एक रणभूमीवर एक पराक्रमी योद्धा उभा आहे, ज्याचे अनेक पुत्र आहेत आणि तो अनेकांचा पिता आहे. रणांगणावर सर्वजण एकत्र आले आहेत, आणि हा योद्धा आपल्या पाठिशी भाता, बाण आणि सैन्य बांधून युद्धासाठी तयार आहे. त्याच्या या तयारीमुळे विजय निश्चित वाटतो. रथावर उभा असलेला कुशल सारथी आपल्या इच्छेनुसार घोड्यांना पुढे नेत आहे. त्याच्या हातातील वेसणे म्हणजेच लगाम, त्यांच्या सामर्थ्याचे आणि कौशल्याचे प्रतीक आहे; आणि सारथ्याच्या मागे त्याचा मनोबल चालत आहे, जणू काही वेसणांच्या मार्गदर्शनानुसार. शक्तिशाली घोडे आपल्या टापांनी रणभूमीत गर्जना करतात, रथांसोबत धावत शत्रूंवर तुटून पडतात. त्यांच्या वेगवान चालांनी आणि टापांच्या प्रहारांनी ते शत्रूंना पळवून लावतात व युद्धात विजय मिळवतात. रथाची गतीच जणू एक यज्ञ समजावी, जिथे त्याची शस्त्रे आणि कवच ठेवलेली आहेत. आम्ही सर्वजण आनंदाने, एकत्र येऊन, या रथाच्या जवळ जावो, अशी प्रार्थना आहे. पूर्वज, जे सामर्थ्यवान, धैर्यवान होते, त्यांनी गोड सोमपानाचा आस्वाद घेतला, कठोरता सहन केली, विविध सैन्यांसह, बाणांचा कौशल्याने वापर केला, आणि खरे नायक म्हणून विजय मिळवला. ते ब्राह्मण पूर्वज, जे सोमासारखे सौम्य होते, त्यांच्यासाठी आकाश आणि पृथ्वी मंगलमय आणि अहितरहित असो. पूषण आम्हाला वाईटापासून वाचवो, सत्याचा रक्षण करणारा आमचे रक्षण करो, आणि दुष्ट इच्छाधारकांचा प्रभाव आमच्यावर कधीही येऊ देऊ नको. शर म्हणजेच बाण, त्याच्या पंखासारख्या पिसांनी सजलेला, त्याचा दात म्हणजे त्याचे शस्त्र. बैलाच्या कातड्याने बांधलेला हा बाण, सोडल्यावर झेप घेतो. जिथे माणसे एकत्र येतात किंवा पांगतात, तिथे हे बाण आमचे रक्षण करो. आम्हाला सामर्थ्याने वेढून टाका, आमचे शरीर दगडासारखे मजबूत असो. सोम आमच्यासाठी बोलो, आणि अदिती आमचे रक्षण करो. युद्धात घोड्यांच्या मांड्या आणि कमरेची हालचाल होते, आणि घोड्यांमधूनच शहाणे, बुद्धिमान योद्धे जन्म घेतात. युद्धात घोड्यांना प्रोत्साहित करा. सर्प जसा आपल्या फडफडत्या वेटोळ्यांनी हाताला वेढतो, तशी धनुष्याची दोरी धनुर्धराच्या हाताला वेढते आणि बाणाला रोखते. सर्व उपाय जाणणारा कुशल धनुर्धर सर्व बाजूंनी माणसाचे रक्षण करतो. हे वृक्ष, तू मजबूत अंगाचा, आमचा मित्र, उत्तम मार्गदर्शक, वीर असो. बैलाच्या कातड्याने बांधलेला, तू दृढ राहो—जो तुझ्यावर उभा राहतो, तो विजय मिळवो. पृथ्वी आणि आकाशातून सामर्थ्य मिळते, तर वृक्षांमधून बळ मिळते. इंद्राचा वज्र, बैलाच्या कातड्याने वेढलेला, रथाला यज्ञार्पण म्हणून अर्पण करा. इंद्राचा वज्र, मरुतांचा समुदाय, मित्राचा बीज, वरुणाचा नाभी—हे सर्व स्वीकारून, हे देव, आमच्या आह्वानासाठी रथ हाती धरा. पृथ्वी आणि आकाश गजराने भरून टाका, तुमचे यश सर्वत्र पसरू द्या. हे ढोल, इंद्र व देवांसह, शत्रूंना दूर लोटा. हे ढोल, सामर्थ्याने आणि उत्साहाने गूंजा; संकट दूर करा, दैव दूर लोटा. वाईट दूर करा, तूच इंद्राचा मुष्टी आहेस—प्रचंड आवाजाने गूंजा. हे ढोल, स्पष्ट संकेताने आवाज करा; तुमचा आवाज पुन्हा पुन्हा परत येऊ द्या. आमचे सारथी, हे इंद्र, युद्धात विजयी होऊन, आमच्यासाठी घोड्यांवर स्वार होऊन पुढे जावोत. काळ्या मानेचा घोडा अग्नीचा आहे, चित्ताकर्षक घोडा सरस्वतीचा, मेंढी मेषीची, तपकिरी घोडा सोमाचा, काळा घोडा पूषणचा, करड्या पाठीचा बृहस्पतीचा, चित्रीत घोडा विश्वदेवांचा, लाल घोडा इंद्राचा, डागाळा घोडा मरुतांचा, मिश्र रंगाचा इंद्र-अग्नीचा, खाली वाकलेल्या ओठांचा दोन घोडे सावित्र व वरुणाचे, काळा एकसिटीचा, चित्रीत पेत्वाचा. अग्नीला—लाल खुराचा बैल; अनिकवतला—लाल पायाचा बैल; सावित्र व पूषणला—वाकलेल्या ओठांचे दोन; चांदीच्या नाभीचे—विश्वदेवांचे; दोन चित्रीत—तूपारूचे; डागाळा—मरुतांचा; काळा—अग्नीचा; शेळी—सरस्वतीची; मेंढी—मेषीची; चित्रीत—वरुणाचा. अग्नीला गायत्रीच्या तीन ऋचा; रथंतराला आठ कपांचे अर्पण; इंद्राला त्रिष्टुभच्या पंधरा ऋचा; बर्हताला अकरा कपांचे अर्पण; सर्व देवांना जगतीच्या सतरा ऋचा; वरूपाला बारा कपांचे अर्पण; मित्र-वरुणाला अनुष्टुभच्या एकवीस ऋचा; वैराजाला पुष्टिकारक; बृहस्पतीला पंक्तीच्या एकोणचाळीस ऋचा; शाक्वराला चारू; सावित्राला उष्णिहच्या तैंतीस ऋचा; रैवताला बारा कपांचे अर्पण; प्रजापतीला चारू; अदिती व विष्णुपत्नीस चारू; अग्नी वैश्वानराला बारा कपांचे अर्पण; अनुमतीला आठ कपांचे अर्पण. हे दिव्य सावित्र, यज्ञाची प्रेरणा दे, यज्ञपतीस शुभ लाभ दे. दिव्य चिन्ह वाहणारा गंधर्व आमचे चिन्ह शुद्ध करो; वाणीचा अधिपती आम्हाला बल दे. आम्ही सावित्राच्या दिव्य तेजाचे ध्यान करतो, तो सर्वश्रेष्ठ आहे; तो आमच्या विचारांना प्रेरणा देवो. हे सावित्र देव, आमच्या सर्व संकटांचे निवारण कर; जे काही मंगल आहे, ते आम्हाला प्राप्त होऊ दे. आम्ही वसुंच्या संपत्तीचा वितरक सावित्र, जो सर्व माणसांना पाहतो, त्याला आळवतो. ब्राह्मण्यासाठी ब्राह्मण; राज्यासाठी क्षत्रिय; मरुतांसाठी वैश्य; तपासाठी शूद्र; अंधारासाठी चोर; नरकासाठी वीरहंता; दुष्कृत्यासाठी नपुंसक; विक्रीसाठी लोहार; इच्छेसाठी वेश्या; बहिष्कृतांसाठी मागध. नृत्यासाठी चारण; गाण्यासाठी गायक; न्यायासाठी सभासद; दुर्दैवासाठी विदूषक; विनोदासाठी हास्यकार; हास्यासाठी विनोदी; आनंदासाठी स्त्रीसंग; सुखासाठी कुमार; बुद्धीसाठी रथमिस्त्री; स्थैर्यासाठी सुतार. तपासाठी कुंभार; जादूसाठी लोहार; सौंदर्यासाठी सोनार; शुभासाठी विणकर; धनुर्विद्येसाठी बाणकार; शस्त्रासाठी धनुष्यकार; कामासाठी दोरकर; नियतीसाठी दोरवाला; मृत्यूसाठी शिकारी; नाशासाठी श्वानपालक. नद्यांसाठी मच्छीमार; अस्वल शिकाऱ्यांसाठी निषाद; मानवातील वाघासाठी उग्र; गंधर्व-अप्सरांसाठी बहिष्कृत; सेवेसाठी वेडपट; सर्पदेवतांसाठी बेघर; जुगाऱ्यांसाठी फसवणूक करणारा; अजुगाऱ्यासाठी राक्षस; दैत्यांसाठी बांबू फाडणारा; मायावींसाठी काटेरी करणारा. संयुगासाठी परस्त्रीगामी; गृहस्थासाठी परपुरुष; दुःखासाठी त्यागलेला; नाशासाठी विश्वासघातकी; दुर्दैवासाठी वंध्येचा पती; प्रायश्चित्तासाठी कुशल कामगार; ज्ञानासाठी स्मरणशक्ती वाढवणारा; उत्कटतेसाठी प्रियकर; रंगासाठी अनुयायी; शक्तीसाठी सहाय्यक. विकृतीसाठी कुबड; आनंदासाठी बुटका; दारासाठी लंगडा; झोपेसाठी आंधळा; अधर्मासाठी बहिरा; शुद्धीसाठी वैद्य; ज्ञानासाठी नक्षत्रवेत्ता; शिक्षेसाठी विचारक; पुढील शिक्षेसाठी जिज्ञासू; सीमेसाठी न्यायाधीश. हत्तींसाठी हत्तीपालक; वेगासाठी घोडेपालक; पोषणासाठी गवळी; शक्तीसाठी मेंढपाळ; ऊर्जाासाठी शेळीपालक; अन्नासाठी शेतकरी; पान्यासाठी मद्यनिर्माता; शुभासाठी गृहस्थ; समृद्धीसाठी खजिनदार; देखरेखीसाठी पर्यवेक्षक. प्रकाशासाठी लाकूड गोळा करणारा; तेजासाठी अग्निकुंड करणारा; बळी दिलेल्यासाठी यजमान; विपुलतेसाठी सेवक; उच्च लोकासाठी परिचारक; देवलोकासाठी दूत; मानवलोकासाठी घोषक; सर्व लोकांसाठी सहाय्यक; परतीसाठी दळणारा; बुद्धीसाठी वस्त्रधोबी; इच्छेसाठी रंगवणारा. सत्यासाठी अंतःकरणाने चोर; शत्रुहत्येसाठी माहिती देणारा; विवेकासाठी व्यवस्थापक; देखरेखीसाठी पर्यवेक्षक; मुलासाठी परिचारक; विपुलतेसाठी प्रवासी; स्नेहासाठी मधुरभाषी; सुरक्षिततेसाठी घोडेपालक; स्वर्गासाठी दूध काढणारा; उच्च लोकांसाठी परिचारक. क्रोधासाठी जाळणारा; रोषासाठी धावणारा; शिस्तीसाठी बांधणारा; दुःखासाठी पाठलाग करणारा; कल्याणासाठी मुक्त करणारा; खिळ्यासाठी त्रिशूलधारी; तेजासाठी मनाने घडवलेला; आचरणासाठी काजळ लावणारा; नाशासाठी म्यान करणारा; संयमासाठी दोरा. संयमासाठी दोरा; अथर्वणांसाठी संरक्षित; वर्षासाठी फिरणारा; अर्धवर्षासाठी अजन्मा; चालू वर्षासाठी जाणारा; गतवर्षासाठी गेलेला; वर्षासाठी झिजलेला; वर्षासाठी पांढरकेश; ऋभूसाठी कातडी जोडणारा; साध्यांसाठी कातडी ओढणारा. तळ्यांसाठी मच्छीमार; स्थिर जलांसाठी राहणारा; दलदलीसाठी सेवक; नळ्यांसाठी नळी कापणारा; कोरड्या भूमीसाठी नाविक; ओलांडण्यासाठी होडीत बसणारा; घाटांसाठी ओलांडणारा; कठीण स्थळी खाणकाम करणारा; गुंजारवासाठी पान फुंकणारा; गुहांसाठी शिकारी; उतारासाठी दळणारा; पर्वतांसाठी किम्पुरुष. घृणेसाठी पौलकस; रंगासाठी सोनार; काट्यासाठी व्यापारी; संध्याकाळीसाठी ग्लाविन; सर्व जीवांसाठी राखेचा; समृद्धीसाठी जागृतता; विपत्तीसाठी झोप; दुःखासाठी निंदा करणारा; वाढीसाठी बढाईखोर; संघर्षासाठी विभागणारा. फासेसाठी जुगारी; विजयासाठी नवा पासा; तिसऱ्या फासासाठी मांडणारा; चौथ्या फासासाठी पुढे मांडणारा; उडी मारणाऱ्यासाठी सभेतला खांब; मृत्यूसाठी गाईचा हत्यारा; अंतासाठी गाईचा संहारक; भुकेसाठी मागणारा; वाईटासाठी भटकणारा गुरू; पापासाठी पर्वतवासी. प्रतिध्वनीसाठी ओरडणारा; आवाजासाठी भुंकणारा; शेवटासाठी बोलका; अंतहीनासाठी मूक; गोंगाटासाठी ढोल वाजवणारा; महानतेसाठी वीणावादक; विलापासाठी बासरी वाजवणारा; खालच्या आवाजासाठी शंख वाजवणारा; जंगलासाठी वनचारी; दुसऱ्या अरण्यासाठी अग्निकर्ता. विनोदासाठी वेश्या; हास्यासाठी विदूषक; यादवासाठी चित्रीत; गावासाठी लेखापाल; घोषणेसाठी ते; महानतेसाठी वीणावादक; हस्तहत्येसाठी बासरी वाजवणारा; नृत्य व आनंदासाठी झांज वाजवणारा. अग्नीसाठी स्थूल; पृथ्वीला आसन पसरणारी; वायूसाठी बहिष्कृत; आकाशासाठी बांबू नाचणारा; दिगांसाठी खणणारा; सूर्यसाठी पिवळा घोडा; तारांसाठी कीटक; चंद्रासाठी कोढी; दिवसासाठी पांढरा, पिवळ्या डोळ्याचा; रात्रीसाठी काळा, पिवळ्या डोळ्याचा. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये विविध देव, शक्ती, प्राणी, मानव, त्यांचे गुणधर्म, कार्ये आणि त्यांना अर्पण केले जाणारे अर्पण, तसेच जीवनातील विविध पैलू आणि त्यांच्यासाठी नेमलेले प्रतिनिधी यांचे विस्तृत वर्णन केले आहे. प्रत्येक गोष्टीला एक स्थान, एक देवता, एक कार्य आणि एक अर्थ आहे, आणि या विश्वातील सर्व काही परस्पर जोडलेले, पूरक व पूजनीय आहे.