या पवित्र यजुर्वेदाच्या मंत्रांमध्ये, सृष्टीच्या प्रत्येक घटकाला आणि त्यातील दैवी शक्तींना नमस्कार आणि अर्पण केले जाते. जलांचे विविध रूप – वाहणारे, स्थिर, शांत, झुळझुळ वाहणारे, विहिरीतील, झऱ्यांचे, साठवलेले, महासागर, समुद्र आणि नद्या – यांना ‘स्वाहा’ म्हणत आदरपूर्वक अर्पण केले जाते. पुढे, वायू, धूर, मेघ, पर्जन्य, वीज चमकणारे, गडगडणारे, आवाज करणारे, पाऊस पाडणारे, पाऊस थांबवणारे, जोरात किंवा हलक्या सरीने पाऊस पाडणारे, एकत्र करणारे, फवारणी करणारे, धुके आणि त्यांचे विविध रूप – यांनाही ‘स्वाहा’ म्हणत अर्पण केले जाते. यानंतर, अग्नी, सोम, इंद्र, पृथ्वी, अंतरिक्ष, आकाश, दिशा, उपदिशा, विस्तीर्ण भूमी, नैऋत्य दिशा – या सर्वांनाही नमस्कार अर्पण केला जातो. तारका, तारकांचे अधिपती, दिवस-रात्र, पक्ष, महिने, ऋतू, ऋतूंचे विभाग, वर्ष, स्वर्ग व पृथ्वी, चंद्र, सूर्य, किरणे, वसु, रुद्र, आदित्य, मरुत, सर्व देव, मुळे, फांद्या, झाडे, फुले, फळे, औषधी – यांनाही ‘स्वाहा’ अर्पण केले जाते. पृथ्वी, अंतरिक्ष, आकाश, सूर्य, चंद्र, तारे, जल, औषधी, झाडे, तरंगणारे, स्थिर आणि चल, सरपटणारे – या सृष्टीतील सर्व घटकांनाही नमस्कार अर्पण केला जातो. असु, वसु, विभु, विवस्वत, समूहांचा तेज, गणपती, अभिभु, अधिपती, शूष, संसर्प, चंद्र, प्रकाश, मलिम्लुच, दिवसाचा अधिपती – या विविध दैवी रूपांना ‘स्वाहा’ अर्पण केले जाते. माधव, माधव, शुक्र, शुचि, नभस, नभस्य, हेष, ऊर्जा, सह, सहस्य, तप, तपस्या, अंहस्पती – या सर्वांनाही नमस्कार अर्पण केला जातो. वाज, प्रसव, अपिजा, क्रतु, स्वः, शिखर, सर्वव्यापी, शेवट, भुवन, जगाचा अधिपती, सर्वोच्च अधिपती, प्रजापती – यांना ‘स्वाहा’ अर्पण केले जाते. यज्ञाच्या माध्यमातून प्राण, अपान, व्यान, उदान, समान, दृष्टी, श्रवण, वाणी, मन, आत्मा, ब्रह्म, प्रकाश, स्वर्ग, पाठ, तसेच यज्ञ स्वतः – हे सर्व स्थिर व्हावे, अशी प्रार्थना केली जाते. एक, दोन, शंभर, एकशे, उष:काल आणि स्वर्ग – यांना ‘स्वाहा’ अर्पण केले जाते. या सृष्टीच्या प्रारंभात, सुवर्ण गर्भ (हिरण्यगर्भ) एकटाच प्रकट झाला. तोच सर्व जन्मलेल्या गोष्टींचा एकमेव अधिपती झाला. त्याने पृथ्वी आणि स्वर्ग यांना आधार दिला. कोणत्या देवतेसाठी आपण अर्पण करावे? तुम्ही प्रजापतीसाठी उपयामाने घेतले गेले आहात; मी तुम्हाला स्वीकारतो, तुम्ही प्रिय आहात. हे तुमचे गर्भस्थान आहे; सूर्य हे तुमचे महत्त्व आहे. वर्षात, मध्यआकाशातील वायूमध्ये, आकाशातील सूर्यामध्ये जे महत्त्व प्राप्त झाले, त्या तुमच्या महिमेला, प्रजापतीला, देवांना ‘स्वाहा’ अर्पण. जो हालचाल करणाऱ्या आणि स्थिर सर्वांचा राजा आहे, जो श्वास आणि डोळ्यांच्या पापण्यांमध्ये महान आहे, जो दोन पायांचे आणि चार पायांचे सर्व नियंत्रित करतो – अशा देवतेसाठी आपण अर्पण करावे? तुम्ही प्रजापतीसाठी उपयामाने घेतले गेले आहात; मी तुम्हाला स्वीकारतो, तुम्ही प्रिय आहात. हे तुमचे गर्भस्थान आहे; चंद्र हे तुमचे महत्त्व आहे. रात्री, वर्षात, पृथ्वीवरील अग्नीमध्ये, तारकांमध्ये, चंद्रामध्ये जे महत्त्व प्राप्त झाले, त्या तुमच्या महिमेला, प्रजापतीला, देवांना ‘स्वाहा’ अर्पण. ते तेजस्वी, लाल रंगाचे, स्थिरांच्या आजूबाजूने फिरणारे यांना जुळवतात; आकाशात प्रकाश चमकतात. त्याच्या मनासारख्या, तांबड्या अयालांच्या घोड्यांना, पूर्ण अयाळ असलेल्या, रथाला जुळवतात; हे घोडे लाल, धाडसी, माणसे आणणारे आहेत. जेव्हा वारा, पाणी आणि अग्नी पुढे जातात, तेव्हा इंद्राचे प्रिय रूप प्रकट होते – हे स्तोत्र गाणाऱ्या, या मार्गाने घोडा पुन्हा आम्हाला परत आण. वासु, गायत्री छंदाने तुम्हाला अभिषेक करो; रुद्र, त्रिष्टुप छंदाने; आदित्य, जगती छंदाने अभिषेक करो. भूः, भुवः, स्वः – धान्य, भाजलेले जव आणि दूध हे तुमचे असो; हे अन्न आहे – हे देवहो, हे अन्न खा; हे प्रजापती, हे अन्न खा. खरंच, कोण एकटा फिरतो? कोण पुन्हा जन्म घेतो? या थंडीचे उपाय काय? मोठे आवरण कोणते? सूर्य एकटा फिरतो; चंद्र पुन्हा जन्म घेतो. या थंडीवर उपाय अग्नी आहे; पृथ्वी हे मोठे आवरण आहे. पूर्वीचा उद्देश काय होता? मोठी शक्ती कोणती? पिलिप्पिला काय होते? पिशंगिला काय होते? स्वर्ग हा पूर्वीचा उद्देश होता; घोडा ही मोठी शक्ती होती. मेंढा हा पिलिप्पिला होता; रात्र ही पिशंगिला होती. वायू तुम्हाला शिजवलेल्या अन्नाने, काळ्या मानेच्या शेळ्यांनी, न्यग्रोधाच्या भांड्यांनी, शाल्मली वृक्षाच्या वाढीने रक्षण करो. हा रथाचा बैल आहे; तो चार पायांनी आला आहे. काळा ब्रह्मण आपले रक्षण करो. अग्निला नमस्कार. रथ लगामाने बांधलेला आहे, घोडा लगामाने बांधलेला आहे; जलात, जलजन्यांमध्ये ब्रह्मण आहे, जो सोम अर्पण करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे. स्वतःचे रूप घोड्यासारखे करा; स्वतःच यज्ञ करा, स्वतःच स्वीकारा. तुमची महानता दुसऱ्यामुळे कमी होत नाही. खरंच, तुम्ही मरत नाही, नाहीसा होत नाही; तुम्ही देवांच्या या उत्तम मार्गाने जाता. जेथे सत्कर्म करणारे बसतात, जेथे तुमचे लोक गेले आहेत, तेथे देवता सविता तुम्हाला ठेवो. अग्नी हे प्राणी होते; त्याच्याने यज्ञ केला, त्याने तो लोक जिंकला. ज्या लोकात अग्नी आहे, तो लोक तुमचा असेल; तुम्ही तो जिंकाल, हे जल प्या. वायू हे प्राणी होते; त्याच्याने यज्ञ केला, त्याने तो लोक जिंकला. ज्या लोकात वायू आहे, तो लोक तुमचा असेल; तुम्ही तो जिंकाल, हे जल प्या. सूर्य हे प्राणी होते; त्याच्याने यज्ञ केला, त्याने तो लोक जिंकला. ज्या लोकात सूर्य आहे, तो लोक तुमचा असेल; तुम्ही तो जिंकाल, हे जल प्या. प्राण, अपान, व्यान यांना ‘स्वाहा’; हे आई, अंबिका, अंबालिका, कोणी मला दूर नेऊ नये. सौभाग्यशाली घोडा संपत्ती देणाऱ्या काम्प्लवा स्त्रीकडे जावो. आम्ही तुम्हाला, गणांचे अधिपती, प्रियांचे प्रिय अधिपती, धनाचे अधिपती, वासु – तुला आमचा करतो. मी गर्भ वाहणारा म्हणून जन्मलो; तूही गर्भ वाहणारा म्हणून जन्मलास. तुम्ही दोघेही, चार पायांनी, एकत्र पुढे जा; तुम्ही स्वर्गलोकी विस्तारावेत. बैल, अश्व, बीजवाहक, बीज ठेवो. गुप्त भाग आसनावरून खाली आणा; बैल ते त्याच ठिकाणी हलवो. तो स्त्रियांसाठी पोषण करणारे अन्न आहे. ‘यकासकौ, शकुंतिकाहलग’ – असे म्हणून तो फसवतो. तो प्राण्याच्या गर्भात ‘निगलगलीती’ असा आवाज करतो, धारण करणारा होतो. ‘यको, असकौ, शाकुंतक, आहलग’ – असे म्हणून तो फसवतो. जणू काही बोलायची इच्छा आहे, तुझे तोंड, हे अध्वर्यु, आम्हाला जास्त बोलू नकोस. तुझी आई आणि वडील वाढणाऱ्या झाडाच्या टोकावर आहेत. ‘प्रतिलामीति’ – तुझ्या वडिलांनी गर्भात मुठ दाबली. तुझी आई आणि वडील झाडाच्या टोकावर खेळत आहेत. जणू काही बोलायची इच्छा आहे, तुझे तोंड, हे ब्रह्मण, आम्हाला जास्त बोलू नकोस. तिला वर उचला, जणू डोंगरावर ओझे वाहून नेत आहात. मग तिचा मध्यभाग वाढू द्या, जणू थंड वाऱ्याने शुद्ध झाला आहे. त्याला वर उचला, जणू डोंगरावर ओझे वाहून नेत आहात. मग त्याचा मध्यभाग हलू द्या, जणू थंड वाऱ्याने शुद्ध झाला आहे. जेव्हा तिच्या जलावरणे जाड होतात आणि स्थिर होतात, तिची अंडकोशे गायीच्या घोट्यांसारखी हलतात. जेव्हा देवांनी अलंकारिक, रुंद नितंब असलेली स्त्री प्रकट केली, ती तिच्या मांड्यांनी निर्देशित होते, जणू सत्याच्या डोळ्यांच्या कपाळांसारखी. जेव्हा हरिण जव खातो, तेव्हा तो स्वतःला गुरांप्रमाणे पोषित मानत नाही. ज्या वेळी शूद्र आर्य स्त्रीचा प्रियकर असतो, तेव्हा तो संपत्तीचा विचार करत नाही. अशा प्रकारे, या मंत्रांमध्ये सृष्टीतील प्रत्येक घटक, देवता, शक्ती, जीवनाच्या विविध रूपांना यज्ञाच्या माध्यमातून आदरपूर्वक अर्पण, स्तुती आणि प्रार्थना केली जाते.