एका पवित्र यज्ञाच्या प्रसंगात, ज्या घरात विशाल आकाशाचे पुत्र असलेल्या मरुतगण स्वर्गमार्गाने संचार करतात, तो मनुष्य सर्वात सुरक्षित असतो. या यज्ञाला मोठ्या आकाश आणि पृथ्वीने मोजण्याची इच्छा करू नये, तर त्यांनी आपल्या विपुलतेने आम्हाला पोसावे, अशी प्रार्थना केली जाते. नंतर, यजमान इंद्राला वंदन करतात—तो वृतत्राचा संहार करणारा, आपल्या रथावर उभा राहतो, त्याचे दोन सुंदर अश्व प्रार्थनेने जुळवलेले असतात. सोमाच्या दगडाने, त्याच्या तेजाने, त्याचे मन आमच्याकडे वळावे, अशी इच्छा व्यक्त होते. इंद्र, सोळा भागांचा स्वामी, त्याच्या सन्मानार्थ आसन सिद्ध केले जाते. इंद्राला पुन्हा आवाहन केले जाते—त्याच्या दोन तेजस्वी, बलशाली, जटा असलेल्या घोड्यांना जुळवावे. सोमपान करणाऱ्या इंद्रा, आमच्या स्तुतिसंगीताच्या आवाजाजवळ ये. पुन्हा एकदा, इंद्रासाठी आसन सिद्ध केले जाते. हे दोन घोडे इंद्राला, ज्याच्या शक्तीला कोणीही रोखू शकत नाही, ऋषींच्या स्तुतीकडे आणि मानवांच्या यज्ञाकडे घेऊन जातात. इंद्रासाठी पुन्हा आसन सिद्ध होते. या विश्वात, जो सर्व जगात प्रवेश करतो, त्याच्यापेक्षा मोठा कोणीही जन्मलेला नाही किंवा जन्मणार नाही. प्रजापती, संततीत आनंद मानणारा, तीन तेजांचे पालन करणारा, तोच सोळा भागांचा स्वामी आहे. इंद्र हा अधिपती, तर वरुण हा राजा आहे; या दोघांनी हा यज्ञातील सर्वोच्च भाग निश्चित केला आहे. त्यांच्यानंतर मी या भागाचा आस्वाद घेतो; दैवी वाणी सोमपानात संतुष्ट होवो, अशी प्रार्थना होते. आता, अग्नीला आवाहन केले जाते—तो स्वतःला शुद्ध करो, कल्याणकारी असेल, आम्हाला तेज आणि वीरशक्ती दे. संपत्ती आणि पोषण माझ्यात नांदू दे. अग्नी, देवांमध्ये तू सर्वाधिक तेजस्वी आहेस; मीही मानवांमध्ये तसाच तेजस्वी होऊ दे. इंद्र, तुझ्या बलवान भुजांनी, तू सोमरसं हलवतोस. इंद्रासाठी, बलासाठी आसन सिद्ध केले जाते. इंद्र, तू देवांमध्ये सर्वात बलवान आहेस; मीही मानवांमध्ये तसाच बलवान होऊ दे. सूर्याच्या किरणांनी, त्याच्या दृष्टीने, तो लोकात प्रकट होतो, अग्नीप्रमाणे चमकत असतो. सूर्य, तू देवांमध्ये सर्वाधिक तेजस्वी आहेस; मीही मानवांमध्ये तसाच तेजस्वी होऊ दे. सूर्यदेव, जाठवेदस, देव, सर्वांना प्रकट होतो; त्यासाठी सूर्याला तेजासाठी आसन सिद्ध केले जाते. मधुरसयुक्त घटात ते थेंब प्रवेश करोत. पुन्हा पोषण घेऊन परत येवो; हजार प्रवाहांनी, दुधाळ समृद्धी पुन्हा आमच्याकडे येवो; संपत्ती पुन्हा माझ्यात येवो. आनंदासाठी मी अदिती, सरस्वती या प्रसिद्ध देवतांना, तेजस्वी आहुतींना बोलावतो. हे देवते, तुझी ही नावे देवांमध्ये प्रसिद्ध आहेत; आमच्यासाठी शुभकृत्ये बोलली जावोत. इंद्र, आमच्या शत्रूंना पराजित कर, आक्रमकांना ताब्यात घे, विरोध करणाऱ्यांना अंधकारात टाक. इंद्रासाठी विजयासाठी आसन सिद्ध केले जाते. आज आपण वाणीच्या अधिपतीला, सर्वकृत्य करणाऱ्याला, वेगवान मनाला, स्पर्धेत सहाय्यासाठी बोलावतो. तो आमच्या सर्व आहुती स्वीकारो, कल्याणकारी असो. इंद्रासाठी सर्वकृत्यासाठी आसन सिद्ध केले जाते. सर्वकृत्याने, आहुती व वृद्धीमुळे, इंद्राला रक्षणकर्ता, अजिंक्य बनवले. सर्व दिशांनी कुटुंबे त्याच्याकडे येतात; हा बलवान योग्य रितीने आवाहन करण्यासारखा आहे. अग्नीसाठी गायत्री छंदाने, इंद्रासाठी त्रिष्टुभ छंदाने, सर्व देवांसाठी जगती छंदाने, आणि अनुष्टुभ हे तुझे स्तोत्र—अशी छंदांची महती सांगितली जाते. व्रेशीण, कुकूनन, भंडन या अश्वांच्या धुराचा, तसेच सर्वात मत्त, आणि मधुर अश्वांच्या धुराचा, मी तुला अर्पण करतो—दिवसाच्या रूपात, सूर्यकिरणांत शुद्ध धूर अर्पण करतो. बैलाच्या रूपाने तेज दिशांना चमकतं; महान शुक्राचा प्रमुख शुक्र आहे, सोमाचा प्रमुख सोम आहे. तुझे जागृत नाव, सोमातून जन्मलेले, मी स्वीकारतो; त्या सोमासाठी, स्वाहा. सोमदेवा, तू अग्नीचा प्रिय मार्ग आहेस; ये. तू इंद्राचा प्रिय मार्ग आहेस; ये. सर्व देवांचा प्रिय मित्र, तू त्यांचा मार्ग आहेस; ये. येथे आनंद आहे, येथे समाधान आहे, येथे स्थैर्य, येथे संयम आहे, स्वाहा. जवळ येऊन, मातेसाठी आसनाला आधार दे, माता पोषित होवो. आम्हाला विपुल संपत्ती लाभो, स्वाहा. आता आम्ही यज्ञाच्या सत्राची समृद्धी प्राप्त केली आहे; आम्ही अमर प्रकाश प्राप्त केला आहे. पृथ्वीवरून आकाशाकडे जाऊन, आम्ही देवांचा सूर्यप्रकाश मिळवला आहे. इंद्र आणि पर्वत, श्रेष्ठ अस्त्रांनी, आमच्यावर हल्ला करणाऱ्यांना पराजित करा; वज्राने त्यांना भेदून टाका. जो पळतो तो दूर जावो, जो जवळ येतो तो अंधकारात हरवो. हे वीर, आमच्या सर्व शत्रूंना दूर करा; आम्हाला उत्तम संतती, पुत्र, वीर, बल, समृद्धी लाभो. तो परमेष्ठी म्हणून ओळखला जातो; प्रजापती वाणीने उच्चारला जातो; अंध ऋषी आहे; सविता संयोगात आहे; विश्वकर्मा दीक्षेत आहे; पूषण सोमाच्या विक्रीत आहे. इंद्र व मरुतगण विक्रीसाठी उठतात; असुर विकला जातो; मित्र विकत घेतला जातो; विष्णू, सर्वव्यापी, मांडीवर बसतो; मानवांचा आधार विष्णू दूर जातो. सोम येतो; वरुण आसनावर बसतो; अग्नी वेदीवर आहे; इंद्र आहुती स्थळी आहे; अथर्वण जवळ आणला जातो. सर्व देवता त्या थेंबांत ठेवले आहेत; विष्णू तृप्तीचा पान करणारा भरला जातो; यम पिळला जातो; विष्णू गोळा केला जातो; वायू शुद्ध केला जातो; शुक्र शुद्ध केला जातो; दूधाचा सार शुक्र आहे; घोटलेल्याचा सार भाजलेल्या धान्याचा आहे. सर्व देवता पेल्यांत आणले जातात; असुर आहुतीसाठी उचलला जातो; रुद्र आवाहिला जातो; वाता फिरवला जातो; निरीक्षक नाकारले जातात; अन्न खाल्ले जाते; पितर, नाराशंस उपस्थित आहेत. नदी स्नानासाठी उचलली जाते; समुद्र जवळ आणला जातो; पाणी ओसंडून वाहते. ज्यांच्या शक्तीने दिशा समर्थित आहेत, ते सर्वात पराक्रमी व बलवान आहेत; जे राज्य करतात, आपल्या शक्तीने अजिंक्य आहेत—विष्णू व वरुण—पहिल्या आवाहनात आले आहेत. देव यज्ञाद्वारे स्वर्गात गेले; तिथून मला संपत्ती लाभो. मानव यज्ञाद्वारे अंतरिक्षात गेले; तिथून मला संपत्ती लाभो. पितर यज्ञाद्वारे पृथ्वीवर गेले; तिथून मला संपत्ती लाभो. ज्या जगात यज्ञाद्वारे गेले, तिथून मला कल्याण लाभो. ज्या चोवीस दोरे त्यांनी यज्ञाच्या सामर्थ्याने ताणल्या, त्यातील ज्या तुटल्या आहेत, त्या मी पुन्हा जोडतो, स्वाहा. गरम पेय देवांपर्यंत पोहोचो. यज्ञाचे दूध सर्वत्र, अनेक ठिकाणी पसरले आहे; ते आठ पट पृथ्वीपासून आकाशापर्यंत विस्तारले आहे. या यज्ञाचे दूध काढा; मला उत्तम संतती, विपुल संपत्ती लाभो, दीर्घायुष्य लाभो, स्वाहा. सोमा, सोने, घोडे, वीरांसह प्रवाहित हो; आम्हाला गोमय संपत्ती मिळवून दे, स्वाहा. सविता देव, यज्ञाला प्रेरणा दे, यज्ञपतीला शुभत्वासाठी प्रेरणा दे. दिव्य गंधर्व, चिन्हांचा जाणकार, आमच्या चिन्हांचे शुद्धीकरण करो; वाणीचा स्वामी आमच्या बक्षिसाचा आस्वाद करो, स्वाहा. तू स्थैर्याचे आसन आहेस, पुरुषांचे आसन, मनाचे आसन आहेस. जवळ येऊन, तुला स्वीकारले जाते; इंद्रासाठी मी तुला, प्रिय म्हणून घेतो. हे तुझे आसन, इंद्राला सर्वाधिक प्रिय आहे. तू पाण्यातील, तुपातील, आकाशातील आसन आहेस. पृथ्वीवरील, अंतरिक्षातील, स्वर्गातील, देवांमधील, नभातील आसन आहेस. सर्व आसनांवर, तुला इंद्रासाठी, प्रिय म्हणून घेतो. पाण्याचे सार, वरच्या दिशेने वाहणारे, सूर्याशी संबंधित, एकत्र केले आहे. त्या पाण्याचे उत्तम सार मी तुझ्यासाठी घेतो; इंद्रासाठी, प्रिय म्हणून घेतो. हे पिळलेल्या आहुती, पोषण वाहून नेणाऱ्या, प्रेरित ऋषीला उद्देशून अर्पण केल्या आहेत. तुमच्यातील सर्वात प्रिय असणाऱ्या, तुमच्यातील पूर्ण पोषण व बल मी घेतले आहे. तुम्ही एकत्र असाल, तर मला शुभतेने झाका; विभक्त असाल, तर मला अशुभतेने झाकू नका. तू इंद्राचा वज्र आहेस, तूच बल आहेस; तुझ्यामुळे हे बल स्थिर होते. बलाच्या जन्मावेळी, आम्ही पृथ्वी, या महान मातेला, अदिती म्हणून घोषित करतो. तिच्यात हे संपूर्ण जग प्रवेशले आहे; देव सविता तिच्यात आमच्यासाठी धर्म स्थापन करो. पाण्यात अमरत्व आहे, पाण्यात औषध आहे; त्यांच्या स्तुतींमध्ये, घोडे वेगवान होवोत. दिव्य पाण्यांनो, तुमच्यातील लाटा, प्रवाह किंवा उसळी, त्याद्वारे हे बल स्थापन होवो. वारा, मन, गंधर्व—हे सत्तावीस—सुरुवातीला घोड्याला जुळवले; त्यात वेग ठेवला. अशा प्रकारे, या यज्ञात देव, ऋषी, पितर, निसर्गशक्ती, आणि सर्व विश्वाच्या कल्याणासाठी, प्रार्थना, आहुती, आणि स्तुती यांचा संगम होतो; सर्वत्र समृद्धी, तेज, बल, आणि विजय लाभावा, हीच भावना या यज्ञकथेच्या प्रत्येक क्षणात नांदते.