन्मलेले नाहीत, त्यांनाही दूर कर. आमच्याशी सद्भावाने बोल, आमचे शत्रू दूर कर. सोळा ऋचांचा स्तोत्र हे तेज आणि संपत्ती आहे. चव्वेचाळीस ऋचांचे स्तोत्र हे तेजस्विता आणि संपत्ती आहे. अग्नीचे मल हेच आहे; पाण्यात नाव आहे; सर्व देवांनी तुझे स्तवन करावे. हे साजूक तुपाच्या आहुती, स्तोत्राच्या पाठीवर बस, आम्हाला संतती आणि संपत्ती प्रदान कर, यज्ञ करताना. अनेक छंदांची गणना सांगितली गेली—एवा, वरिव, शंभू, परिभू, आच्छ, मन, व्यच, सिंधु, समुद्र, शरीर, ककुप, त्रिककुप, काव्य, अंकुप, अक्षरपंक्ती, पदपंक्ती, विष्टरपंक्ती, क्षुरो भ्राज—हे सर्व छंद आहेत. आच्छ, प्रच्छ, संयच, वियच, बृहच, रथंतर, निकाय, विवध, गिर, भ्राज, संस्तुप, अनुष्टुप, एवा, वरिव, वय, वयस्कृत, विष्पर्धा, विशाल, छदि, दूरोहण, तंद्रा, अंकांक—हेही छंद आहेत. या छंदांच्या सहाय्याने सत्यासाठी सत्य, धर्मासाठी धर्म, स्वर्गासाठी स्वर्ग, अंतरिक्षासाठी अंतरिक्ष, पृथ्वींसाठी पृथ्वी, पावसासाठी पाऊस, दिवसासाठी दिवस, रात्रीसाठी रात्र, वस्तूंसाठी वस्तू, आदित्यांसाठी आदित्य यांना प्रेरणा दिली जाते. सूत्र आणि समृद्धीसह समृद्धीसाठी, गती आणि श्रवणासह श्रवणासाठी, सहाय्य आणि वनस्पतींसह वनस्पतींसाठी, उच्चत्व आणि शरीरांसह शरीरासाठी, वयप्राप्ती आणि शिक्षणासह शिक्षणासाठी, विजय आणि तेजसाठी तेजसासाठी प्रेरणा दिली जाते. तू पहिलं पाऊल आहेस; पहिल्या पावलासाठी तुला ठेवतो. तू पुढचं पाऊल आहेस; पुढच्या पावलासाठी तुला ठेवतो. तू संपूर्ण पाऊल आहेस; संपूर्ण पावलासाठी तुला ठेवतो. तू तेज आहेस; तेजासाठी तुला ठेवतो. तू त्रैगुण्य आहेस; त्रैगुण्यासाठी तुला ठेवतो. तू वृद्धिंगत आहेस; वृद्धीसाठी तुला ठेवतो. तू विस्तारलेला आहेस; विस्तारासाठी तुला ठेवतो. तू संलग्न आहेस; संलग्नतेसाठी तुला ठेवतो. तू प्रगती आहेस; प्रगतीसाठी तुला ठेवतो. तू मार्ग आहेस; मार्गासाठी तुला ठेवतो. तू आरोहण आहेस; आरोहणासाठी तुला ठेवतो. तू गमन आहेस; गमनासाठी तुला ठेवतो. हे स्वामी, बळासाठी बळ प्रेरित कर. तू राजस आहेस, पूर्व दिशा; वसु तुझे देवता, अधिपती; अग्नी शस्त्राचा नेता, आधार; त्रिस्तुती पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; साजूक तुप, स्तोत्र, निर्विघ्न आधार दे; रथंतर साम अंतरिक्षात प्रस्थापित होऊ दे; ऋषि, देवांमध्ये प्रथमज, तुला स्वर्गात विस्तारू देत; आधार आणि अधिपती, सर्व जमलेले, यजमानाला स्वर्गशिखरावर, दिव्य लोकात बसवू दे. तू विराज आहेस, दक्षिण दिशा; रुद्र तुझे देवता, अधिपती; इंद्र शस्त्राचा नेता, आधार; पंधरापटी स्तुती पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; प्रौग स्तोत्र निर्विघ्न आधार दे; बृहद् साम अंतरिक्षात प्रस्थापित होऊ दे; ऋषि, देवांमध्ये प्रथमज, तुला स्वर्गात विस्तारू देत; आधार आणि अधिपती, सर्व जमलेले, यजमानाला स्वर्गशिखरावर, दिव्य लोकात बसवू दे. तू सम्राज आहेस, पश्चिम दिशा; आदित्य तुझे देवता, अधिपती; वरुण शस्त्राचा नेता, आधार; सतरापटी स्तुती पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; मरुत्वती स्तोत्र निर्विघ्न आधार दे; वैरूप साम अंतरिक्षात प्रस्थापित होऊ दे; ऋषि, देवांमध्ये प्रथमज, तुला स्वर्गात विस्तारू देत; आधार आणि अधिपती, सर्व जमलेले, यजमानाला स्वर्गशिखरावर, दिव्य लोकात बसवू दे. तू स्वराज आहेस, उत्तर दिशा; मरुत तुझे देवता, अधिपती; सोम शस्त्राचा नेता, आधार; एकवीसपटी स्तुती पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; निष्केवल्य स्तोत्र निर्विघ्न आधार दे; वैराज साम अंतरिक्षात प्रस्थापित होऊ दे; ऋषि, देवांमध्ये प्रथमज, तुला स्वर्गात विस्तारू देत; आधार आणि अधिपती, सर्व जमलेले, यजमानाला स्वर्गशिखरावर, दिव्य लोकात बसवू दे. तू अधिपत्नी आहेस, महान दिशा; सर्व देव तुझे देवता, अधिपती; बृहस्पती शस्त्राचा नेता, आधार; तेहतीसपटी स्तुती पृथ्वीवर विसावा घेऊ दे; वैश्वदेव अग्निमारुत स्तोत्र निर्विघ्न आधार दे; शाक्वर आणि रैवत साम अंतरिक्षात प्रस्थापित होऊ दे; ऋषि, देवांमध्ये प्रथमज, तुला स्वर्गात विस्तारू देत; आधार आणि अधिपती, सर्व जमलेले, यजमानाला स्वर्गशिखरावर, दिव्य लोकात बसवू दे. पुढे, दिशांचे अधिपती, त्यांच्या सैन्यप्रमुख, रथचालक, अप्सरा, शस्त्रे आणि अस्त्रे यांची वर्णन केली जाते. पूर्वेकडे हरिकेश, सूर्यकिरण; त्याचा रथचालक रथगृत्स, सैन्यप्रमुख रथौजा. अप्सरा पुंजिकस्थला, क्रतुस्थला; प्राणी दंक्शनवा; मानवी शस्त्र, प्रक्षेपास्त्र. त्यांना नमस्कार—ते आमचे रक्षण करो, कृपा करो. ज्याच्यावर आम्ही द्वेष करतो किंवा जो आमच्यावर द्वेष करतो, त्याला त्यांच्या जबड्यात टाकतो. दक्षिणेकडे विश्वकर्मा, रथचालक रथस्वन, सैन्यप्रमुख रथचित्र. अप्सरा मेनका, सहजंया; शस्त्र यातुधान, अस्त्र राक्षस. पश्चिमेकडे विश्वव्यचास, रथचालक रथप्रोत, सैन्यप्रमुख असमरथ. अप्सरा प्रम्लोचंती, अनुम्लोचंती; शस्त्र वाघ, अस्त्र सर्प. उत्तरेकडे संयद्वसुस, रथचालक तार्क्ष्य, सैन्यप्रमुख अरिष्टनेमी. अप्सरा विश्वाची, घृताची; शस्त्र पाणी, अस्त्र वारा. वरती अर्वाग्वसुस, रथचालक सेनाजित, सैन्यप्रमुख सुसेन. अप्सरा उर्वशी, पूर्वचित्ती; शस्त्र गडगडाट, अस्त्र वीज. सर्वांना नमस्कार—ते आमचे रक्षण करो, कृपा करो. ज्याच्यावर आम्ही द्वेष करतो किंवा जो आमच्यावर द्वेष करतो, त्याला त्यांच्या जबड्यात टाकतो. अग्नी हा स्वर्गाचा मुकुट, शिखर, पृथ्वीचा अधिपती आहे; तो पाण्याच्या बीजांना प्रेरित करतो. हा अग्नी हजार सामर्थ्यांचा स्वामी, शंभर संपत्तींचा अधिपती, ज्ञानी आणि धनाचा मुकुट आहे. अग्नी, अथर्वाने तुला कमळातून उत्पन्न केले; तू सर्व सृष्टीचा प्रमुख आहेस. तू यज्ञाचा अधिपती आणि राज्याचा स्वामी आहेस; शुभ साथीदारांसोबत तू स्वर्गात आपले शिर ठेवलेस, आणि तुझी जिव्हा आहुती वाहणारी झालीस, हे तेजस्वी अग्नी. अग्नी लोकांमध्ये प्रज्वलित झाला, जणू गाय पहाटे वासराकडे धावते, तसे किरण आकाशाकडे धावतात. आम्ही बुद्धिमान, पवित्र, बलवान, स्तुत्य अग्नीला आदराने स्तोत्र捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄捄 (मर्यादेमुळे उत्तर येथे थांबते, पण कथा अखंड पुढे वाहते.) अग्नी, यज्ञासाठी सर्वात योग्य होतार, सर्व सृष्टीच्या आरंभी स्थापन झाला. भृगूंनी, पवित्र आणि अद्भुत, त्याला वनात प्रकट केले. अग्नी, लोकांचा जागृत रक्षक, नवीन समृद्धीसाठी कुशल आणि दानशूर, तुपाने अभिषिक्त, विशाल आणि स्वर्गाला स्पर्श करणारा, भरतवंशासाठी उजळतो. अंगीरेसांनी अग्नीला प्रत्येक जंगलात लपलेला शोधला, तो घासून उत्पन्न होतो, महान आणि बलवान, आणि त्याला बलाचा पुत्र म्हणतात. मित्रांनो, आपण सर्वजण मिळून अग्नीचे स्तवन करूया—तो सर्वात उदार, बलाचा आणि पोषणाचा पुत्र आहे. हे तेजस्वी अग्नी, प्रत्येक आर्य घरात तू प्रज्वलित होतोस; इडा आसनावर पेटतोस—आम्हाला संपत्ती दे. तू प्रसिद्ध आहेस, लोक तुला गावोगावी बोलावतात; अग्नी, ज्वलंत केशधारी, सर्वांना प्रिय, आहुती वाहणारा. या भक्तीने मी पोषणाच्या पुत्र अग्नीला, प्रिय, वेगवान, मित्र, योग्य अतिथी, सर्वांचा अमर दूत म्हणून बोलावतो. तो अमर दूत, लाल घोड्यांनी युक्त, सर्व काही उपभोगणारा, आणि आवाहन केल्यावर धावून येणारा आहे. तो आवाहन केल्यावर धावत येतो; यज्ञ व्यवस्थित, स्तुती सुंदर, आणि दैवी संपत्ती लोकांना फळ देते. अग्नी, बल आणि पशूंचा स्वामी, सामर्थ्य आणि कीर्तीचा अधिपती, आम्हाला मोठी कीर्ती दे. अग्नी, ज्ञानी, संपत्तीकरिता प्रज्वलित, स्तुत्य आहे; हे नेता, तुझ्या प्राचीन तेजाने आम्हाला प्रकाशमान कर. हे राजन् अग्नी, रात्रींमध्ये आणि तुझ्या स्वभावाने, निवासात आणि उष:कालात, तुझ्या तीक्ष्ण जबड्यांनी दुष्टांचा नाश कर.