एका गूढ गुहेत लपलेला, सर्व विश्व एकत्र नांदणारा जो अद्भुत आत्मा आहे, त्या ऋषींनी त्याचे दर्शन घेतले. त्या आत्म्यात सर्व जग एकत्र येते आणि पुन्हा वेगळे होते; तो सर्व प्राण्यांमध्ये गुंफलेला आणि विणलेला आहे. अमरत्व जाणणारा ज्ञानी गंधर्व त्या गुहेतील निवासस्थानाचे वर्णन करावा. त्या गुहेत त्याची तीन पावले स्थिर आहेत; जो त्यांना जाणतो, तो आपल्या वडिलांचाही पूर्वज होतो. तो आपला आप्त, सृष्टीकर्ता आणि सर्व विश्वाचा नियोजक आहे; त्याला सर्व लोकांचे आणि ठिकाणांचे ज्ञान आहे. देवांनी अमरत्वाची इच्छा धरून ज्या तिसऱ्या निवासस्थानात प्रवेश केला, तेथे तो आहे. त्याने सर्व प्राणी, सर्व लोक, सर्व दिशा व्यापून, सत्याच्या आद्य जन्माजवळ गेला; आणि स्वतःच्या स्वरूपातच प्रवेश केला. त्याने आकाश आणि पृथ्वी, सर्व लोक, दिशा आणि आकाश व्यापून, सत्याच्या ताणलेल्या धाग्याचा अभ्यास केला; तो त्याच्याच रूपात विलीन झाला, तोच तो झाला. त्या अद्भुत, प्रिय, आसनाच्या अधिपतीला, जो इंद्राला प्रिय आहे, ज्याची इच्छा धरली जाते, त्याच्याशी मी ज्ञानाने एकरूप होऊ इच्छितो—स्वाहा. ज्या ज्ञानाला देव आणि पितर आदर देतात, त्या ज्ञानाने, अग्निदेव, आज मला ज्ञानी कर—स्वाहा. वरुण, अग्नि आणि प्रजापती, इंद्र आणि वायु, धाता—ही सर्व मला ज्ञान प्रदान करो—स्वाहा. ब्राह्म आणि क्षत्र या दोन्ही माझ्या कल्याणासाठी समृद्ध होवोत; देव माझ्यात सर्वश्रेष्ठ समृद्धी नांदवोत—स्वाहा. हा जो सनातन, संयमित, मार्गदर्शित आहे, त्याच्या तेजस्वी ज्वाळा म्हणजे अग्नि आहेत—शुद्ध, शुभ्र, गर्जना करणाऱ्या, लाकूड जाळणाऱ्या, वाऱ्यासारख्या, सोमासारख्या. धुराचे केशरी झेंडे वाऱ्याने वर नेत आकाशाकडे झेपावतात; वेगवेगळ्या अग्नि स्वतंत्रपणे हालचाल करतात. मित्र आणि वरुणा, आमच्यासाठी देवांना, महान सत्याला अर्पण करा; अग्निदेव, आपल्या घरात अर्पण करा. अग्निदेव, देवांच्या रथांना जुळवा, जणू रथचालक; प्राचीन होतृ आसनावर विराजमान होवो. दोन वेगळ्या रूपातील, प्रकाशाकडे जाणारे, प्रत्येकी एक वासरू उत्पन्न करतात—एकात केशरी, स्वयंपूर्ण; दुसऱ्यात तेजस्वी, दीप्तिमान. इथे तो प्रथम सर्जकांनी स्थापन केला, यज्ञासाठी सर्वोत्तम होतृ, विधींना योग्य; भृगु आणि अप्नवान यांनी त्याला वनात प्रकट केले, अद्भुत, तेजस्वी, प्रत्येक वंशात. तीनशे तीन हजार एकोणचाळीस देवांनी अग्निलाच सेवा केली; तुपाने अभिषेक केला, कुशांची आसंदी मांडली, आणि त्याला होतृ म्हणून प्रतिष्ठित केले. स्वर्गाच्या शिखरावर आणि पृथ्वीच्या पायथ्याशी देवांनी अग्निला उत्पन्न केले—सर्वव्यापी, सत्यातून जन्मलेला अग्नि, ऋषी, सार्वभौम, लोकांचा पाहुणा, त्याला त्यांनी पात्रासारखा जवळ आणले. अग्नि, विघ्नांचा नाश करणारा, अंतर्दृष्टीने धन देणारा, शुद्ध आहुतीने प्रज्वलित होताच तेजाने चमकतो. सर्व देवांसह, अग्निदेव, इंद्र व वायूसह, मित्राच्या सामर्थ्याने सोमरसपान करा. जेव्हा बलासाठी मनुष्यांचा अधिपती बोलावला जातो आणि शुद्ध बीज ओतले जाते, स्वर्ग लक्ष देतो; अग्नि निष्कलंक, तरुण सैन्य उत्पन्न करतो आणि त्यास वृद्धिंगत करतो. अग्निदेव, सैन्याला महान समृद्धीकडे नेत जा; तुझे सर्वोच्च वैभव आमचे होवो. आप्तभाव दृढ कर, शिस्त मजबूत कर, शत्रूंवर सामर्थ्याने उभा राहा. हे अग्निदेव, तुझ्यासाठी आम्ही स्तोत्रांनी निवडले; आमच्याकडे लक्ष दे. इंद्रासारखा तू सामर्थ्यशील; श्रेष्ठ मानव तुला देव व वायूसारखे सन्मान देतात. अग्निदेव, तुझ्यात आमचे श्रेष्ठजन प्रिय होवोत—ते दानशूर, गवळ्यांना प्रशस्त कुरणे देणारे. ऐक, ऐकण्यास प्रसिद्ध असलेल्या अग्निदेव, अग्निधारी देवांबरोबर, आपल्या मित्रांसह; मित्र व अर्यमान, जे प्रातःकाळी येतात, ते यज्ञस्थळी कुशांवर विराजमान होवोत. पूजनासाठी सर्वात योग्य म्हणजे अदिती; मानवांमध्ये अग्नि पाहुणा आहे. जातवेद, सर्व जन्मांचा ज्ञाता, देवांचे रक्षण करणारा, आमच्यावर कृपा करो. प्रज्वलित, महान अग्नीच्या छायेत, आम्ही मित्र-वरुणाच्या दृष्टीने निर्दोष राहू; सवितृच्या कृपेत अग्रस्थानी राहू. आज आम्ही देवांचे रक्षण निवडतो. जलसुद्धा, गायींसारखी फुगलेली, नियम मोडत नाही, हे इंद्रा; गायकही नाही. वायूसारखा आम्हाकडे ये, कारण तूच विचारांनी बक्षिसे वाटतोस. गायी, यज्ञास समृद्धी आणणाऱ्या, जवळ आल्या आहेत; त्यांचे दोन्ही कान सुवर्णाचे आहेत. आज, सूर्य उगवताच, मित्र व अर्यमान जागे होतात, सविता व भाग समृद्धी देतात. स्रवणाच्या वेळी, संपत्ती, स्वर्ग-पृथ्वीचे तेज ओता; रसाने बलशाली वृषभाला आधार द्या—तो प्राचीन वेणाच आहे. जेव्हा तो प्रकटतो, सर्वजण त्याला अलंकारित करतात; तेजस्वी वस्त्र परिधान करून तो चमकत चालतो; तो महान असुर, बहुरूपी, अमर वस्तूंची स्थापना करणारा. त्या महान, आनंददायी, विश्वनर, सर्वव्यापी याला आम्ही अमृतरसाने स्तुती अर्पण करतो; ज्याचा सन्मान, सामर्थ्य आणि कीर्ती इंद्र व दोनही लोक करतात. त्यांच्या यज्ञसामग्री विपुल, स्तुती महान, गाणे विस्तृत; त्यांच्यासाठी इंद्र तरुण मित्र आहे. इंद्रा, सोमरसपानात आनंद घे, सर्व सोमपायींसह; आपल्या सामर्थ्याने आम्हाला विपुल संपत्ती दे. इंद्राने वज्राने वृत्राचा नाश केला; मायावींचा भेद केला; जंगलातील सर्पाचा वध केला, गायी प्रकट केल्या, सुंदरांना उजागर केले. इंद्रा, तू कुठून, सामर्थ्यशाली असून, एकटा निघतोस? सत्याचा अधिपती, तू काय करतोस? युद्धात तू श्रेष्ठांना विचारतोस; हे वज्रधारी, आम्हाला सांग, तुझ्याकडे आमच्यासाठी काय आहे. इंद्राची महती त्याच्या सामर्थ्यात आहे; कधीही तू पराभूत होत नाहीस, कधीही दूर फेकला जात नाहीस. त्या इंद्राकडे आयव लोक झपाट्याने जातात, गायींच्या समृद्ध भूमीकडे जाण्याची इच्छा बाळगतात. जे अनेकांची संतती असून, पृथ्वीला, महान, हजार प्रवाहांनी ओघळणाऱ्या, एकाच वेळी दुधाळू इच्छितात. हे महान, सामर्थ्यशाली, तुझ्या स्तुतिसाठी, हे ज्ञानी, मी ही प्रार्थना अर्पण करतो. सणात आणि प्रयत्नात, देवांनी आपल्या सामर्थ्याने, विजयी इंद्राचे अनुसरण केले. तो तेजस्वी, महिमावान, अमृत सोमरसपान करो, यजमानांना अखंड आयुष्य देवो; जो वाऱ्याच्या प्रेरणेने, स्वतःच्या शक्तीने रक्षण करतो, अनेक प्रकारे लोकांचे पालन करतो, आणि तेजाने प्रकट होतो. वरती, किरणांनी त्या देव, जातवेद, सूर्याला सर्वांना दिसावा म्हणून नेतात—स्वाहा!