एकदा एक महान यज्ञ सुरू होता. त्या यज्ञात ऋत्विजांनी आपल्या सामर्थ्याने त्रेचाळीस दोरे ताणली होती. त्यातील काहींचा धागा तुटला, तेव्हा यजमान म्हणाले, “मी आता हे तुटलेले धागे पुन्हा जोडतो—स्वाहा! हे उष्ण पेय देवतांपर्यंत पोहोचो.” यज्ञातील दूध सर्वत्र, अनेक ठिकाणी पसरले होते. ते आठ पट आकाशापर्यंत विस्तारले होते. यजमान प्रार्थना करतात, “हे यज्ञदूध, तू आमच्यासाठी दुग्धरूप हो. मला उत्तम संतती, भरपूर संपत्ती लाभो, दीर्घायुष्य मिळो—स्वाहा!” पुढे ते सोमाला आवाहन करतात, “हे सोम, तू सोन्यासह, घोड्यांसह, वीरांसह प्रवाहित हो. आम्हाला गोधनाने समृद्ध बक्षीस मिळो—स्वाहा!” यानंतर यजमान देवता सवित्राला आळवतात, “हे सविता, यज्ञाला प्रेरणा दे. यज्ञपतीला शुभत्व मिळो. स्वर्गीय गंधर्व, जो चिन्हांचा जाणकार आहे, तो आमच्या चिन्हांचे शुद्धीकरण करो. वाणीचा अधिपती आमच्या बक्षीसाचा आस्वाद करो—स्वाहा!” ते यज्ञाच्या आसनांचे स्मरण करतात, “तू स्थैर्याचे, पुरुषांचे, मनाचे आसन आहेस. मी तुला इंद्रासाठी स्वीकारतो—हे त्याचे प्रिय आसन. तू पाण्यात, तुपात, आकाशात, पृथ्वीवर, अंतरिक्षात, स्वर्गात, देवांमध्ये, आणि व्योमात आहेस. मी तुला इंद्रासाठी स्वीकारतो—हे त्याचे सर्वाधिक प्रिय आसन.” पुढे ते म्हणतात, “पाण्याचे सार, जे सूर्याशी जोडलेले आहे, ते मी तुझ्यासाठी गोळा करतो. हे इंद्राला प्रिय आसन मी स्वीकारतो.” यज्ञातील द्रव्यांना उद्देशून ते म्हणतात, “हे आहुती, तुम्ही पोषणाची वाहक आहात. तुमच्यातील संपूर्ण पोषण आणि बल मी घेतले. तुम्ही एकत्र असाल, तर मला शुभतेने झाकावे; वेगळे असाल, तर मला अशुभतेने झाकू नका.” ते इंद्राच्या वज्राचे स्मरण करतात, “तू इंद्राचा वज्र आहेस, तू बळ आहेस. तुझ्यामुळे हे बळ स्थापन होते. बळाच्या जन्मावेळी आम्ही पृथ्वीला आदिती म्हणतो—या आदितीमध्ये सर्व जग प्रवेशले आहे. देव सविता तिच्यात योग्य क्रम स्थापन करो.” पाण्यात अमरत्व आणि औषध आहे, त्यात घोड्यांना वेग मिळो अशी प्रार्थना होते. “देवी पाण्यांनो, तुमच्या लाटांद्वारे हे बळ स्थापन होवो.” पुढे सांगितले जाते की, वायू, मन आणि गंधर्व—ही सत्तावीस शक्ती—प्रथम घोड्याला जोडल्या आणि त्यात वेग ठेवला. ते घोड्याला उद्देशून म्हणतात, “हे वेगवान, तू जुळल्यावर इंद्राच्या उजव्या हातासारखा तेजस्वी हो. सर्वज्ञ मारुत तुला जोडे, त्वष्टा तुझ्या पावलांत वेग ठेवो.” घोड्यातील अदृश्य वेग, जो गरुडासारखा वाऱ्यात फिरतो, त्याने घोडा सामर्थ्यशाली, स्पर्धेत विजयी होवो, आम्हाला सभेमध्ये घेऊन जावो. हे वेगवान घोड्यांनो, बृहस्पतीचा हिस्सा मिळवा. यजमान म्हणतात, “सवितृच्या प्रेरणेने मी बृहस्पतीच्या आणि इंद्राच्या सर्वोच्च स्वर्गात पोचलो आहे—सत्य सामर्थ्याने, सत्य सर्जनाने.” पुढे बृहस्पती व इंद्राला बक्षीस मिळो, अशी प्रार्थना होते. त्यांच्या सत्य व एकरूप वाणीने ते बक्षीस जिंकतात. वनराजांनो, तुम्ही मुक्त व्हा. सवितृच्या प्रेरणेने, बृहस्पतीच्या विजयाने, मी बक्षीस मिळवतो. हे वेगवान घोड्यांनो, मार्ग राखा, अंतर मापा, आणि ध्येयाकडे जा. एक घोडा, गळ्यात बांधलेला, बाजूला बसलेला, वेगाने धावतो. दधिक्र, निश्चयाने परिपूर्ण, मागे मागे मार्ग चिन्हांकित करतो, त्याची अयाळ मार्गावर फडकते—स्वाहा. तो वेगाने धावताना, त्याची अयाळ झेंड्यासारखी वाऱ्यात फडकते. गरुडासारखा उडत, दधिक्र मार्गावर फिरतो; तो रक्षक आणि पोषण देणारा आहे—स्वाहा. यज्ञातील घोडे आमच्यासाठी शुभ होवोत, देवतुल्य, प्रत्युत्तर देणारे, तेजस्वी. ते लांडगा आणि दुष्ट शक्तींना दूर करो. हे घोडे, आमच्या आवाहनाला प्रतिसाद देणारे, आमचे ऐकोत. हजारो खजिन्यांनी समृद्ध, विद्वान, विजयी, त्यांनी स्पर्धेत मोठे धन मिळवले आहे. प्रत्येक स्पर्धेत हे वेगवान घोडे आमचे रक्षण करो; खजिन्यांमध्ये, ज्ञानी, अमर, सत्य जाणणारे रक्षण करो. या मधुर पेयाचा आस्वाद करा, तृप्त व्हा, आणि देवमार्गाने प्रस्थान करा. माझ्याकडे बळाचा जन्म येवो; ही दोन पृथ्वी व आकाश, सर्व रूपांनी माझ्याकडे येवोत. माझे पूर्वज, माता-पिता माझ्याकडे येवोत; सोम अमरत्वासह माझ्याकडे येवो. हे वेगवान घोड्यांनो, बृहस्पतीचा हिस्सा मिळवा. नंतर विविध देवतांना स्वाहा म्हणून आहुती दिल्या जातात—आपय, स्वापय, अपिजाय, क्रतु, वसव, अहर्पती, अहन् मुग्धा, मुग्धा वैनंशिना, विनंशिना अंत्यायन, अंत्य भौवन, जगत्पती, अधिपती—सर्वांना स्वाहा! “यज्ञाने प्राण, श्वास, दृष्टी, श्रवण, पाठ, आणि यज्ञच स्थापन होवो. आम्ही प्रजापतीची संतती झालो, देवांच्या लोकात पोहोचलो, अमर झालो.” “बळ, वीर्य, निश्चय, तेज आम्हाला लाभो. माता पृथ्वीला नमस्कार. हे पृथ्वी, हे तुझे क्षेत्र आहे. तू मार्गदर्शक, संयमक, दृढ पाया आहेस. शेती, सुरक्षा, संपत्ती, पोषणासाठी मी तुला नियुक्त करतो.” शक्तीच्या जन्माने वनस्पती आणि पाण्यात सोमराज उत्पन्न झाला. हे आमच्यासाठी मधुर होवो; आम्ही दक्ष पुरोहित होवो—स्वाहा. शक्तीचा जन्म स्वर्गापर्यंत पोहोचला, सर्व जग व्यापले. ज्ञानी राजा देतो; तो न देणाऱ्यालाही देतो. तो आम्हाला सर्व नायकांसह धन देओ—स्वाहा. शक्तीचा जन्म सर्वत्र पोहोचला आहे. ज्ञानी राजा लोकांची समृद्धी वाढवतो, ती आमच्याजवळ असो—स्वाहा. मदतीसाठी सोमराज आणि अग्नी, आदित्य, विष्णु, सूर्य, ब्रह्मा, बृहस्पती यांना आम्ही आवाहन करतो—स्वाहा. आर्यमान, बृहस्पती, इंद्र, वाणी, विष्णु, सरस्वती, सविता, वेगवान यांना द्यायला प्रेरणा देतो—स्वाहा. “अग्नी, आमच्याकडे ये, कृपा कर, सौम्य हो. आम्हाला हजारो विजय दे, तूच धनदायक आहेस—स्वाहा.” “आर्यमान, पूष्ण, बृहस्पती आम्हाला द्या. दैवी वाणी आम्हाला द्या—स्वाहा.” “मी तुला सवितृच्या प्रेरणेत, अश्विनांच्या बाहूंत, पूष्णच्या हातात ठेवतो. सरस्वतीसाठी तुला नेमतो, बृहस्पतीसाठी राज्याभिषेक करतो.” “अग्नीने एका अक्षराने श्वास जिंकला; मी तो जिंकला आहे. अश्विनांनी दोन अक्षरांनी द्विपाद जिंकले; मी ते जिंकले. विष्णूने तीन अक्षरांनी त्रिलोक जिंकले; मी ते जिंकले. सोमाने चार अक्षरांनी चतुष्पाद जिंकले; मी ते जिंकले.” “पूष्णने पाच अक्षरांनी पाच दिशा जिंकल्या; मी जिंकल्या. सवितृने सहा अक्षरांनी सहा ऋतुंना जिंकले; मी जिंकले. मारुतांनी सात अक्षरांनी सात पाळीव जनावरे जिंकली; मी जिंकली. बृहस्पतीने आठ अक्षरांनी गायत्री छंद जिंकला; मी जिंकला.” “मित्राने नऊ अक्षरांनी त्रिवृत् स्तोत्र जिंकले; मी जिंकले. वरुणाने दहा अक्षरांनी विराज् छंद जिंकला; मी जिंकले. इंद्राने अकरा अक्षरांनी त्रिष्टुप् छंद जिंकला; मी जिंकले. सर्व देवांनी बारा अक्षरांनी जगती छंद जिंकला; मी जिंकले.” “वसूंनी तेरा अक्षरांनी तेरापद स्तोत्र जिंकले; मी जिंकले. रुद्रांनी चौदा अक्षरांनी चौदापद स्तोत्र जिंकले; मी जिंकले. आदित्यांनी पंधरा अक्षरांनी पंधरापद स्तोत्र जिंकले; मी जिंकले. आदितीने सोळा अक्षरांनी सोळापद स्तोत्र जिंकले; मी जिंकले. प्रजापतीने सतरा अक्षरांनी सतरापद स्तोत्र जिंकले; मी जिंकले.” “हे निरृति, हे तुझे अंश आहे; स्वीकार. अग्नीच्या दिव्य डोळ्यांना, पूर्वेकडील देवांना—स्वाहा. यमाच्या दिव्य डोळ्यांना, दक्षिणेकडील देवांना—स्वाहा. सर्व देवांच्या दिव्य डोळ्यांना, पश्चिमेकडील देवांना—स्वाहा. मित्र-वरुणाच्या किंवा मारुतांच्या डोळ्यांना, उत्तर दिशेतील देवांना—स्वाहा. सोमाच्या दिव्य डोळ्यांना, वरील देवांना, पुण्यवानांना—स्वाहा.” “ज्यांचे डोळे अग्नीचे आहेत, ते पूर्वेकडील देव; त्यांना स्वाहा. ज्यांचे डोळे यमाचे आहेत, ते दक्षिणेकडील; त्यांना स्वाहा. ज्यांचे डोळे सर्व देवांचे आहेत, ते पश्चिमेकडील; त्यांना स्वाहा. ज्यांचे डोळे मित्र-वरुण किंवा मारुतांचे आहेत, ते उत्तर दिशेतील; त्यांना स्वाहा. ज्यांचे डोळे सोमाचे आहेत, ते वरील पुण्यवान; त्यांना स्वाहा.” शेवटी यजमान अग्नीला म्हणतात, “अग्नी, युद्ध सहन कर, शत्रूंना दूर कर. कठीण विरोधकांवर मात कर, शत्रूंना पार कर, आणि यज्ञात तेज स्थापन कर.” अशा प्रकारे, या यज्ञकथेत प्रत्येक आहुती, प्रत्येक प्रार्थना, आणि प्रत्येक देवतेचे आवाहन श्रद्धेने आणि उदात्ततेने संपन्न होते.