या पवित्र यजुर्वेदाच्या सूत्रांमध्ये, जगातील विविध देवता, निसर्गातील शक्ती आणि प्राणी यांच्या अद्भुत संबंधांची कथा सांगितली आहे. या कथा एक महाकाव्याच्या स्वरूपात पुढे येते, जिथे प्रत्येक देवता, प्रत्येक ऋतू, प्रत्येक प्राणी आणि प्रत्येक अंगाचा एक विशिष्ट अर्थ आणि स्थान आहे. सुरुवातीला, अग्नीचे अनेक रूप आहेत—त्यासाठी तो मरुतगणांकडून प्रथम जन्म घेतो; उष्णता देणाऱ्या मरुतांसाठी सावाती, गृहस्थांच्या मरुतांसाठी बष्किहा, खेळणाऱ्या मरुतांसाठी मिश्रित, आणि स्वतःचे असणाऱ्या मरुतांसाठी अनुयायी मिळतात. नंतर, गतिमान शक्ती म्हणून इंद्र-अग्नी, शिंग असणारे, महेंद्र, आणि विश्वकर्म्याचे अनेक रूप सांगितले जातात. पितरांशी संबंधित विविध रंगांचे पक्षी आणि प्राणी आहेत—धुरकट आणि पिवळसर रंग पितरांसाठी ज्यांच्याकडे सोम आहे; पिवळसर रंग पितरांसाठी जे बार्हिसवर बसतात; काळे-पिवळसर रंग पितरांसाठी जे अग्नीने भस्म झाले; काळे-डाग असणारे त्र्यंबकांसाठी. पुढे, गतिमान म्हणून शुनासीरा, वायूचे शुभ्र, सूर्याचे शुभ्र असे सांगितले आहे. ऋतूंनुसार विविध पक्षी अर्पण केले जातात—वसंतात फ्रॅन्कोलिन्स, उन्हाळ्यात लॅपविंग्स, पावसात पॅर्ट्रिजेस, शरदात क्वेल्स, हिवाळ्यात कावळे, आणि थंड ऋतूत जॅकडॉज. समुद्रासाठी पोर्पॉइजेस, पर्जन्यासाठी बेडूक, पाण्यासाठी मासे, मित्रासाठी कुलीपया पक्षी, वरुणासाठी मगर अर्पण होते. सोमासाठी हंस, वायूसाठी क्रेन्स, इंद्र आणि अग्नीला कर्ल्यू, मित्राला ग्रिब्स, वरुणाला रुडी शेलडक अर्पण होते. अग्नीसाठी वुडपेकर, जंगलातील झाडांसाठी घुबड, अग्नी आणि सोमासाठी जय्स, अश्विन्ससाठी मोर, मित्र आणि वरुणासाठी कबुतर अर्पण केले जाते. सोमासाठी लॅपविंग्स, त्वष्टृसाठी कौलीका पक्षी, गोशाळेसाठी देवपत्नींचे पक्षी, अग्नी गृहस्वामीसाठी पारुष्णा पक्षी अर्पण होते. दिवसा कबुतर, रात्री सिचापू पक्षी, दिवस-रात्र संधीला जातू पक्षी, महिन्यांना दात्युहा, वर्षाला महान गरुड अर्पण केला जातो. पृथ्वीवरून उंदीर, मध्यप्रदेशासाठी पाच मंगूस, आकाशासाठी शrews, दिशांसाठी मंगूस आणि सिवेट्स, मध्यदिशांसाठी पट्टेदार मंगूस अर्पण केले जातात. वसूंना काळवीट, रुद्रांसाठी डाग असलेले हरण, आदित्यांसाठी न्यांकू हरण, सर्व देवांसाठी डाग असलेले काळवीट, साध्यांसाठी कुलुंगा हरण अर्पण होते. ईशानासाठी परस्वता प्राणी, मित्रासाठी गायी, वरुणासाठी म्हशी, बृहस्पतीसाठी जंगली बैल, त्वष्टृसाठी उंट अर्पण केले जातात. प्रजापतीसाठी मनुष्य, हस्तीसाठी हत्ती, वाकसाठी प्लुषी पक्षी, चक्षुसाठी माशी, श्रोत्रासाठी मधमाश्या अर्पण होतात. प्रजापती आणि वायूसाठी गायी आणि जंगली प्राणी, वरुणासाठी जंगली मेंढा, यमासाठी काळा काळवीट, मनुष्यराजासाठी माकड, वाघासाठी लाल गाय, बैलासाठी जंगली गाय, वेगवान शिकाऱ्यासाठी क्वेल, निळ्या गळ्याला कीटक, समुद्रासाठी पोर्पॉइज, हिमालयासाठी हत्ती अर्पण केले जातात. मोर प्रजापतीसाठी, घुबड हलिक्ष्णासाठी, वृषदंश माशी धात्रीसाठी, बगळा दिशांसाठी, कोकिळा अग्नीसाठी, कलविंका पक्षी लोहिताहीसाठी, पुष्करासाद पक्षी त्वष्टृसाठी, क्रेन वाकसाठी अर्पण होते. सोमासाठी कुलुंगा हरण, जंगलासाठी जंगली शेळी, नकुलासाठी मंगूस, शाकासाठी पौष्ण पक्षी, कोल्ह्यासाठी मोर, इंद्रासाठी जंगली गाय, पिदवासाठी न्यांकू हरण, कक्कटा साठी खेकडा, अनुमतीसाठी प्रतिश्रुत्का पक्षी, चक्रवाकासाठी रुडी शेलडक अर्पण होते. बलाका क्रेन सूर्याला, शार्गा पक्षी सृजयाला, शयांडका पक्षी मैत्राला, शारी पक्षी सरस्वतीला, पुरुषवाक पक्षी कुत्र्यासाठी, शार्दूल वाघ पृथ्वीला, लांडगा पृथाकूसाठी, पोपट मन्यूसाठी, शुक पोपट सरस्वतीला, पुरुषवाक पक्षी मनुष्याला अर्पण होतात. सुपर्ण पक्षी पर्जन्यासाठी, आतिर्वाहस पक्षी दरविदासाठी, गिध वायूसाठी, कलविंका पक्षी अग्नीसाठी, पुष्करासाद पक्षी त्वष्टृसाठी, क्रेन वाकसाठी, प्लवा पक्षी मध्यप्रदेशासाठी, मदगू पक्षी आणि मासे नदीच्या स्वामीसाठी, कासव द्यावापृथ्वीला अर्पण होतात. पुरुषमृग चंद्रासाठी, इगुआना कालकासाठी, दार्वाघाट पक्षी जंगल स्वामीसाठी, कर्कवाकु पक्षी सावित्रीसाठी, हंस वातासाठी, नाक्रा मगर मकरासाठी, कुलीपया पक्षी अकूपारासाठी, शल्प पक्षी हरिसाठी अर्पण होतात. एणी काळवीट दिवसासाठी, बेडूक रात्रीसाठी, उंदीर पॅर्ट्रिजसाठी, साप अश्विन्ससाठी, काळा रात्रीसाठी, अस्वल जातूसाठी, सुषिलिका पक्षी इतर लोकांसाठी, जहाका पक्षी विष्णूसाठी अर्पण होतो. अन्यवाप पक्षी अर्धमहिन्यांसाठी, ऋश्य काळवीट मोरासाठी, सुपर्ण पक्षी गंधर्वांसाठी, ऊदकासाठी ऊद, कश्यप कासव महिन्यांसाठी, लाल मासे कुंडृणाचीसाठी, गोलत्तिका पक्षी अप्सरांसाठी, असिता काळा पक्षी मृत्यूसाठी अर्पण होतो. वर्षाहू पक्षी ऋतूसाठी, उंदीर श्र्यूसाठी, मान्थाल पक्षी पितरांसाठी, अजगर वसूंना, फ्रॅन्कोलिन कबुतरांसाठी, घुबड सशासाठी, जंगली मेंढा निरृत आणि वरुणासाठी अर्पण होतो. शित्र पक्षी आदित्यांसाठी, उंट तेजस्वीसाठी, गिध मतीसाठी, स्रमरा जंगलासाठी, डाग असलेले हरण रुद्रासाठी, क्वयी पक्षी कुटरुरसाठी, दात्यौहा पक्षी घोड्यांसाठी, पिका पक्षी कामासाठी अर्पण होतो. गेंडा विश्वदेवांसाठी, काळा कुत्रा कर्णासाठी, गाढव तारक्षूसाठी, अस्वल राक्षसांसाठी, रानडुक्कर इंद्रासाठी, सिंह मरुतांसाठी, कर्कलासा पक्षी पिप्पकासाठी, शकुनी पक्षी अस्त्रासाठी, डाग असलेले काळवीट सर्व देवांसाठी अर्पण होतो. पुढे, विविध अंगांना आणि शक्तींना विशिष्ट जोड दिली आहे—शादं पक्षी दहीसह, अवका वनस्पती दातांच्या मुळांसह, माती ज्वारीसह, तेगा वनस्पती दातांसह, सरस्वती जीभेच्या टोकासह, जीभेचा पाया गळ्याशी, तालू जबड्याशी, पाणी तोंडाशी, वीर्येंद्रिय टिस्टिसशी, आदित्य दाढीसह, मार्ग भुवयांसह, द्यावापृथ्वी डोळ्यांच्या पापण्यांसह, वीज पापण्यांच्या केसांसह, शुभ्र आणि काळे स्वाहा, वरच्या आणि खालील पापण्या हे अडथळे आहेत. वाऱ्याचा श्वास आणि उच्छ्वासाशी, नाक श्वासाच्या आगमनाशी, तोंडाचा खालचा ओठ शुभाशी, वरचा ओठ तेजस्वीशी, आतला कमी तेजस्वीशी, बाहेरचा स्थानाशी, डोके वीजेच्या गडगडाटाशी, मेंदू वीजेच्या चमकशी, कान ऐकण्याशी, गळा पाण्याशी, कोरडा गळा मनाशी, मान अदितीसाठी, डोके निरृतिसाठी, डोके मोठ्या आवाजासाठी, श्वास केसांसाठी, शरीर ढिगासाठी जोडले गेले आहे. केसांसाठी डास, झोपेसाठी इंद्र, पक्ष्याच्या आसनासाठी बृहस्पती, कवचासाठी कासव, पायासाठी मांडी, अस्वल पोटासाठी, फ्रॅन्कोलिन्स वेगासाठी, प्रवास हातांसाठी, अरणी लाकूड जबड्यासाठी, अग्नी हातांसाठी, पूष्ण हातांसाठी, अश्विन्स खांद्यांसाठी, रुद्र किंकाळीसाठी जोडले गेले आहे. शरीराच्या विविध भागांना विविध देवता आणि शक्तींचे स्थान दिले आहे—पहिला भाग अग्नीला, दुसरा वायूसाठी, तिसरा इंद्रासाठी, चौथा सोमासाठी, पाचवा अदितीसाठी, सहावा इंद्राणी, सातवा मरुतांसाठी, आठवा बृहस्पतीसाठी, नववा अर्यमन, दहावा धातू, अकरावा इंद्र, बारावा वरुण, तेरावा यमासाठी. दुसऱ्या विभागात, पहिला भाग इंद्र आणि अग्नी, दुसरा सरस्वती, तिसरा मित्र, चौथा पाणी, पाचवा निरृति, सहावा अग्नी आणि सोम, सातवा सर्प, आठवा विष्णू, नववा पूष्ण, दहावा त्वष्टृ, अकरावा इंद्र, बारावा वरुण, तेरावा यमी; दक्षिण बाजू द्यावापृथ्वी, उत्तर सर्व देवांसाठी. खांदे मरुतांसाठी, पहिला सर्व देवांसाठी, कांती रुद्रांसाठी, दुसरा आदित्यांसाठी, तिसरा वायूसाठी; शेपूट अग्नी आणि सोमासाठी, मांडी क्रुंचांसाठी, कंबरे इंद्र आणि बृहस्पतीसाठी, गुडघे मित्र आणि वरुणासाठी, पोट आक्रमणांसाठी, शक्ती स्थूरांसाठी, त्वचा कुंठांसाठी. पूष्ण गुदासाठी, अंध मोठ्या आतड्यासाठी, सर्प गुदमार्गासाठी, भटकणारे आतड्यासाठी, पाणी मूत्राशयासाठी, वीर्येंद्रिय टिस्टिससाठी, वेगवान पुरुषेंद्रियासाठी, संतती बीजासाठी, कावळे पित्तासाठी, विसर्जन गुदासाठी, घुबड विष्ठेसाठी. इंद्राचे मांडी, अदितीची शक्ती, दिशांचे खांदे, अदितीचे आरोग्य, मेघांचे हृदय, मध्यप्रदेश फुफ्फुसासाठी, आकाश पोटासाठी, चक्रवाक पक्षी मूत्रपिंडासाठी, पर्वत प्लीहासाठी, दगड पॅनक्रियासासाठी, मुंग्यांचे घर ग्रंथीसाठी, प्रवाह पित्तासाठी, सरोवर यकृतासाठी, समुद्र पोटासाठी, वैश्वानर राखेसाठी. नाभीसाठी आधार, स्थैर्यासाठी सार, पाण्यासाठी उष्णता, किरण थेंबासाठी, धुके उष्णतेसाठी, थंडी चरबीसाठी, दव अश्रूसाठी, गर्जना रसासाठी, स्नायू संरक्षणासाठी, विविधता अंगासाठी, तारे रूपासाठी, पृथ्वी त्वचेसाठी; जुम्बकाला नमस्कार. या सर्व सृष्टीच्या प्रारंभात, सुवर्ण गर्भ उत्पन्न झाला; तोच सर्व जन्मलेल्या गोष्टींचा एकमेव स्वामी होता. त्याने पृथ्वी आणि आकाश स्थापन केले—कुठल्या देवाला आम्ही यज्ञ अर्पण करावा? जो एकटा सर्व श्वास घेणाऱ्या आणि डोळे उघडणाऱ्या गोष्टींचा राजा आहे, जो जगावर राज्य करतो—कुठल्या देवाला आम्ही यज्ञ अर्पण करावा? त्याचे महत्त्व हिमालय आणि समुद्र, नद्या आणि दिशा सांगतात; त्याच्या हातात हे सर्व आहे—कुठल्या देवाला आम्ही यज्ञ अर्पण करावा? जो आत्मा देतो, जो शक्ती देतो, ज्याला सर्व देव स्वतःचा स्वामी मानतात, ज्याची छाया अमरत्व आहे, ज्याची छाया मृत्यू आहे—कुठल्या देवाला आम्ही यज्ञ अर्पण करावा? आम्हाला सर्व बाजूंनी शुभ विचार मिळो, अडथळा न येता, नित्य नवे आणि सर्जनशील. देवांची कृपा आमच्यावर राहो, देव रोज आमचे रक्षण करो, आमच्या वाढीसाठी आणि हानीपासून संरक्षण करो. देवांची कृपा आमच्यावर राहो; देवांची उदारता परत येवो; आम्ही देवांच्या मैत्रीत जावो; देव आम्हाला दीर्घायुष्य देवो—हेच आम्ही प्रार्थना करतो. अशा प्रकारे, यजुर्वेदाच्या या सूत्रांमध्ये, देवता, प्राणी, मानव, आणि सृष्टीचे विविध अंग यांचे अद्भुत, पवित्र आणि एकरूप नाते प्रकट होते. हे सर्व विश्व एका दिव्य शक्तीच्या अधीन आहे, आणि तिच्या कृपेनेच सर्वांचे कल्याण होते.