सृष्टीच्या प्रारंभात, सुवर्ण गर्भच एकटा प्रकट झाला. त्यानेच सर्व जन्मलेल्या गोष्टींवर प्रभुत्व मिळवले. पृथ्वी आणि आकाश यांना त्याने आधार दिला. अशा या सर्वशक्तिमान देवतेला आपण कोणती अर्पण अर्पू? हे उपयामाने प्रजापतीसाठी उचलले गेले आहे; मी तुला स्वीकारतो, तू प्रिय आहेस. हे तुझे गर्भस्थान; सूर्य तुझी महानता आहे. वर्षात, मध्यआकाशातील वायूमध्ये, आकाशातील सूर्यामध्ये जी महानता तुझी झाली, त्या तुझ्या महानतेला, प्रजापतीला, देवांना स्वाहा. जो एकटाच स्थिर व चल गोष्टींचा राजा आहे, जो श्वासात आणि डोळ्यांच्या पापण्यांत महान आहे, जो दोन पाय आणि चार पाय असणाऱ्यांवर राज्य करतो—अशा या देवतेला आपण कोणती अर्पण अर्पू? हे उपयामाने प्रजापतीसाठी उचलले गेले आहे; मी तुला स्वीकारतो, तू प्रिय आहेस. हे तुझे गर्भस्थान; चंद्र तुझी महानता आहे. रात्रीत, वर्षात, पृथ्वीवरील अग्नित, तारकांमध्ये, चंद्रात जी महानता तुझी झाली, त्या तुझ्या महानतेला, प्रजापतीला, देवांना स्वाहा. ते तेजस्वी, तांबडे घोडे जुंपतात, जे स्थिर असणाऱ्यांभोवती फिरतात; आकाशात प्रकाश चमकतात. त्यांच्या मनासारख्या, जाड अयाळ असलेल्या, तांबड्या, धाडसी घोड्यांना रथाला जुंपतात; हे पुरुषांना घेऊन येतात. जेव्हा वारा, पाणी आणि अग्नि बाहेर पडतात, तेव्हा इंद्राचा प्रिय रूप प्रकट होते—हे गायक, या मार्गाने घोडा पुन्हा आपल्याकडे घेऊन ये. वासु गायत्री छंदाने, रुद्र त्रिष्टुप छंदाने, आदित्य जगती छंदाने तुझ्यावर अभिषेक करो. भूः, भुवः, स्वः—धान्य, भाजलेली ज्वारी, दूध हे तुझे असो; हे अन्न आहे—हे देवहो, हे अन्न खा; प्रजापती, हे अन्न खा. खरंच, कोण एकटा फिरतो? कोण पुन्हा जन्मतो? या थंडीवर उपाय काय? महान आच्छादन कोणते? सूर्य एकटा फिरतो; चंद्र पुन्हा जन्मतो. या थंडीवर अग्नि उपाय आहे; पृथ्वी हे महान आच्छादन आहे. पूर्वीची इच्छा कोणती होती? महान बल कोणते? पिलिप्पिला काय होते? पिशंगिला काय होते? स्वर्ग ही पूर्वीची इच्छा होती; घोडा महान बल होता. मेंढा पिलिप्पिला होता; रात्र पिशंगिला होती. वायू तुझे रक्षण शिजवलेल्या पदार्थांनी करो; काळ्या मानेच्या शेळ्यांनी, न्यग्रोधाच्या भांड्यांनी, शाल्मली वृक्षाच्या वाढीने करो. हा रथाचा बैल आहे; तो चार पायांनी आला आहे. काळ्या ब्रह्मणाने आमचे रक्षण करो. अग्निस वंदन. रथ लगामाने बांधला आहे, घोडा लगामाने बांधला आहे; पाण्यात, जलजातांमध्ये, ब्रह्मण आहे, जो सोम यज्ञ करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे. तू स्वतःचे रूप घोड्याप्रमाणे घडव; स्वतःच यज्ञ कर, स्वतःच स्वीकार. तुझी महानता दुसऱ्यामुळे कमी होत नाही. तू खरोखर मरत नाहीस, नष्ट होत नाहीस; देवांच्या या शुभ मार्गांनी तू जातोस. जिथे सत्कर्म करणारे बसतात, जिथे तुझे लोक गेले आहेत, तिथे देव सविता तुला ठेवो. अग्नि प्राणी होता; त्याच्याने यज्ञ केला, त्याने तो लोक जिंकला. ज्या लोकात अग्नि आहे, तो लोक तुझा होईल; तू तो जिंकशील, हे जल पिऊन. वायू प्राणी होता; त्याच्याने यज्ञ केला, त्याने तो लोक जिंकला. ज्या लोकात वायू आहे, तो लोक तुझा होईल; तू तो जिंकशील, हे जल पिऊन. सूर्य प्राणी होता; त्याच्याने यज्ञ केला, त्याने तो लोक जिंकला. ज्या लोकात सूर्य आहे, तो लोक तुझा होईल; तू तो जिंकशील, हे जल पिऊन. प्राणास स्वाहा; अपानास स्वाहा; व्यानास स्वाहा. हे आई, अंबिका, अंबालिका, कुणीही मला दूर नेऊ नये. शुभ घोडा, समृद्धी आणणाऱ्या काम्प्लवा स्त्रीकडे जावो. आम्ही तुझा, गणांचा अधिपती, प्रियांचा प्रिय अधिपती, धनाचा अधिपती, आवाहन करतो. हे वासु, माझा हो. मी गर्भवाहक म्हणून जन्मलो; तूही गर्भवाहक म्हणून जन्मलास. तुम्ही दोघेही, चार पायांनी, एकत्र पुढे चला; स्वर्गलोकात विस्तार व्हा. बैल, अश्व, बीजवाहक बीज ठेवो. गुप्त भाग आसनावरून खाली आण; बैल तो पुन्हा त्याच जागी हलवो. तो स्त्रियांसाठी जीवनदायी अन्न आहे. यकासकौ, शकुंतिकाहलग—असे म्हणून तो फसवतो. तो प्राण्याच्या गर्भात 'निगलगलीती' असा आवाज करीत वार करतो, धारण करणारा म्हणून. यको, असकौ, शकुंतक, आहलग—असे म्हणून तो फसवतो. बोलायची इच्छा असल्यासारखे, तुझे तोंड, हे अध्वर्यु, आम्हाला फार बोलू नकोस. तुझी आई आणि वडील, वाढणाऱ्या झाडाच्या टोकावर आहेत. 'प्रतिलामीति', तुझ्या वडिलांनी गर्भात मुठ दाबली. तुझी आई आणि वडील, झाडाच्या टोकावर खेळत आहेत. बोलायची इच्छा असल्यासारखे, तुझे तोंड, हे ब्रह्मण, आम्हाला फार बोलू नकोस. तिला वर उचल, जणू डोंगरावर ओझे वाहतो आहेस. मग तिचा मधला भाग वाढू दे, जणू थंड वाऱ्याने शुद्ध झाला आहे. त्याला वर उचल, जणू डोंगरावर ओझे वाहतो आहेस. मग त्याचा मधला भाग हलू दे, जणू थंड वाऱ्याने शुद्ध झाला आहे. जेव्हा तिच्या गर्भावरणे जाड होतात आणि स्थिर होतात, तिचे अंडाशय गायीच्या घोट्यांसारखे हलतात. देवांनी जेव्हा अलंकारित, रुंद नितंब असणारी प्रकट केली, तिची दिशा तिच्या मांड्यांनी ठरवली, जणू सत्याच्या डोळ्यांच्या कपाळांसारखी. जेव्हा हरण बार्ली खातो, तेव्हा तो स्वतःला गायीसारखा पोसलेला मानत नाही. जेव्हा शूद्र आर्य स्त्रीचा प्रियकर असतो, तेव्हा तो समृद्धीचा हेतू ठेवत नाही. जेव्हा हरण बार्ली खातो, तेव्हा तो स्वतःला फार पोसलेला मानत नाही. जेव्हा शूद्र आर्य स्त्रीचा प्रियकर असतो, तेव्हा तो ते पोषण मानत नाही. मी दधिक्रावण, विजयी, वेगवान घोडा तयार केला आहे. त्याचे तोंड आपल्यासाठी सुगंधित असो; तो आपल्याला दीर्घायुष्यापर्यंत घेऊन जावो. गायत्री, त्रिष्टुप, जगती, अनुष्टुप, पंक्ती, बृहती, उष्णिक, ककुभ, सूची ऋचा, हे सर्व तुला शांत करो. दोन पाय, चार पाय, तीन पाय, सहा पाय असणारे, अनियमित व नियमित छंद, सूची ऋचांसह तुला शांत करो. महान, तेजस्वी, सर्व दिशा, बलाढ्य, मेघासारखे, वीजेसारखे आवाज, सूची ऋचांसह तुला शांत करो. हे मानव, तुझ्या पत्नी बुद्धीने तुझे केस फाडोत; देवांच्या पत्नी, दिशा, सूची ऋचांसह तुला शांत करो. चांदी, कृष्णमृग, शिसे, जूआ—हे सर्व कृतीने एकत्र बांधले आहेत; घोड्याच्या त्वचेवर पट्ट्या, सीमा बांधल्या जावोत. ज्यांच्याकडे बार्ली आहे, किंवा बार्लीच, जशी ती क्रमशः दळली जाते; येथे, त्यांच्यासाठी अन्न तयार कर, जे कुशावर नमस्काराने पूजा करतात. तुला कोण कापतो, कोण आज्ञा देतो, कोण तुझे अवयव बांधतो; तुझा बांधणारा, ऋषी कोण आहे? ऋतू, ऋतूंचे संधी, बांधणारे आज्ञा देवोत; वर्षाच्या शक्तीने, बांधण्याने, ते तुला बांधोत. अशा प्रकारे, या मंत्रमय कथा, देव, प्राणी, यज्ञ, सृष्टी आणि जीवनाच्या गूढ गोष्टी एकत्र गुंफतात, आणि आपल्याला सनातन धर्माच्या गूढ, पवित्र आणि दिव्य परंपरेचा अनुभव देतात.