आग्नेय यज्ञाच्या पवित्र वेळी, ऋत्विकांनी अग्नीला अत्यंत भक्तिपूर्वक आवाहन केले. “हे अग्नी, तू देवांनी निवडलेले घोडे, सारथ्याप्रमाणे, जुळवून आण. प्राचीन होतार आपल्या आसनावर विराजमान होवो.” अग्नीच्या मध्यभागी, मन आणि हृदय शुद्ध करणाऱ्या नद्या, गोमातेसारख्या एकत्र वाहू लागतात; मी तिथे सुवर्णकांतीच्या तुपाच्या धारांचे, सुवर्णकांड्यांचे दर्शन घेतो. ही स्तुती, तेज, प्रभा आणि प्रकाशासाठी, अग्नी, तू जगाचा श्रेष्ठ अश्व म्हणून प्रकट झाला आहेस—अग्नी आणि वैश्वानराचा. तू तेजस्वी, सुवर्णकांतीयुक्त, तेजाचा धनी, हजारो देणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेस; हजारो लोकांसाठी तूच आहेस. संपूर्ण रूपांचा, हजारो रूपांचा सार, सूर्याच्या गर्भात मिसळ—शक्तीने विस्तार हो, कधीही डगमगू नकोस; वाढताना त्याला शंभर वर्षांचा कर. वायूचा गती, वरुणाचा नाभी, शरीराच्या मध्यभागी जन्मलेला अश्व, नद्यांचा पुत्र, पिवळसर, पर्वतावर रुजलेला—अग्नी, त्याला सर्वोच्च स्वर्गात हानी पोहोचवू नकोस. मी त्या अग्नीचे भक्तिपूर्वक स्तवन करतो—तो अखंड, तांबडा, तेजस्वी, प्राचीन ज्ञानी. ऋतूनुसार तो पर्वतांमध्ये आपले स्थान घेतो; अग्नी, पृथ्वी, अदिती वा तेजस्वी यांना हानी पोहोचवू नकोस. त्वष्ट्याचा आवरण, वरुणाचा नाभी, सर्वोच्च लोकातून जन्मलेली मेंढी, असुराची महान, हजारो प्रकारची माया—अग्नी, तिलाही सर्वोच्च स्वर्गात हानी पोहोचवू नकोस. जो अग्नी, अग्नीपासून जन्मला, पृथ्वीच्या वा आकाशाच्या उष्णतेतून, ज्याच्याद्वारे सृष्टीकर्त्याने संतती निर्माण केली—अग्नी, त्याला तुझे अनुग्रह लाभो. देवतांचे अद्भुत रूप प्रकट झाले—मित्र, वरुण आणि अग्नीचे नेत्र, जे आकाश, पृथ्वी आणि अंतरीक्ष व्यापते—तो सूर्य, सर्व चल-अचलाचा आत्मा आहे. हे हजारो नेत्र असणाऱ्या, वाढणाऱ्या, यज्ञासाठी वाढणाऱ्या द्विपाद प्राण्याला हानी पोहोचवू नकोस; यज्ञपशू स्वीकार, आणि त्याच्यासह शरीरात निवास कर; ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो. हे एक खुर असणाऱ्या, घोड्यांमध्ये हिणगणाऱ्या, त्या अश्वाला हानी पोहोचवू नकोस; मी तुझ्याकडे वन्य वृषभ पाठवतो, आणि त्याच्यासह शरीरात निवास कर; ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो. हे हजारो प्रवाहांचा, शंभर धारांचा, शरीराच्या मध्यातून वाहणारा, तुप देणारा झरा—अदिती प्रजांसाठी—अग्नी, तिलाही सर्वोच्च स्वर्गात हानी पोहोचवू नकोस; मी तुझ्याकडे वन्य गोरु पाठवतो, आणि त्याच्यासह शरीरात निवास कर; ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो. हे मेंढीच्या लोकरयुक्त वरुणाचा नाभी, प्राण्यांची कातडी, द्विपाद-चतुष्पाद, त्वष्ट्याच्या संततीचा आदिपुरुष—अग्नी, त्यालाही सर्वोच्च स्वर्गात हानी पोहोचवू नकोस; मी तुझ्याकडे उंट पाठवतो, आणि त्याच्यासह शरीरात निवास कर; ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो. अग्नीच्या उष्णतेतून शेळी जन्मली, तिने सृष्टीकर्त्याला प्रारंभात पाहिले; तिच्या सहाय्याने देवांना देवत्व प्राप्त झाले, ऋत्विकांना यज्ञसिद्धी मिळाली; मी तुझ्याकडे वन्य हरिण पाठवतो, आणि त्याच्यासह शरीरात निवास कर; ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, तो तुझ्या ज्वाळेत जावो. हे कनिष्ठ, उपासकांचे रक्षण कर, त्यांचे शब्द ऐक, संतती आणि स्वतःचेही रक्षण कर. मी तुला पाण्याच्या शेवटी, मध्यभागी, पाण्याच्या राखेत, प्रकाशात, प्रवाहात, समुद्राच्या वासस्थानात, शरीरात, पाण्याच्या आसनात, गर्भात, मलात, वाटेत, आणि विविध छंदांमध्ये (गायत्री, त्रिष्टुप, जगती, अनुष्टुप, पाश्रु) स्थापन करतो. ही पूर्व दिशाच जग आहे; तिचा श्वास म्हणजे जगाचा श्वास; वसंत ऋतु श्वास आहे; गायत्री वसंताची; गायत्रीसाठी गायत्र; गायत्रीपासून उपांशु, उपांशुपासून त्रिवृत, त्रिवृतपासून रथंतर; वसिष्ठ ऋषी; प्रजापतीकडून तुला घेऊन मी संततीसाठी श्वास घेतो. ही दक्षिण दिशा सर्वकर्ता; तिचा मन म्हणजे सर्वकर्त्याचे मन; ग्रीष्म ऋतु मन आहे; त्रिष्टुप ग्रीष्माची; त्रिष्टुपसाठी त्रिष्टुप; त्रिष्टुपपासून स्वर, स्वरपासून अंतऱ्यामा, अंतऱ्यामापासून पंधरावे, पंधराव्यापासून बृहद्; भरद्वाज ऋषी; प्रजापतीकडून तुला घेऊन मी संततीसाठी मन घेतो. ही पश्चिम दिशा सर्वव्यापक; तिचे नेत्र म्हणजे सर्वव्यापकतेचे नेत्र; वर्षा ऋतु नेत्र आहे; जगती वर्षेची; जगतीसाठी जगती; जगतीपासून ऋक्समा, ऋक्समापासून शुक्र, शुक्रापासून सतरावे, सतराव्यापासून वैरूप; जमदग्नि ऋषी; प्रजापतीकडून तुला घेऊन मी संततीसाठी नेत्र घेतो. ही उत्तर दिशेतील स्वर्ग; तिचे कान म्हणजे सौमन स्तोत्र; शरद ऋतु कान आहे; अनुष्टुप शरद छंद; अनुष्टुप ऐडम; ऐडम मंथन करणारा; मंथन करणारा एकविस; एकविसापासून वैराज; विश्वामित्र ऋषी; प्रजापतीकडून तुला घेऊन मी लोकांसाठी कान घेतो. ही वरील विचार; वाणी तिची माता; हेमंत ऋतु वाणीचा; पंक्ति हेमंत छंद; पंक्तीसोबत समापन; समापनासोबत आग्रायण; आग्रायणापासून एकोणचाळीस, त्यापासून शाक्वर व रैवत; विश्वकर्मा ऋषी; प्रजापतीकडून तुला घेऊन मी लोकांसाठी वाणी घेतो. हे पृथ्वी, तू दृढ आहेस, दृढ गर्भ आहेस; तू स्थिर, उत्तम गर्भात सुखाने बस. जुळलेल्या अश्वाचा श्रेष्ठ ध्वज स्वीकार. अश्विनी कुमार, ऋत्विज, तुला येथे आसन देऊ देत. हे निवास करणाऱ्या, तुपसमृद्ध, उदार, पृथ्वीच्या आसनात सुखाने विराजमान हो. रुद्र व वसु तुझे स्तवन करो; या प्रार्थना कल्याणासाठी सुरक्षित ठेव. अश्विनी कुमार, ऋत्विज, तुला येथे आसन देऊ देत. स्वतःच्या सामर्थ्याने येथे बस, कौशलाच्या पित्याप्रमाणे, देवांचा महान अनुग्रह मिळवून विजयासाठी. पुत्रांसाठी वडिलाप्रमाणे, सौम्य हो, शरीरासह प्रवेश कर. अश्विनी कुमार, ऋत्विज, तुला येथे आसन देऊ देत. पृथ्वीचा रस, तुझे नाव जल आहे; सर्व देव तुझे स्तवन करो. स्तोत्रांनी व तुपसमृद्धीने युक्त, येथे बस; संततीसह संपत्ती दे. अश्विनी कुमार, ऋत्विज, तुला येथे आसन देऊ देत. हे आदित्य, तुला मी पाठीवर आसन देतो—मध्यकाशाचे आधार व स्तंभ, दिशांची स्वामिनी, लोकांचा लाट, जलाचा कण; तू विश्वकर्मा ऋषी आहेस. अश्विनी कुमार, ऋत्विज, तुला येथे आसन देऊ देत. शुक्र व शुचि हे ग्रीष्म ऋतु; तू अग्नीचे अंतःबंधन आहेस. स्वर्ग व पृथ्वी, जल व वनस्पती, अग्नि वेगळे तयार होवोत, श्रेष्ठता व दृढ व्रतांसह. स्वर्ग-पृथ्वीमध्ये एकत्रित झालेले अग्नि, हे ग्रीष्म ऋतु तयार होत आहेत; देव तेथे इंद्रासारखे प्रवेश करो. त्या दैवीत्वाने, हे अङ्गिरस, स्थिरपणे बस. ऋतु, रूप, देव, गर्भाधिपती यांसह, अग्नी वैश्वानरासाठी, अश्विनी कुमार, ऋत्विज, तुला येथे आसन देऊ देत—वसु, रुद्र, आदित्य, सर्व देव, सर्वांसह. माझा श्वास, अपान, व्यान रक्षण कर. माझ्या दृष्टीला पृथ्वीवर विस्तार दे. श्रवण प्रसिद्ध कर. जल समृद्ध कर. वनस्पती बळकट कर. द्विपादांचे, चतुष्पादांचे रक्षण कर. आकाशातून पाऊस पाड. वायः हे शिर, प्रजापती, छंद; क्षत्र वायः, मयंद, छंद; आधार वायः, स्वामी, छंद; विश्वकर्मा वायः, परमेष्ठी, छंद; निवास वायः, विवलम, छंद; बलवान वायः, विशाल, छंद; पुरुष वायः, तंद्रा, छंद; वाघ वायः, अनाधृष्ट, छंद; सिंह वायः, छदी, छंद; पष्टवाड वायः, बृहती, छंद; वृषभ वायः, ककुप, छंद; बैल वायः, सतोबृहती, छंद. शेपूट नसलेला वृषभ वायः, पंक्ति, छंद; गाय वायः, जगती, छंद; तीन वर्षांचा वायः, त्रिष्टुप, छंद; दोन वर्षांचा वायः, विराट, छंद; पाच वर्षांचा वायः, गायत्री, छंद; तीन वासरांचा वायः, उष्णिक, छंद; चार वर्षांचा वायः, अनुष्टुप, छंद. हे इंद्र- अग्नी, वीट अढळ करा; तिच्या पाठीवर स्वर्ग, पृथ्वी, अंतरिक्ष टिकवा. विश्वकर्मा तुला मध्यकाशाच्या पाठीवर तेजाने, विस्ताराने बसवो; आधार धरा, स्थापन करा, मध्यकाशाला हानी पोहोचवू नका. सर्वांसाठी, श्वास, अपान, व्यान, उदान, स्थैर्य व आचरणासाठी. वायू तुझे रक्षण करो, महानतेने, कल्याणाने, कवचाने, शांततेने; त्या दैवीत्वाने, हे अङ्गिरस, स्थिरपणे बस. तू राणी, पूर्व दिशा; तू विराट, दक्षिण दिशा; तू अधिपति, पश्चिम दिशा; तू शब्दस्वामी, उत्तर दिशा; तू स्वामिनी, महान दिशा. विश्वकर्मा तुला मध्यकाशाच्या पाठीवर तेजस्वीपणे बसवो; सर्वांसाठी, श्वास, अपान, व्यान, प्रकाश दे. वायू तुझा स्वामी; त्या दैवीत्वाने, हे अङ्गिरस, स्थिरपणे बस. नभस व नभस्य हे वर्षा ऋतु; तू अग्नीचे अंतःबंधन आहेस. स्वर्ग व पृथ्वी, जल व वनस्पती, अग्नि वेगळे तयार होवोत, श्रेष्ठता व दृढ व्रतांसह. स्वर्ग-पृथ्वीमध्ये एकत्रित झालेले अग्नि, हे वर्षा ऋतु तयार होत आहेत; देव तेथे इंद्रासारखे प्रवेश करो. त्या दैवीत्वाने, हे अङ्गिरस, स्थिरपणे बस. इषा व ऊर्जा हे शरद ऋतु; तू अग्नीचे अंतःबंधन आहेस. स्वर्ग व पृथ्वी, जल व वनस्पती, अग्नि वेगळे तयार होवोत, श्रेष्ठता व दृढ व्रतांसह. स्वर्ग-पृथ्वीमध्ये एकत्रित झालेले अग्नि, हे शरद ऋतु तयार होत आहेत; देव तेथे इंद्रासारखे प्रवेश करो. त्या दैवीत्वाने, हे अङ्गिरस, स्थिरपणे बस. माझे प्राण, श्वास, अपान, व्यान, दृष्टी, श्रवण, वाणी, मन, आत्मा रक्षण कर. मला प्रकाश दे. म, प्रम, प्रतिम, अस्रीवाय, पंक्ति, उष्णिक, बृहती, अनुष्टुप, विराट, गायत्री, त्रिष्टुप, जगती—हे विविध छंद, यज्ञातील सृष्टीचे छंद आहेत. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये जगाच्या रचनेचे, अग्नीच्या उपासनेचे, ऋतुंच्या, दिशांच्या, छंदांच्या, प्राण्यांच्या, वनस्पतींच्या, जलाच्या आणि सर्व सृष्टीच्या एकत्वाचे, संरक्षणाचे आणि समृद्धीचे मंगल गायन आहे.