सर्व देवतांमध्ये जो तेजाने उजळतो, जो त्यांचा पुरोहित आहे, जो देवतांच्या जन्मापूर्वीच उत्पन्न झाला, त्या तेजस्वी ब्रह्मणास आम्ही नमस्कार करतो. प्रारंभकाळी देवांनी जे ब्रह्मतेज निर्माण केले, त्यासंबंधी त्यांनी जाहीर केले की, जो मनुष्य हे ब्रह्म असे जाणतो, त्याच्या अधीन देवताही येतात. श्री आणि लक्ष्मी या त्याच्या पत्न्या आहेत; रात्र आणि दिवस त्याच्या बाजूला आहेत; तारे हे त्याचे स्वरूप आहेत; अश्विनी कुमार हे त्याचे मुख आहेत. हे प्रभो, आम्हाला पोषण लाभो, आम्हाला सर्व लोकांवर प्रभुत्व प्राप्त होवो. तोच अग्नी आहे, तोच सूर्य आहे, तोच वायू आहे, तोच चंद्र आहे; तोच तेजस्वी, तोच ब्रह्म, त्या जलरूपातही तोच आहे, आणि तोच प्रजापती आहे. या पुरुषातूनच सर्व काळ, विद्युत्किरण, क्षण जन्मले; कुणीही त्याला वर, खाली किंवा मध्ये समजू शकत नाही. त्याला कुठलाही तुल्य नाही; त्याचे नाव आहे—महिमान्वित कीर्ती. त्याला हिरण्यगर्भ म्हणतात. 'माझे अहित करू नका' असा त्याचा आदेश आहे. त्याच्यापासून काहीही जन्मत नाही. हा देव सर्व दिशांना संचारतो; तो सर्वांच्या आधी जन्मलेला आहे; गर्भातही तोच आहे. तो जन्मतो, पुन्हा जन्मेल; सर्वत्र त्याचे मुख आहे, तो सर्वत्र उभा आहे. ज्याच्यापासून काहीच पूर्वी जन्मले नाही, ज्याच्यापासून सर्व लोक निर्माण झाले, तो प्रजापती आपल्या संततीसाठी त्रिलोक आणि सोळा तत्त्वांसह एकरूप झाला. ज्याने बलवान आकाश आणि स्थिर पृथ्वी धारण केली, ज्याने अंतरिक्ष स्थापन केले, आणि जो तेजस्वी कणांचा स्वामी म्हणून वावरणारा आहे—त्या देवास आपण कोणती आहुती अर्पण करू? ज्याला आकाश आणि पृथ्वी या दोन्ही रडणाऱ्यांनी त्याच्या आधारावर पाहिले, त्यांना भयाने कंपित केले, जिथे सूर्य उगवतो आणि प्रकाश देतो—त्या देवास आपण कोणती आहुती अर्पण करू? हे जल खरोखरच विशाल आहेत, आणि तोच त्या जलांचा मूळ आहे. ऋषी त्या गूढ गुहेतील सत्य पाहतो, जिथे सर्व काही एका घरट्यात एकत्र येते. त्याच्यात सर्व काही मिळते आणि वेगळे होते; तो सर्व प्राण्यांत गुंफलेला आहे. अमरत्व जाणणारा गांधर्व, तो गुप्त निवासस्थान जाहीर करेल. त्या गुहेत त्याची तीन पावले स्थिर आहेत; जो त्यांना जाणतो, तो आपल्या पित्याचा पूर्वज होतो. तो आपला नातेवाईक, स्रष्टा आणि व्यवस्थापक आहे; तो सर्व लोकांचे आणि निवासस्थानांचे ज्ञाता आहे. जिथे अमरत्वाच्या शोधात देवांनी तिसऱ्या निवासस्थानात प्रवेश केला. सर्व प्राणी, लोक, दिशा आणि दिशा व्यापून तो सत्याच्या आद्य जन्माजवळ पोहोचतो; स्वतःच्या आत्म्याने तो स्वतःतच प्रवेश करतो. स्वर्ग आणि पृथ्वी, सर्व लोक, दिशा आणि आकाश व्यापून, तो सत्यरूप धागा तपासतो; त्याने ते पाहिले, तेच झाला, तेच झाला. त्या अद्भुत, प्रिय आसनाधीश प्रभूला, जो इंद्राला प्रिय आहे, ज्याला सर्व इच्छितात, मी ज्ञानसंपादनासाठी एकरूप होऊ इच्छितो. स्वाहा. ज्या ज्ञानाची देव आणि पितर पूजा करतात, त्या ज्ञानाने, अग्नी, मला आज ज्ञान प्राप्त होऊ दे. स्वाहा. वरुण, अग्नी, प्रजापती, इंद्र, वायू आणि धाता—हे सर्व मला ज्ञान लाभू दे. स्वाहा. हे ब्राह्म आणि क्षत्र यांना माझ्यासाठी समृद्धी प्राप्त होऊ दे; देवता माझ्यात सर्वोच्च समृद्धी स्थापन करो. तिच्या आणि तुझ्या सन्मानार्थ, स्वाहा. या अजन्मा, संयमित, मार्गदर्शक, तेजस्वी अग्नीच्या ज्वाळा—शुद्ध, पांढऱ्या टोकाच्या, गोंगाट करणाऱ्या, लाकूड जाळणाऱ्या—वाऱ्यासारख्या, सोमासारख्या आहेत. धुराचे पिवळसर झेंडे, वाऱ्याने चालवलेले, आकाशाकडे झेपावतात; अग्नींचे प्रवाह वेगवेगळ्या दिशांनी जातात. मित्र आणि वरुणा, आमच्यासाठी देवांना, महान सत्याला अर्पण करा; अग्नी, तुझ्या घरात अर्पण करा. अग्नी, देवांच्या बोलावलेल्या घोड्यांना जुळव, सारथ्य करणाऱ्याप्रमाणे; प्राचीन होतृ आसनावर बसू दे. दोन भिन्न स्वरूपे प्रकाशाकडे जातात; प्रत्येक वासरू उत्पन्न करतो. एका मध्ये पिवळसर तेज आहे, स्वयंपूर्ण; दुसऱ्यामध्ये उजळ, तेजस्वी आहे. येथे स्रष्ट्यांनी प्रथम अग्नीची स्थापना केली, तो यज्ञासाठी योग्य होतृ, प्रत्येक कुलात प्रकट झालेला, भृगु आणि अप्नवानांनी अरण्यात प्रकट केलेला, अद्भुत आणि तेजस्वी. तीनशे तीन हजार आणि एकतीस देवांनी अग्नीची सेवा केली; त्याला तुपाने अभिषेक केला, कुशाची आसनं अंथरली, आणि त्याला होतृ म्हणून प्रतिष्ठित केले. स्वर्गाच्या शिखरावर आणि पृथ्वीच्या पायााजवळ देवांनी सत्यातून अग्नीची उत्पत्ती केली; तो ऋषी, राजा, जनांचा पाहुणा, त्यांना समीप आणला. अग्नी, विघ्नांचा नाश करणारा, ज्ञानाने संपत्ती देणारा, शुद्ध आहुतीने प्रज्वलित झाल्यावर उजळतो. अग्नी, सर्व देवांसह, इंद्र, वायू, आणि मित्राच्या शक्तीने, सोमरसाचे मधुरपान कर. जेव्हा पुरुषांचा स्वामी सामर्थ्यासाठी बोलावला जातो, शुद्ध बीज ओतले जाते, स्वर्ग सजग होतो; अग्नी निर्दोष, तरुण सैन्य निर्माण करतो, स्वयंभू, आणि त्याला वृद्धिंगत करतो. अग्नी, सैन्याला महान समृद्धीकडे ने; तुझे सर्वोच्च तेज आमचे होवो. आपली आप्तता दृढ कर, आमचे शिस्त बळकट कर, आणि शत्रूंपासून आमचे रक्षण कर. तुला, जो सर्वात प्रिय आहेस, आम्ही स्तोत्रांनी निवडले आहे; आमच्याकडे लक्ष दे, अग्नी. तू इंद्रासारखा बळशाली आहेस; श्रेष्ठ पुरुष तुला, देवांना आणि वायूला जसे सन्मान देतात, तसाच सन्मान देतात. अग्नी, तुझ्यात, जो योग्यरीत्या आहूत केला जातो, आमचे श्रेष्ठजन प्रिय होवोत; जे दानशूर, गवळ्यांना विस्तीर्ण कुरणे देतात. ऐक, अग्नी, जो ऐकण्यास प्रसिद्ध आहेस, अग्निधारी देवांसह, तुझ्या साथीदारांसह; मित्र आणि अर्यमन, जे उष:काळी येतात, ते यज्ञाच्या कुशावर विराजमान होवोत. आदिती ही सर्वात उपास्य आहे; मानवांमध्ये अग्नी हा पाहुणा आहे. जातवेद, सर्व जन्मांचा ज्ञाता, जो देवांचे रक्षण करतो, तो आमच्यावर कृपा करो. महान, प्रज्वलित अग्नीच्या रक्षणाखाली, आम्ही मित्र आणि वरुणापुढे निर्दोष राहू, कल्याणासाठी; सवितृच्या कृपेत अग्रस्थानी होवो. आज आम्ही देवांचे रक्षण निवडतो. पाणीसुद्धा, गायींसारखी फुगून, नियम भंग करत नाहीत, हे इंद्रा, ना गायक; तू वायूप्रमाणे आमच्याकडे ये, कारण तू आपल्या विचारांनी बक्षिसे वाटतोस. गायी, यज्ञात समृद्धी घेऊन, जवळ आल्या आहेत; त्यांच्या दोन्ही कानांना सोन्याचे अलंकार आहेत. आज, सूर्य उगवल्यावर, मित्र आणि अर्यमन जागृत होतात, सविता आणि भागा समृद्धी देतात. सोमपिळीच्या वेळी, स्वर्ग आणि पृथ्वीचे तेज, संपत्ती ओतू दे; रसा तो महान वृषभ धारण करो. तो प्राचीन, तोच वेण आहे.