अग्नीच्या पवित्र यज्ञात, ऋषी आणि यजमान प्रार्थना करतात: “हे हजारो डोळ्यांचे, वाढत्या यज्ञासाठी तयार झालेल्या दोन पायांच्या प्राण्याला हानी करू नकोस; यज्ञासाठी निवडलेला प्राणी स्वीकार, आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थिर हो. ज्याला आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळ त्याला घेऊ दे.” ते पुढे म्हणतात, “हे अग्नी, एक खूर असलेल्या, घोड्यांच्या मध्ये असलेल्या हिणकाव्य घोड्याला हानी करू नकोस; मी तुझ्याकडे वन्य बैल पाठवतो, आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थिर हो. ज्याला आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळ त्याला घेऊ दे.” शरीराच्या मध्यभागी वाहणाऱ्या हजार धारांचा, शंभर प्रवाहांचा, तूप देणाऱ्या, लोकांसाठी आदितीच्या स्वरूपाच्या त्या झऱ्याला, “हे अग्नी, सर्वोच्च आकाशात तिला हानी करू नकोस; मी तुझ्याकडे वन्य बैल पाठवतो, आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थिर हो. ज्याला आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळ त्याला घेऊ दे.” वरुणाच्या नाभीतील, प्राण्यांच्या त्वचेतील, दोन आणि चार पायांच्या प्राण्यांचा प्रथम उत्पत्तिकर्ता त्वष्टृच्या वंशाचा, “हे अग्नी, सर्वोच्च आकाशात त्याला हानी करू नकोस; मी तुझ्याकडे उंट पाठवतो, आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थिर हो. ज्याला आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळ त्याला घेऊ दे.” अग्नीच्या उष्णतेतून जन्मलेला बोकड, ज्याने सुरुवातीला सृष्टीकर्त्याला पाहिले; त्याच्यामुळे देवांना दिव्यता मिळाली, पुरोहितांना यज्ञसंपत्ती मिळाली. मी तुझ्याकडे वन्य हरण पाठवतो, आणि त्याच्याबरोबर शरीरात स्थिर हो. ज्याला आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो, तुझी ज्वाळ त्याला घेऊ दे. हे अग्नी, सर्वात तरुण, उपासकांचे रक्षण कर; त्यांच्या शब्दांना ऐक; संततीचे आणि स्वतःचे संरक्षण कर. पुढे, अग्नीच्या विविध स्वरूपांना जलाच्या विविध स्थानांमध्ये, जलाच्या अंत, मध्य, राख, प्रकाश, चळवळ, समुद्र, शरीर, जलाच्या निवास, आसन, गर्भ, मल, मार्ग—या सर्व ठिकाणी स्थापित केले जाते. गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती, अनुष्टुभ, पाश्रु या छंदांनी त्याला स्थिर केले जाते. पूर्व दिशा म्हणजे पृथ्वी, तिचा श्वास म्हणजे जगाचा श्वास; वसंत ऋतू श्वास आहे; गायत्री छंद वसंताचा आहे; गायत्रीपासून उपांशु, उपांशुपासून त्रिवृत, त्रिवृतपासून रथंतर, वसिष्ठ ऋषी; प्रजापतीद्वारे घेतलेल्या तुझ्या साहाय्याने संततीसाठी श्वास घेतो. दक्षिण म्हणजे सर्वनिर्माता; तिचा मन म्हणजे सर्वनिर्माणाचे मन; ग्रीष्म ऋतू मन आहे; त्रिष्टुभ छंद ग्रीष्माचा आहे; त्रिष्टुभपासून स्वार, स्वारपासून अंतऱ्यामा, अंतऱ्यामापासून पंधरावा, पंधराव्यापासून बृहद, भरद्वाज ऋषी; प्रजापतीद्वारे घेतलेल्या तुझ्या साहाय्याने संततीसाठी मन घेतो. पश्चिम म्हणजे सर्वव्यापक; तिचे डोळे म्हणजे सर्वव्यापकाचे डोळे; वर्षा ऋतू डोळ्याचा आहे; जगती छंद वर्षाचा आहे; जगतीपासून ऋक्समा, ऋक्समापासून शुक्र, शुक्रपासून सतरावा, सतराव्यापासून वैरूप, जमदग्नी ऋषी; प्रजापतीद्वारे घेतलेल्या तुझ्या साहाय्याने संततीसाठी डोळे घेतो. उत्तर म्हणजे स्वर्ग; तिचे कान म्हणजे सौमन गान; शरद ऋतू कानाचा आहे; अनुष्टुप छंद शरदाचा आहे; अनुष्टुपपासून ऐडम, ऐडम म्हणजे घुसळणारा, घुसळणारा म्हणजे एकवीस, एकवीसपासून वैराज, विश्वामित्र ऋषी; प्रजापतीद्वारे घेतलेल्या तुझ्या साहाय्याने लोकांसाठी कान घेतो. उपर विचार म्हणजे वाणी; वाणी तिची माता; हेमंत ऋतू वाणीचा आहे; पंक्ति छंद हेमंताचा आहे; पंक्तीपासून आग्रायण, आग्रायणापासून एकतीस, एकतीसपासून शाक्वर आणि रैवत, विश्वकर्मा ऋषी; प्रजापतीद्वारे घेतलेल्या तुझ्या साहाय्याने लोकांसाठी वाणी घेतो. पृथ्वीच्या स्थिर गर्भात, स्थिरतेने, शुभतेने बस; युक्त अश्वाचा ध्वज स्वीकार; अश्विन पुरोहित तुला येथे आसन देऊ दे. घृतसमृद्ध, दानशूर, पृथ्वीच्या आसनात सुखाने बस; रुद्र आणि वसु तुला स्तुती करू दे; या प्रार्थनांचे रक्षण कर; अश्विन पुरोहित तुला येथे आसन देऊ दे. आपल्या शक्तींनी, कौशल्याच्या पित्याच्या भूमिकेत, देवांच्या कृपेत विजयासाठी येथे बस; पुत्रांसाठी वडिलासारखे, शुभभावनेने, शरीरासह प्रवेश कर; अश्विन पुरोहित तुला येथे आसन देऊ दे. पृथ्वीच्या ओलावा, तुझे नाव जल; सर्व देव तुला स्तुती करू दे; स्तुतिपाठाने, घृतसमृद्ध, येथे बस; संततीसह संपत्ती दे; अश्विन पुरोहित तुला येथे आसन देऊ दे. हे आदित्य, मध्य आकाशाचा आधार, दिशा, जगाचा तरंग, जलाचा थेंब; तू विश्वकर्मा ऋषी आहेस; अश्विन पुरोहित तुला येथे आसन देऊ दे. शुक्र आणि शुचि हे ग्रीष्म ऋतू; तू अग्नीचा अंतरबंध आहेस; आकाश, पृथ्वी, जल, वनस्पती, अग्नी स्वतंत्रपणे तयार होऊ दे, श्रेष्ठतेने, दृढ व्रताने; आकाश आणि पृथ्वीमध्ये एकत्रित अग्नी, ग्रीष्म ऋतू तयार, देव इंद्राप्रमाणे प्रवेश करू दे; त्या दिव्यतेने, हे अंगिरस, दृढ बस. ऋतू, रूप, देव, गर्भाधिपती, अग्नी वैश्वानरासाठी, अश्विन पुरोहित तुला येथे आसन देऊ दे; वसु, रुद्र, आदित्य, सर्व देवांसह, अग्नी वैश्वानरासाठी अश्विन पुरोहित तुला येथे आसन देऊ दे. माझा श्वास, अपान, व्यान रक्षण कर; माझी दृष्टी पृथ्वीवर विस्तारित कर; माझे ऐकणे प्रसिद्ध कर; जल समृद्ध कर; वनस्पती बळकट कर; दोन पायांचे, चार पायांचे रक्षण कर; आकाशातून पर्जन्य बरसव. वायः—प्रजापती, छंद; वायः—मयंद, छंद; वायः—स्वामी, छंद; विश्वकर्मा—परमेष्ठी, छंद; वायः—विवलम, छंद; वायः—विशाल, छंद; वायः—तंद्र, छंद; वायः—अनाधृष्ट, छंद; वायः—छदी, छंद; वायः—बृहती, छंद; वायः—ककुप, छंद; वायः—सतोबृहती, छंद. शिंग नसलेला बैल—पंक्ति, छंद; गाय—जगती, छंद; तीन वर्षांचा—त्रिष्टुभ, छंद; दोन वर्षांचा—विराट, छंद; पाच वर्षांचा—गायत्री, छंद; तीन वासरांचा—उष्णिक, छंद; चार वर्षांचा—अनुष्टुप, छंद. हे इंद्र आणि अग्नी, विटा अचल बनवा; तिच्या पाठीवर आकाश, पृथ्वी, मध्य आकाशाचा आधार ठेवा. विश्वकर्मा तुला मध्य आकाशाच्या पाठीवर उजळतेने बसवो; आधार धरा, स्थापन करा, हानी करू नका; सर्वांसाठी, श्वास, अपान, व्यान, उदान, स्थैर्य, आचारासाठी; वायु तुला महानतेने, कल्याणाने, कवचाने, शांतीने रक्षण करो; त्या दिव्यतेने, हे अंगिरस, दृढ बस. पूर्व दिशा—राणी; दक्षिण—विराट; पश्चिम—स्वामिनी; उत्तर—ध्वनिपती; महान दिशा—मालकीण. विश्वकर्मा तुला मध्य आकाशाच्या पाठीवर तेजस्वी बसवो; सर्वांसाठी, श्वास, अपान, व्यान, प्रकाश दे; वायु तुझा अधिपती; त्या दिव्यतेने, हे अंगिरस, दृढ बस. नभस आणि नभस्य—वर्षा ऋतू; तू अग्नीचा अंतरबंध; आकाश, पृथ्वी, जल, वनस्पती, अग्नी स्वतंत्रपणे तयार होऊ दे; आकाश-पृथ्वीमध्ये एकत्रित अग्नी, वर्षा ऋतू तयार, देव इंद्राप्रमाणे प्रवेश करू दे; त्या दिव्यतेने, हे अंगिरस, दृढ बस. इषा आणि ऊर्जा—शरद ऋतू; तू अग्नीचा अंतरबंध; आकाश, पृथ्वी, जल, वनस्पती, अग्नी स्वतंत्रपणे तयार होऊ दे; आकाश-पृथ्वीमध्ये एकत्रित अग्नी, शरद ऋतू तयार, देव इंद्राप्रमाणे प्रवेश करू दे; त्या दिव्यतेने, हे अंगिरस, दृढ बस. माझे जीवन, श्वास, अपान, व्यान, दृष्टी, ऐकणे, वाणी, मन, आत्मा रक्षण कर; प्रकाश दे. मा, प्रम, प्रतिमा, अस्रीवाय, पंक्ति, उष्णिक, बृहती, अनुष्टुप, विराट, गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती—हे विविध छंद. पृथ्वी—छंद; वातावरण—छंद; आकाश—छंद; वर्ष—छंद; तारे—छंद; वाणी—छंद; मन—छंद; शेती—छंद; सोनं—छंद; गाय—छंद; बोकड—छंद; घोडा—छंद. अग्नी, वायु, सूर्य, चंद्र, वसु, रुद्र, आदित्य, मरुत, सर्व देव, बृहस्पती, इंद्र, वरुण—हे देवता. तू मुकुट, शासक, दृढ आधार, वाहक, पृथ्वी; जीवन, तेज, शेती, कल्याणासाठी तुला अभिषिक्त करतो. तू नियंत्रक, शासक, संयमक, दृढ, आधार; पोषण, शक्ती, संपत्ती, समृद्धीसाठी तुला अभिषिक्त करतो; जग भर, अंतर भर, दृढ बस; इंद्र, अग्नी, बृहस्पती तुला या गर्भात स्थापन करतात; प्रिश्नी गायी सोम तयार करतात; देवांच्या जन्मावेळी, तीन तेजस्वी आकाशात कुळे; सर्व आवाज इंद्राला गौरवितात, समुद्राचा स्वामी, श्रेष्ठ रथी, बक्षिसांचा खरा स्वामी. तीन भागी वेगवान; पंधरा भागी तेजस्वी; सतराबागी आकाश; एकवीस भागी आधार; अठरा भागी पर्जन्य; एकोणवीस भागी उष्णता; सव्वीस भागी परत; बावीस भागी तेज; तेवीस भागी संकलन; चोवीस भागी गर्भ; पंचवीस भागी भ्रूण; एकतीस भागी इच्छाशक्ती; त्रेतीस भागी पाया; चौतीस भागी विस्तार; छत्तीस भागी शिखर; अठ्ठेचाळीस भागी वळण; चार भागी पोषक. तू अग्नीचा अंश, अभिषेकाचा अधिपत्य, ब्रह्माचा स्पर्श, त्रैपदी स्तोत्र; तू इंद्राचा अंश, विष्णूचे अधिपत्य, सार्वभौमाचा स्पर्श, पंधरापदी स्तोत्र; तू मानव ऋषींचा अंश, आधाराचा अधिपत्य, उत्पत्तिकर्त्याचा स्पर्श, सतरापदी स्तोत्र; तू मित्राचा अंश, वरुणाचे अधिपत्य, आकाशाचा पर्जन्य, वायूचा स्पर्श, एकवीसपदी स्तोत्र. तू वसुंचा अंश, रुद्रांचे अधिपत्य, चार पायांच्या स्पर्श, चोवीसपदी स्तोत्र; तू आदित्यांचा अंश, मरुतांचे अधिपत्य, भ्रूणाचा स्पर्श, पंचवीसपदी स्तोत्र; तू आदितीचा अंश, पूषणचे अधिपत्य, शक्तीचा स्पर्श, एकतीसपदी स्तोत्र; तू सवितृचा अंश, बृहस्पतीचे अधिपत्य, शुभ दिशांचा स्पर्श, चारपदी स्तोत्र. तू जवाचा अंश, अजवाचा अधिपत्य, संततीचा स्पर्श, चौव्वीसपदी स्तोत्र; तू ऋभूंचा अंश, सर्व देवांचे अधिपत्य, प्राण्यांचा स्पर्श, त्रेतीसपदी स्तोत्र. सहा आणि सहस्य—हिवाळी ऋतू; तू अग्नीचा अंतरबंध; आकाश, पृथ्वी, जल, वनस्पती, अग्नी स्वतंत्रपणे तयार होऊ दे; आकाश-पृथ्वीमध्ये एकत्रित अग्नी, हिवाळी ऋतू तयार, देव इंद्राप्रमाणे प्रवेश करू दे; त्या दिव्यतेने, हे अंगिरस, दृढ बस. एक स्तोत्राने संततीचा अभ्यास झाला; प्रजापती अधिपती होता. तीन स्तोत्रांनी ब्रह्म निर्माण झाले; बृहस्पती अधिपती होता. पाच स्तोत्रांनी प्राणी निर्माण झाले; प्राण्यांचा स्वामी अधिपती होता. सात स्तोत्रांनी सात ऋषी निर्माण झाले; आधाराचा स्वामी अधिपती होता. अशा प्रकारे, यज्ञातील विविध प्राणी, ऋतू, दिशा, छंद, देवता, आणि त्यांच्या अंशांचे, अधिपत्याचे, स्पर्शाचे, स्तोत्रांचे महत्त्व सांगितले जाते. अग्नी, पृथ्वी, जल, आकाश, देव, ऋषी, आणि सर्व प्राणी यज्ञात एकत्र येतात, आणि यज्ञाच्या दिव्यतेने सर्व विश्वाचा कल्याण साधला जातो.