सावितृदेवाच्या दिव्य तेजाचे आम्ही मनन करतो, कारण तो सर्वश्रेष्ठ आहे. तो आमच्या विचारांना प्रेरणा देवो, अशी प्रार्थना आम्ही करतो. हे देव सावितृ, आमच्या सर्व दुःखांचा आणि विपत्तींना दूर कर; जे काही मंगल आहे, ते आमच्याकडे आण. आम्ही त्या सावितृचे आवाहन करतो, जो वसुंच्या संपत्तीचा विभाजक आहे, जो सर्व मानवांना पाहतो. या जगातील विविध कार्ये, वृत्ती आणि स्थिती यांना सावितृ आणि परमेश्वराने वेगवेगळ्या रूपात विभागले आहे. ब्राह्मणपणासाठी ब्राह्मण, राज्यासाठी क्षत्रिय, मरुतांसाठी वैश्य, तपासाठी शूद्र, अंधकारासाठी चोर, नरसंहार करणाऱ्यासाठी नरक, दुष्टतेसाठी नपुंसक, विक्रीसाठी लोहार, इच्छेसाठी गणिका, आणि बहिष्कृतांसाठी मागध यांची योजना आहे. नृत्यासाठी सूत, गाण्यासाठी मागधी, न्यायासाठी सभासद, विपत्तीसाठी विदूषक, विनोदासाठी हस्यकार, हसण्यासाठी हसवणारा, आनंदासाठी स्त्रियांचा संग, सुखासाठी कुमार, बुद्धीसाठी रथकार, आणि स्थैर्यासाठी सुतार यांचे स्थान आहे. तपासासाठी कुंभार, मायावी विद्यासाठी लोहार, सौंदर्यासाठी सुवर्णकार, भाग्यासाठी विणकर, धनुर्विद्यासाठी बाणकार, शस्त्रासाठी धनुकार, कामासाठी दोरखंडकार, नियतीसाठी दोरी वळणारा, मृत्यूसाठी आखेटक, आणि संहारासाठी श्वानपालक आहेत. नद्यांसाठी मच्छीमार, रानातील शिकाऱ्यांसाठी निषाद, मानवांमध्ये वाघासारख्या भयंकर पुरुषांसाठी उग्र, गंधर्व-अप्सरांसाठी बहिष्कृत, सेवकांसाठी विक्षिप्त, नागांसाठी घर नसलेला, जुगारींसाठी फसवणारा, अ-जुगारींसाठी राक्षस, पिशाच्चांसाठी वेतविभाजक, आणि मायावींसाठी काटेरी बनवणारा आहे. संयोगासाठी परस्त्रीगामी, गृहस्थासाठी प्रियकर, संकटासाठी त्यागलेला, संहारासाठी विश्वासघात करणारा, विपत्तीसाठी वंध्येचा पती, प्रायश्चित्तासाठी कौशल्यवान, ज्ञानासाठी स्मृतिकार, तीव्र इच्छेसाठी प्रेमी, रंगासाठी अनुसरणारा, आणि बळासाठी सहाय्यक. विकृतीसाठी कुबड्या, आनंदासाठी बुटका, दारासाठी लंगडा, झोपेसाठी आंधळा, अधर्मासाठी बहिरा, शुद्धीसाठी वैद्य, बुद्धीसाठी ज्योतिषी, शिक्षेसाठी प्रश्नकर्ता, पुढील शिक्षेसाठी जिज्ञासू, आणि सीमेसाठी न्यायाधीश. हत्तींसाठी पालखीवाला, वेगासाठी अश्वपालक, पोषणासाठी गवळी, बळासाठी मेंढपाळ, ऊर्जेसाठी शेळीपालक, अन्नासाठी नांगरवाला, पेयासाठी मद्यनिर्माता, भाग्यासाठी गृहस्थ, समृद्धीसाठी कोषाध्यक्ष, देखरेखीकरिता पर्यवेक्षक. प्रकाशासाठी लाकूड गोळा करणारा, तेजासाठी अग्निकांडणारा, बळी दिलेल्यांसाठी यजमान, समृद्धीसाठी सेवक, सर्वोच्च लोकासाठी परिचारक, देवलोकासाठी दूत, मानवलोकासाठी उद्घोषक, सर्व लोकांसाठी सहाय्यक, परतण्यासाठी दळणारा, बुद्धीसाठी वस्त्रधोबी, इच्छेसाठी रंगवणारा. सत्यासाठी अंतःकरणाने चोर, शत्रुनाशासाठी चुगली करणारा, विवेकासाठी व्यवस्थापक, देखरेखीसाठी पर्यवेक्षक, बालकासाठी परिचारक, समृद्धीसाठी भ्रमण करणारा, स्नेहासाठी मधुरभाषी, सुरक्षिततेसाठी अश्वशिक्षक, स्वर्गासाठी दुग्धविक्री करणारा, सर्वोच्च लोकासाठी परिचारक. कोपासाठी जाळणारा, रागासाठी धावणारा, शिस्तीसाठी बांधणारा, शोकासाठी पाठलाग करणारा, कल्याणासाठी मुक्त करणारा, कीलासाठी त्रिकोन, तेजासाठी मनाने घडवलेला, आचारासाठी काजळ लावणारा, संहारासाठी आवरण करणारा, संयमासाठी दोरा. संयमासाठी दोरा, अथर्वांसाठी संरक्षित, वर्षासाठी फिरणारा, अर्धवर्षासाठी अजन्मा, चालू वर्षासाठी जाणारा, गेलेल्या वर्षासाठी गेलेला, वर्षासाठी थकलेला, वर्षासाठी पांढरे केस असलेला, ऋभूंसाठी कातडी जोडणारा, साध्यांसाठी कातडी ताणणारा. सरोवरांसाठी मच्छीमार, स्थिर पाण्यांसाठी राहणारा, दलदलीसाठी सेवक, गवताळांसाठी गवत कापणारा, कोरड्या भूमीसाठी होडावाला, ओलांडण्यासाठी नाविक, प्रवाहांसाठी ओलांडणारा, कठीण जागांसाठी खाणकाम करणारा, घुमणाऱ्या जागांसाठी पान फुंकणारा, गुहांसाठी शिकारी, उतारांसाठी दळणारा, पर्वतांसाठी किम्पुरुष. कुरूपांसाठी पौलकस, रंगासाठी सुवर्णकार, मापासाठी व्यापारी, संध्याकाळसाठी ग्लाविन, सर्व जीवांसाठी राखेचा, समृद्धीसाठी जागरण, प्रतिकूलतेसाठी झोप, संकटासाठी निंदा करणारा, वाढीसाठी बढाईखोर, संघर्षासाठी विभाजक. जुगाराच्या राजासाठी जुगारी, जिंकण्यासाठी नवीन फास, तिसऱ्या फेकासाठी लावणारा, चौथ्या फेकासाठी पुन्हा लावणारा, उडी मारणाऱ्यासाठी सभेतील खांब, मृत्यूसाठी गायी मारणारा, संहारासाठी गायी कापणारा, भुकेसाठी गायी कापणाऱ्याजवळ उभा राहणारा भिक्षुक, दुष्टतेसाठी भ्रमण करणारा गुरू, पापासाठी पर्वतवासी. प्रतिध्वनीसाठी ओरडणारा, ध्वनीसाठी भुंकणारा, शेवटासाठी बडबड करणारा, अनंतासाठी मूक, आवाजासाठी ढोल वाजवणारा, महानतेसाठी वीणावादक, रडण्यासाठी वेणुवादक, नीच ध्वनीसाठी शंखवादक, अरण्यासाठी वनचारी, दुसऱ्या जंगली भागासाठी अग्निकर्ता. विनोदासाठी गणिका, हसण्यासाठी विदूषक, यादवासाठी चित्ताकर्षक, गावासाठी लेखनिक, घोषणा करणाऱ्यांसाठी तिथेच, महानतेसाठी वीणावादक, हस्तहत्यासाठी वेणुवादक, नृत्य व आनंदासाठी मंजीरे वाजवणारा. अग्नीकरिता स्थूल, पृथ्वीकरिता आसन पसरणारा, वायूसाठी बहिष्कृत, आकाशासाठी बांबू नाचवणारा, आकाशासाठी खणणारा, सूर्याकरिता तांबूस घोडा, तारांसाठी कीटक, चंद्रासाठी कोढी, दिवसासाठी पांढरा व तांबूस डोळ्यांचा, रात्रीसाठी काळा व तांबूस डोळ्यांचा. आता, हे आठ विकृत लोक प्राप्त होतात: फार उंच, फार ठेंगणे, फार जाड, फार सडपातळ, फार पांढरे, फार काळे, फार टक्कल, आणि फार केसाळ. हे न शूद्र, न ब्राह्मण—हे प्रजापतीचे आहेत. मागध, गणिका, जुगारी, नपुंसक—हेही प्रजापतीचे, शूद्र वा ब्राह्मण नाहीत. पुढे, पुरुषसूक्त सांगते—तो पुरुष हजारो डोकी, हजारो डोळे, हजारो पाय असलेला आहे. तो सर्वत्र पृथ्वी व्यापून, तिच्यापेक्षा दहा बोटे उंच उभा आहे. जे काही होते, जे आहे आणि जे होईल, हे सर्व काही तोच पुरुष आहे. तोच अमरत्वाचा अधिपती आहे, जे अन्नाने वाढते. त्याची ही महती, पण पुरुष त्याहूनही महान आहे. सर्व प्राणी त्याचा एक चतुर्थांश आहेत; तीन चतुर्थांश अमरस्वरूपात स्वर्गात आहेत. त्याचे तीन भाग वर गेले; एक भाग पुन्हा येथे जन्माला आला. त्यातून सर्वत्र, खाणारे आणि न खाणारे, सर्वत्र पसरले. त्याच्यापासून विराज उत्पन्न झाला, विराजपासून पुरुष. जन्मल्यानंतर त्याने पृथ्वीच्या मागे आणि पुढे विस्तार केला. त्या पूर्ण यज्ञातून, साजूक तूप गोळा केले गेले. त्याने आकाशातील, रानातील आणि गावातील प्राणी निर्माण केले. त्या यज्ञातून ऋच आणि साम या ऋचा जन्मल्या; त्यातून छंद निर्माण झाले; त्यातून यजुस् निर्माण झाले. त्यातून घोडे, दोन ओळी दात असलेली जनावरे, गायी, मेंढ्या, शेळ्या उत्पन्न झाल्या. त्या यज्ञाला, जे प्रारंभी जन्मलेले पुरुष होते, त्यांनी पवित्र कुशांवर शिंपडले. त्याच्याशी देव, साध्य, आणि ऋषी यांनी यज्ञ केला. जेव्हा त्यांनी पुरुषाचे विभाजन केले, तेव्हा किती भाग केले? त्याचा मुख कोणता? हात कोणते? जांघ व पाय कोणते, असा प्रश्न उपस्थित होतो. त्याचे मुख ब्राह्मण झाले, हात क्षत्रिय, जांघ वैश्य, पाय शूद्र झाले. त्याच्या मनापासून चंद्र, डोळ्यांतून सूर्य, कानांतून वायू व प्राण, तोंडातून अग्नी उत्पन्न झाला. त्याच्या नाभीतून आकाश, डोक्यातून स्वर्ग, पायांतून पृथ्वी, कानांतून दिशा; अशाप्रकारे त्यांनी विश्वाची रचना केली. देवांनी पुरुषरूप यज्ञ केला; वसंत ऋतू तूप, उन्हाळा समिधा, शरद ऋतू आहुती ठरले. सात कुशा, एकवीस समिधा तयार केल्या. देवांनी यज्ञ केला आणि पुरुषाला पशुरूपे बांधले. यज्ञाने देवांनी यज्ञ केला; हे पहिले कर्तव्य होते. त्यांनी स्वर्गातील सर्वोच्च स्थान प्राप्त केले, जिथे पूर्वीचे साध्य, देव राहतात. पाण्यांपासून पृथ्वीचे सार गोळा केले गेले आणि त्यातून प्रारंभी सर्व विश्वनिर्माता प्रकट झाला. त्याचे रूप त्वष्ट्याने घडवले; तेच प्रारंभी मर्त्यांचे दैवत झाले. मी या तेजस्वी सूर्यासारख्या, अंधकारापलीकडील त्या महान पुरुषाला जाणतो. केवळ त्याला जाणूनच मृत्यूपलीकडे जाता येते; मुक्तीसाठी दुसरा मार्ग नाही. प्रजापती गर्भात फिरतो, अजन्मा असूनही अनेक प्रकारे जन्म घेतो. ज्ञानी त्याचा स्रोत पाहतात; त्याच्यामध्ये सर्व जग राहते.