अर्धमहिने, म्हणजेच पंधरवड्यांचे कालखंड, जणू तुझ्या अंगांना घट्ट बांधतात; महिने तुझ्यावर बंधन घालतात आणि बांधतात; दिवस-रात्र आणि मरुतगण तुला दडपतात, फोडतात. दैवी पुरोहित तुला कापतात, आदेश देतात; तुझ्या सांध्यांवर तुझीच अंगे सीमारेषा तयार करतात आणि त्या बांधतात. आकाश, पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि वारा तुझ्या उघडलेल्या जागेत भर घालतात; सूर्य आणि तारकांसह तुझ्या जगाला मंगलमय बनवतात. तुझ्या वरच्या अंगांना शांती लाभो, खालच्या अंगांना शांती लाभो; तुझ्या हाडांना आणि मज्जेला, तुझ्या संपूर्ण देहाला शांती लाभो. कोण एकटा चालतो? कोण पुन्हा जन्म घेतो? हिवाळ्याचे औषध काय? आणि ती महान झाकणारी गोष्ट कोणती? सूर्य एकटा चालतो; चंद्र पुन्हा जन्म घेतो; अग्नी हिवाळ्याचे औषध आहे; पृथ्वी हे महान झाकण आहे. सूर्याच्या तेजाला कोण समकक्ष आहे? महासागरासारख्या सरोवरासारखे काय आहे? पृथ्वीपेक्षा मोठे काय आहे? ज्याचे मोजमाप ज्ञात नाही, ते कोणाचे? ब्रह्म सूर्याच्या तेजासारखे आहे; आकाश महासागरासारखे सरोवर आहे; इंद्र पृथ्वीपेक्षा मोठा आहे; गायीचे मोजमाप ज्ञात नाही. देवतांचा मित्र, जर तुझ्या मनाने हे जाणले असेल तर, मला समजावून सांग: ज्या तीन पावलांमध्ये विष्णूची पूजा झाली, त्याच पावलांमध्ये संपूर्ण विश्व समाविष्ट झाले. मी सांगतो, मी त्या तीन पावलांमध्ये आहे, जिथे संपूर्ण विश्व सामावले; मी पृथ्वी आणि आकाश लवकरच पार करतो, या स्वर्गाच्या मागच्या भागासह. कोणत्या गोष्टीत पुरुष (पुरुष) प्रवेशला? कोणत्या गोष्टी पुरुषामध्ये ठेवलेल्या आहेत? हे ब्रह्मन्, आम्ही तुझ्यापाशी विचारतो, तू याबद्दल आम्हाला काय सांगशील? पुरुष पाच गोष्टींमध्ये प्रवेशला; त्या पाच गोष्टी पुरुषामध्ये ठेवलेल्या आहेत; मी येथे तुझा शोध घेत आहे, भ्रमाने नव्हे तर तू विचाराने श्रेष्ठ आहेस. पूर्वीचा हेतू कोणता होता? ती महान गती कोणती? पिलिप्पिला काय आहे? पिशंगिला काय आहे? स्वर्ग हा पूर्वीचा हेतू होता; घोडा ही महान गती होती; शेळी ही पिलिप्पिला होती; रात्र ही पिशंगिला होती. ही पिशंगिला कोण? कुरुपिशंगिला कोण? कोण फांदीवर उडी मारतो? कोण मार्गावर सरकतो? शेळी ही पिशंगिला आहे; कुत्रा हा कुरुपिशंगिला आहे; ससा फांदीवर उडी मारतो; साप मार्गावर सरकतो. त्याचे विष्ठा किती? अक्षरे किती? होम किती? किती प्रकारे ते प्रज्वलित होते? यज्ञ मंडपात किती पुरोहित योग्य वेळी पूजा करतात? त्याच्या सहा विष्ठा, शंभर अक्षरे, ऐंशी होम, तीन प्रज्वलनदंड आहेत; यज्ञ मंडपात सात पुरोहित योग्य वेळी पूजा करतात. जगाचा नाभि कोण जाणतो? आकाश, पृथ्वी, आणि अंतरिक्ष कोण जाणतो? सूर्याचा महान उगम कोण जाणतो? चंद्र कुठून जन्मला हे कोण जाणतो? मी जगाचा नाभि जाणतो; मी आकाश, पृथ्वी, आणि अंतरिक्ष जाणतो; मी सूर्याचा महान उगम जाणतो; आणि मी चंद्र कुठून जन्मला हेही जाणतो. पृथ्वीचा सगळ्यात शेवटचा टोक कुठे आहे? जगाचा नाभि कुठे आहे? महान अश्वाचे बीज काय? वाणीचे सर्वोच्च स्थान कोणते? हे यज्ञवेदिका पृथ्वीचा सगळ्यात शेवटचा टोक आहे; हा यज्ञ जगाचा नाभि आहे; हा सोम महान अश्वाचे बीज आहे; हे ब्रह्म वाणीचे सर्वोच्च स्थान आहे. स्वयंसिद्ध, उत्तम जन्मलेला, महासागराच्या गर्भात प्रथम, यज्ञाचा गर्भ ठेवतो, ज्यापासून प्रजापती जन्मतो. पुरोहित सोमाच्या महानतेने प्रजापतीचे आवाहन करतो. तो संतुष्ट होवो; पुरोहित अर्पण करतो आणि प्रजापती सोम पितो. हे प्रजापती, तुझ्याशिवाय या सर्व रूपांना व्यापणारा कोणी नाही. ज्या इच्छेसाठी आम्ही अर्पण करतो, ती इच्छा आमची होवो. आम्ही धनाचे स्वामी होवो. घोडा हा वरचा भाग आहे, गाय आणि हरिण हे तुझे, हे प्रजापतीपुत्र. काळ्या गळ्याचा प्राणी अग्नीचा आहे, पुढे ठेवलेला; सरस्वतीची मेंढी खाली, वाळूत; अश्विनांचे खालचे मांडी, सौम्य आणि पौष्ण्य हे हात; काळसर नाभी, सूर्याचे बाजू; पांढरे आणि काळे बाजू, त्वष्ट्राचे; केसाळ मांडी, वायूचे; पांढरी शेपटी इंद्राची, सुंदर स्वपस्याची; महान वैश्णव हे बुटके. तांबडा, धुरकट, कर्कंधू-तांबडा हे तुझे, हे सौम्य; तपकिरी, तांबूस, पांढरे-तांबूस वरुणाचे; पांढऱ्या खुणांचे, इतर पांढऱ्या खुणांचे, सर्वत्र पांढऱ्या खुणांचे सावित्रीचे; पांढऱ्या हातांचे, इतर पांढऱ्या हातांचे, सर्वत्र पांढऱ्या हातांचे बृहस्पतीचे; डागाळलेले, लहान डागाळलेले, मोठे डागाळलेले मैत्रावरुणाचे. शुद्ध-आंगाचे, सर्वत्र शुद्ध-आंगाचे, रत्न-आंगाचे अश्विनांचे; पांढरे, पांढऱ्या डोळ्याचे, तांबडे हे रुद्राचे, पशुपतीचे; कान यमाचे; लिप्त हे रौद्राचे; आकाशरूपी हे पर्जन्याचे. चट्ट्यांचे, आडवे चट्ट्यांचे, वरचे चट्ट्यांचे मरुतांचे; तांबूस, तांबडी शेपटीचे, डागाळलेले सरस्वतीचे; प्लीहा-कान, सोंड-कान, वर-लोखंडी-कान त्वष्ट्राचे; काळ्या गळ्याचे, पांढऱ्या डोळ्याचे, डागाळलेले मांडी इंद्र-अग्नीचे; काळ्या बोटांचे, लहान बोटांचे, मोठ्या बोटांचे उषेचे. शिल्पकार वैश्वदेव्याचे; तांबडे रोहिणीचे; तीन वर्षांचे वाणीचे; अज्ञात अदितीचे; समरूपी धात्राचे; वासरू देवपत्नीचे. काळ्या गळ्याचे अग्नीचे, पांढऱ्या ठिपक्यांचे वसूं चे, तांबडे रुद्राचे, पांढरे, पाहणारे आदित्यांचे, आकाशरूपी पर्जन्याचे. उंच, वृषभ, बुटका इंद्र-विष्णूचे; उंच, पांढऱ्या हाताचे, पांढऱ्या पाठचे इंद्र-बृहस्पतीचे; डुक्कर-रूपी वेगवान; चित्ती अग्नी-मरुतांचे; काळे पौष्णाचे. हे आहेत: इंद्र-अग्नी जोड, द्विरूपी; अग्नी- soma जोड, बुटके; अनड्वाह, अग्नी-विष्णू जोड, नम्र; मैत्रावरुणी, आणखी एक; आणि मैत्री, आणखी एक. काळ्या गळ्याचे अग्नीचे; पिवळसर सोमाचे; पांढरे वायूचे; निरखुण अदितीचे; समरूपी धात्राचे; वासरू देवपत्नीचे. काळे पृथ्वीचे; धुरकट अंतरिक्षाचे; मोठे आकाशाचे; चित्ती वीजेचे; राखाडी ताऱ्यांचे. तो धुरकट वसंतासाठी, पांढरे उन्हाळ्यासाठी, काळे पावसासाठी, तांबडे-डागाळलेले शरद ऋतूसाठी, पिवळसर हिवाळ्यासाठी, तांबूस थंडीच्या ऋतूसाठी घेतो. तीन वर्षांचे गायत्रीसाठी, पाच वर्षांचे त्रिष्टुभसाठी, दोन वर्षांचे बैल जगतीसाठी, तीन वासरांची अनुस्तुभसाठी, चार वर्षांचे बैल उष्णिहसाठी. सहा वर्षांचे बैल विराजसाठी, बैल बृहतीसाठी, वृषभ ककुभसाठी, अनड्वाह पंक्तीसाठी, गायी अतिच्छंदसाठी. काळ्या गळ्याचे अग्नीचे, पिवळसर सोमाचे, उपध्वस्ता सावित्रीचे, वासरू सरस्वतीचे, काळे पूषणाचे, चित्ती मरुतांचे, अनेक रुपांचे विश्वदेवांचे, नम्र स्वर्ग-पृथ्वीचे. हे जाहीर केले गेले आहेत - हालचाल करणारे: इंद्र-अग्नी जोड, काळे, वरुण जोड, चित्ती, मरुत, आणि रूपांमध्ये सर्वात वरचे. याप्रमाणे, विविध देव, ऋतू, छंद, आणि यज्ञाच्या अंगांचे वर्णन, त्यांचे स्वरूप, त्यांची देवतांशी नाती, आणि विश्वाच्या गूढ प्रश्नांची उत्तरे, या मंत्रमय कथा-प्रवाहात सांगितली आहेत. यज्ञ, ब्रह्म, देवता, आणि विश्व यांच्या अद्भुत ऐक्याचे हे गूढ, श्रद्धेने आणि जिज्ञासेने उलगडले जाते.