हे एक दिव्य यज्ञकथा आहे, जिथे ऋषी आपल्या अंतःकरणातील श्रद्धेने देवांना वंदन करतात आणि त्यांच्या कृपेची याचना करतात. "हे परमेश्वरा, तुम्ही महान संतांचे अमृतद्रव्य आहात, तेजाचे दाते आहात—माझ्या जीवनात तेजाचा संचार करा. तुम्ही वृत्राच्या डोळ्यातील नेत्रकणी आहात—मला दृष्टी द्या," असा प्रार्थनेचा सुरुवात होतो. मग तो म्हणतो, "चेतनतेचा अधिपती माझे शुद्धीकरण करो, वाणीचा स्वामी माझे शुद्धीकरण करो. देवता सविता, सूर्यकिरणांसारख्या निर्मळ गाळणीने मला शुद्ध करो. हे गाळणीच्या स्वामी, तुझ्या शुद्ध इच्छेला मी प्राप्त होऊ दे." या यज्ञात ऋषी देवांना म्हणतात, "हे देवहो, आम्ही तुमच्या कृपेच्या शोधार्थ आलो आहोत; आम्ही तुमच्याकडे आशीर्वाद मागतो." मनापासून यज्ञाला, स्वर्ग व पृथ्वी या दोन लोकांतून, वायुमंडळातून, वाऱ्यातून - सर्वत्र 'स्वाहा' उच्चारला जातो. "हे अग्नी, संकल्पासाठी, बुद्धी व मनासाठी, दीक्षा व तपासाठी, सरस्वती व पूषा यांच्यासाठी आम्ही तुझ्या चरणी स्वाहा करतो. दैवी जल, पृथ्वी, वायुमंडळ यांना बृहस्पतीसाठी अर्पण करतो," असे सांगून, "सर्व मर्त्यांनी दैवी मार्गदर्शकाची मैत्री साधावी, सर्वांनी संपत्ती व कीर्ती मिळवावी," अशी कामना व्यक्त होते. ऋच व साम या वेदविद्येत वास करणाऱ्या शक्तीला ऋषी धरून ठेवतात, "तुम्ही या यज्ञातून कधीही दूर जाऊ नका, तुम्ही आमचे आश्रय आहात—मला आश्रय द्या." अंगिरसांची शक्ती, सोमाचे बंधन, विष्णूचे आश्रय, इंद्राचा गर्भ—या सर्वांचा स्मरण करून, "शेतात उत्तम पीक येऊ दे, वृक्ष उन्नत होऊ दे, यज्ञाला बाधा करणाऱ्या गोष्टींपासून रक्षण कर," अशी प्रार्थना होते. "अग्नी, पुरोहित, ब्रह्मण, यज्ञाग्नि व पवित्र वृक्ष यांनी व्रत स्थापन करावे. आम्ही दैवी प्रज्ञेला आवाहन करतो—ती मंगलमय, यशस्वी व तेजस्वी असो. मनातून जन्मलेल्या, मनाने जुंपलेल्या, बुद्धिमान देवता आमचे रक्षण करो," असे आवाहन केले जाते. "हे जल, आम्हाला मधुर, पोषक व सहज मिळणारे व्हा. अमर, सत्यधारी जल आम्हाला आरोग्य, रोगमुक्ती व निष्पापता द्या." जल सोडताना ऋषी म्हणतात, "हे पापनाशकहो, पृथ्वीमध्ये प्रवेश करा, पृथ्वीवर जन्म घ्या." "हे अग्नी, तू सदैव जागा राहून आमचे रक्षण कर; आम्ही उत्साही व जागरूक राहू दे." मग तो प्रार्थना करतो, "माझे मन, प्राण, श्वास, आत्मा, दृष्टी, श्रवण पुन्हा पुन्हा परत येऊ देत. वैश्वानर अग्नी आमचे शरीर वाईटापासून जपू दे." अग्नीला ऋषी म्हणतात, "तू देव व मानवांमध्ये व्रतांचा रक्षक आहेस; यज्ञात तुझे स्तवन केले जाते. सविता देव आमच्यावर धनसंपत्तीची कृपा करो." "हे तेजस्वी रूप, हे तुझे तेज—त्यात एकरूप हो, उजळत पुढे जा. भक्तिपूर्वक मी तुला विष्णूसाठी निवडले आहे." मग, "त्या सत्य, सामर्थ्यशाली शक्तीच्या प्रेरणेने मी तुझ्या देहाच्या यंत्रणेत प्रवेश करू दे—स्वाहा. तू तेजस्वी आहेस, चंद्र आहेस, अमर आहेस, वैश्वदेव आहेस." "तूच चेतना, तूच मन, तूच प्रज्ञावान, तूच कुशल, तू वीर, यज्ञयोग्य, तू अदिती, द्विमुखी. पूर्व-पश्चिम दिशांत तू शुभ वाढ हो. मित्र तुझा मार्ग बांधो, पूषा रक्षण करो, इंद्र देखरेख करो." "माता, पिता, भाऊ, गर्भसखा, साथी, गायींचे सहचर—सर्वांनी तुला स्वीकारावे. देवी, देवाकडे जा; रुद्र तुला इंद्र व सोमाकडे घेऊन जावो. सोमाची सखी, परत ये." "तू वसवी, अदिती, आदित्य, रुद्र, चंद्र आहेस. बृहस्पती तुझ्यावर कृपा करो; रुद्र वसूंना घेऊन तुला भेटो." "हे आदित्यगण, मी तुमच्या दिव्य यज्ञात तुमचे मस्तक स्पर्श करतो; तुम्ही पृथ्वी व इळेचे स्नेहयुक्त पाऊल आहात. आमच्यात निवास करा; तुम्ही आमचे आप्त आहात, आमचे धन तुमच्यात आहे. आम्ही कधीही या संपत्तीपासून दूर होऊ नये." "मी देवीशी प्रज्ञेने, कौशलाने, तेजस्वी दृष्टीने एकरूप होतो. माझे प्राण, आत्मा, तुझ्याशी असलेली नाळ तुटू देऊ नकोस. तुझ्या सान्निध्यात मी तुझा वीर पाहू दे." "ही गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती—प्रत्येकाचा भाग सोमासाठी आहे, असं सांग. छंदांवर अधिकार मिळवू दे. तू आमची आहेस, तुझे तेज आम्ही मिळवू दे; कुशलजन तुला शोधू दे." "मी सविता देवाचे स्तवन करतो—तो ज्ञानी, सत्य, धनसंपन्न, प्रिय, प्रेरक ऋषी आहे. त्याचा श्रेष्ठ विचार उजळतो, त्याचे तेज सुवर्णहस्त सविता मोजतो. संततीसाठी, संततीसाठी सर्वजण तुझ्यामागे श्वास घेऊ देत." "मी तुला तेजाने विकत घेतो; चंद्राला चंद्राने, अमरत्वाला अमरत्वाने. तुझी गाय एकरूप झाली, तुझे चंद्र आमच्यात आहेत. तू तपाचा देह, प्रजापतीचा रंग, श्रेष्ठ पशूने विकत घेतलेली. मी हजारपट संपत्तीचे पोषण करू दे." "मित्रा, चांगला मित्र म्हणून आमच्याकडे ये. इंद्राच्या विशाल प्रदेशात प्रवेश कर, हे तेजस्वी, मृदू, प्रिय अग्नी. हे उजळ, प्रज्वलित, कुशलहस्त अग्नी, हे सोमखरेदी करणारे तुझे भक्त आहेत; त्यांचे रक्षण कर, कुणीही तुला हानी पोहोचवू नये." "हे अग्नी, दुष्ट वर्तन माझ्यापासून दूर कर; उत्तम वर्तनात भाग घेऊ नकोस. जीवन, अमरत्व घेऊन उन्नत हो." "आपण कल्याणाचा मार्ग शोधू, जिथे कोणतीही हानी नाही, सर्व शत्रू दूर होतील आणि संपत्ती मिळेल." "तू आदित्यांचे त्वचा आहेस; नेहमी त्यांच्यासोबत बस. वृषभाने आकाश उभे केले, वायुमंडळाचा विस्तार मोजला, पृथ्वीची रुंदी मोजली. सार्वभौम सर्व लोकांत विराजमान झाला; हे सर्व वरुणाचे नियम आहेत." "त्याने वने वायुमंडळात पसरवली, घोड्यांत बल दिले, गायींत दूध निर्माण केले. हृदयात संकल्प, गावांत अग्नी, आकाशात सूर्य, पर्वतात सोम ठेवला." "सूर्याच्या नेत्रात, अग्नीच्या डोळ्यातील नेत्रकणीमध्ये तू प्रवेश कर, या तेजस्वी व बुद्धिमानांसोबत प्रवास कर." "हे दोन बैल, अश्रूविना, थकवाविना, वेदज्ञानाने प्रेरित होऊन, यज्ञकर्त्याच्या घरी कल्याणासाठी जाऊ दे." "तू माझ्यासाठी शुभ आहेस; हे वाणीचे स्वामी, सर्व ठिकाणी जा. तुला वेढणारे, अडवणारे, लांडगे, दुष्टजन तुला ओळखू नये. गरुड होऊन उडून जा; यज्ञकर्त्याच्या घरी जा. हेच आमचे यश आहे." "मित्र व वरुण यांच्या डोळ्यांना, महादेवाला नमस्कार; त्या सत्याची पूजा करा. दूरदृष्टी असलेल्या, देवजन्मा सूर्याची स्तुती करा." "तू वरुणाचा आधार, खांब, सत्याचा आसन आहेस; त्या सत्याच्या आसनावर बस." "तुझे सर्व पूज्य स्थान तुला व्यापू दे; सोम, तू विशाल, बळकट, दुर्बलांचा नाश करणारा, कठीण मार्गांतून पुढे जा." "तू अग्नीचे शरीर आहेस विष्णूसाठी; सोमाचे शरीर विष्णूसाठी; अतिथीचे आदर विष्णूसाठी; मी तुला गरुडासाठी, सोमवाहनासाठी, विष्णूसाठी नेमतो; मी तुला अग्नीसाठी, संपत्तीवृद्धीसाठी, विष्णूसाठी नेमतो." "तू अग्नीचा मूळ आहेस; तू दोन बळवान आहेस; तू उर्वशी आहेस; तू प्राण आहेस; तू पुरूरवा आहेस. गायत्री, त्रिष्टुभ, जगती या छंदांनी मी तुझा घर्षण करतो." "तुम्ही दोघे आमच्यासाठी एकचित्त, जागरूक, कलंकरहित व्हा; यज्ञाला किंवा यज्ञकर्त्याला हानी पोहोचवू नका, हे जातवेदस; आज तुम्ही दोघे आम्हाला मंगलदायक व्हा." "अग्नीत अग्नी प्रवेश करतो, तो ऋषिपुत्र, शापांपासून रक्षक आहे; तो आम्हाला सौम्य, योग्यवेळी सादर होणारा असो; तो देवांना अर्पण पोहचवो—स्वाहा." "तुला मी जवळ येण्यासाठी, वेढण्यासाठी, शरीररक्षणासाठी, शक्तिशाली शाक्वरासाठी, सर्वात सामर्थ्यवानासाठी घेतो; देवांमध्ये अजिंक्य, अपराजित, बळ, शापांपासून रक्षण करणारा, शाप न होणारा, मी सत्य मार्ग मिळवू दे; मला फिकट लोकात टाकू नकोस." अशा प्रकारे, या यज्ञकथेच्या प्रवासात ऋषी देवांना नम्रतेने व श्रद्धेने वंदन करतात, त्यांची कृपा, संरक्षण, तेज, आरोग्य, संपत्ती व कल्याण यांची याचना करतात. प्रत्येक अर्पण, प्रत्येक प्रार्थना, प्रत्येक स्तुतीत अखंड श्रद्धा आणि दिव्यता नांदते.