एका दिव्य यज्ञकथेत, अश्वमेध यज्ञासाठी तयार केलेल्या अश्वाच्या शरीरातील प्रत्येक अवयव देवतांना समर्पित केला जातो. त्याच्या खांद्यांमध्ये मरुतांचा वास आहे, प्रथम भाग सर्व देवांचा आहे, बगले रुद्रांना, दुसरा भाग आदित्यांना, तिसरा वायुला अर्पण केला आहे. शेपूट अग्नी आणि सोमाला, मांड्या कृञ्चांना, कंबर इंद्र आणि बृहस्पतीला, गुडघे मित्र आणि वरुणाला, पिंडऱ्या आक्रमणांना, बळ स्थूरांना, तर त्वचा कुंठांना समर्पित आहे. पुत्रजननाशी संबंधित भाग पूषणाला, मोठ्या आतड्यांमध्ये अंधांना, मलद्वार सर्पांना, फिरणाऱ्या जीवांना आतड्यांत, मूत्राशय पाण्यांना, शुक्राशय वीर्यवानांना, लिंग वेगवानांना, बीज संततीला, पित्त कावळ्यांना, मलविसर्जन मलद्वाराला, आणि विष्ठा घुबडांना अर्पण केली आहे. इंद्राची मांडी, अदितीचे सामर्थ्य, दिशांचे खांदे, अदितीचे आरोग्य, मेघांचे हृदय, मध्यआकाश फुफ्फुसांत, आकाश पोटात, चक्रवाक पक्षी मूत्रपिंडात, पर्वत प्लीहा, दगड पचनग्रंथी, वारुळ ग्रंथी, प्रवाह पित्त, सरोवरे यकृत, समुद्र पोट, वैश्वानर राखेत आहे. नाभीला आधार, सत्त्वाला स्थैर्य, जळांना ऊष्णता, किरणांना थेंब, धुक्याला उष्णता, गारवा मेदात, शिंपल्यांना अश्रू, गर्जना रसात, स्नायूंना संरक्षण, रंगीतपणा अवयवात, तारका रूपात, पृथ्वी त्वचेत आहे. जुम्बकाला वंदन! सृष्टीच्या प्रारंभात हिरण्यगर्भ प्रकट झाला. तोच सर्व जन्मलेल्या गोष्टींचा एकमेव अधिपती होता. त्याने पृथ्वी व आकाश स्थापन केले—या देवतांपैकी कोणाला आपण यज्ञार्पण करावी? तो एकटाच सर्व श्वास घेणाऱ्या आणि डोळे उघडणाऱ्यांचा राजा आहे, जगावर राज्य करणारा—या देवतांपैकी कोणाला आपण यज्ञार्पण करावी? त्याचे महत्त्व हिमालय पर्वत आणि महासागर जाहीर करतात, दिशा आणि बाहू त्याचेच आहेत—या देवतांपैकी कोणाला आपण यज्ञार्पण करावी? तोच आत्मा देणारा, शक्ती देणारा, ज्याला सर्व देव आपला स्वामी मानून पूजतात, ज्याच्या छायेत अमरत्व आणि मृत्यू आहे—या देवतांपैकी कोणाला आपण यज्ञार्पण करावी? सर्व दिशांनी शुभ विचार आमच्याकडे येऊ देत, अडथळ्याविना, नेहमी नवीन आणि सृजनशील. देवता आमचे रक्षण करोत, दररोज आम्हाला वृद्धिंगत करोत, आणि अपायापासून वाचवोत. देवतांची कृपा आमच्यावर असो; त्यांच्या दानशक्तीचा लाभ आम्हाला परत मिळो. आम्ही देवतांच्या मैत्रीत जाऊ, त्यांनी आम्हाला दीर्घायुष्य देवो. प्राचीन स्तोत्रांनी आम्ही भग, मित्र, अदिती, थकवा न येणारा दक्ष, अर्यमन्, वरुण, सोम, अश्विन यांना बोलावतो; संपत्तीने भरपूर सरस्वती आम्हाला आनंद देवो. वात, आनंददायक, आम्हाला आरोग्य देवो; पृथ्वीमाता आणि आकाशपिता तसेच करोत. सोमाचे पुत्र असलेले पाषाण आनंद देवोत; अश्विनिदेवता, बलवान, आमचे ऐका. चालत्या-स्थिरांचा स्वामी, विचारांना प्रेरणा देणारा प्रभू, आम्ही तुझ्या मदतीसाठी हाक मारतो. मार्ग जाणणारा पूषण आमची समृद्धी करो, सतत आमचे रक्षण करो. महान कीर्तीचा इंद्र, सर्वज्ञ पूषण, अखंड चाकाचा तार्क्ष्य, बृहस्पती—हे सर्व आम्हाला कल्याण देवोत. मरुत, पृश्नीच्या संतती, चमकणारे, सभेत तेजस्वी; अग्नीच्या जिव्हा असलेले पुरुष, सूर्य डोळ्यात असलेले—सर्व देवता आमच्या मदतीला येवोत. हे देवहो, आम्ही आपल्या कानांनी शुभ ऐकू, डोळ्यांनी शुभ पाहू. बलवान अंगांनी, शरीरांनी, आम्ही तुमची स्तुती करू आणि देवांनी दिलेले आयुष्य जगू. देवता आम्हाला शंभर शरदांचे आयुष्य देवोत, वृद्धत्वाने शरीर झिजू नये; पुत्र पित्याच्या जागी येवोत—आमचे आयुष्य अर्धवट थांबू नये. अदिती हेच आकाश, अदिती हेच वायुमंडल, अदितीच माता, पिता, पुत्र; सर्व देव अदिती, पाच जाती अदिती, जे जन्मते ते अदिती, आणि सृष्टी अदितीच आहे. मित्र, वरुण, अर्यमन्, इंद्र, ऋभु, मरुत—हे आमचे आयुष्य कमी करू नये; आम्ही वेगवान जन्मलेल्या देवांची कृत्ये सांगताना त्यांची वीरता सभेत घोषित करू. जेव्हा मार्गदर्शक रेषेने, झाकलेल्या तोंडातून बक्षीस काढले जाते, तेव्हा उत्तम मार्गदर्शित मेंढा, सर्व रूपे धारण करून, इंद्र व पूषणाच्या प्रिय मार्गावर जातो. हा मेंढा, वेगवान अश्वासोबत नेला जातो, तो पूषणाचा भाग आहे, सर्व देवांसाठी वाहिलेला; जसा प्रिय पिंड अश्वाद्वारे आणला जातो, तसा त्वष्टा सौश्रवासाठी त्याला चेतवतो. योग्य वेळी, देवांसाठी अर्पण तीनदा अश्वाभोवती फिरवली जाते, तेव्हा पूषणाचा पहिला भाग बाहेर पडतो, आणि मेंढा देवांना यज्ञाची घोषणा करतो. होत्र, अध्वर्यू, अग्नी प्रज्वलित करणारा, पाषाणधारक, आणि बुद्धिमान ऋत्विक—हे सर्व, उत्तम यज्ञाने, पात्रे अन्नाने भरतात. यूप तयार करणारे, ते वाहणारे, अश्वाचा यूप घडवणारे, आणि अश्वाच्या जेवणाची तयारी करणारे—त्यांची स्तुती व्यर्थ जाऊ नये. माझी प्रार्थना उत्तम जावो, देवांची आशा पूर्ण होवो, ती विणलेल्या आसनापर्यंत पोहोचो; ऋषी आणि ज्ञानी त्यात आनंद मानतात, आणि आम्ही त्याला देवसंपत्तीतला दृढ मित्र बनवतो. अश्वाचे जू, बांधणी, डोके बांधणारा दोर, लगाम, तोंडात ठेवलेले गवत—हे सर्व देवांचेच असो. अश्वाच्या मांसाला जे माशी लागते, कुऱ्हाड किंवा सुरीने जे खरवडले जाते, जे तयार करणाऱ्यांच्या हातात आहे, किंवा खुरात आहे—हे सर्व देवांचेच असो. अश्वाच्या पोटातून जे काढले जाते, मांसाचा जो गंध येतो, हे कुशल तयार करणाऱ्यांनी हाताळावे, आणि यज्ञमांस उत्तम शिजवावे. अग्नीच्या शिजवण्यात जो वेदना उरली, कुऱ्हाडीच्या आघाताने जो जखम राहिला—तो पृथ्वीवर किंवा गवतावर विसावू नये; तो देवांना आणि यज्ञाग्निला अर्पण करावा. शिजवलेला अश्व पाहणारे, त्याचा सुगंध घेतल्याचे म्हणणारे, मांस मिळवू पाहणारे—त्यांची स्तुती व्यर्थ जाऊ नये. मांस शिजवण्याची भांडी, कढई, शोरबा ओतण्याचे चमचे, वाट्यांची झाकणे, भांड्यावरील खुणा—हे सर्व अश्वाभोवती आहेत. धूर आणि सुगंधी अग्नी तुला इजा पोहोचवू नये; तुझ्या अंगांना चमकणारे निखारे जाळू नये; जे इच्छित, स्तुत्य, आणि वषटकाराने अर्पण केले जाते, ते देव अश्वरूपाने स्वीकारतात. अश्वाची पाऊल ठेवणे, बसणे, वळणे, त्याचे अस्तबल, त्याने प्यायलेले, खाल्लेले गवत—हे सर्व देवांचेच असो. अश्वासाठी अंथरलेले वस्त्र, त्याला दिलेले सोने, जू, अस्तबल, प्रिय वस्तू—हे सर्व देवांना समर्पित केले जाते. चाबूक, टाचणी, काठी याने तुला झालेली वेदना, जशी चमचा यज्ञातील अर्पणाला स्पर्श करतो, तसे मी पवित्र वाणीने तुझ्या वेदना दूर करतो. चौतीस पसल्या, अश्वाच्या दैवी बंध, वळणदार कुऱ्हाड एकत्र येतात; अखंड, कुशलतेने घडवलेले, खरबरीत व गुळगुळीत अवयव, त्यांची स्तुती गीताने केली जाते. त्वष्ट्याच्या अश्वाचा एक बळी करणारा, दोन चालक, आणि ऋतू असा क्रम; तुझे जे अवयव मी ऋतूनुसार घडवतो, ते भाग अग्नीत अर्पण करतो. प्रिय उष्णता तुला त्रास देऊ नये, कुऱ्हाड तुझ्या शरीरावर उभी राहू नये; लोभी, अकुशलांपेक्षा जास्त मिळवू पाहणारे, तुझे तुटलेले अवयव सुरीने कापू नये. तू मरत नाहीस, तुला इजा होत नाही; तू देवांच्या मार्गाने जातोस, जे सहज आहेत. तुझ्यासाठी तांबडी घोड्या जुंपल्या जातात, त्या चित्तरूप होतात, अश्व गाढवाच्या जुव्याशी उभा राहतो. आमचा अश्व आम्हाला उत्तम गायी, घोडे, पुत्र, आणि सर्व प्रकारचे ऐश्वर्य मिळवून देवो; अदिती आम्हाला निष्कलंकता देवो, आणि अर्पण वाहणारा आमचा अश्व आम्हाला सार्वभौमत्व मिळवून देवो. अशा प्रकारे, या यज्ञकथेत प्रत्येक अवयव, प्रत्येक कृती, आणि प्रत्येक भावना देवांना समर्पित होत जाते, आणि अश्वमेध यज्ञाची दिव्यता उजळून निघते.