एकदा एक भक्त आपल्या कुटुंबासह, परमेश्वराच्या कृपेची आणि रक्षणाची प्रार्थना करीत होता. तो अग्नीला म्हणतो, “हे सर्वदूर पोहोचणाऱ्या अग्नी, तुझ्या रथाने आम्हाला सर्व बाजूंनी वेढून घे आणि आम्हा उपासकांचे रक्षण कर.” तो पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्ग यांची आठवण करून देतो आणि प्रार्थना करतो, “आम्हाला उत्तम संतती, शूर पुत्र आणि भरपूर अन्न मिळू दे. हे श्रेष्ठ, माझ्या लोकांचे रक्षण कर; हे स्तुत्य, माझ्या गायींचे रक्षण कर; हे श्रांत न होणाऱ्या, माझ्या वडिलांचे रक्षण कर.” हे भक्त आपल्या कुटुंबासह अग्नीपाशी येतो, जो सर्वज्ञ आहे, संपत्ती देणारा आहे. “हे अग्नी, अधिपती, आम्हाला कीर्ती आणि बळ दे,” तो विनवतो. अग्नीला तो गृहस्वामी, कुटुंबाचा रक्षणकर्ता, आणि संपत्ती देणारा म्हणून ओळखतो आणि पुन्हा एकदा कीर्ती व सामर्थ्य मागतो. तो पुढे म्हणतो, “अग्नी हा शुद्ध करणारा आहे, धनसंपन्न आहे, समृद्धी वाढवणारा आहे. हे अग्नी, आम्हाला कीर्ती आणि बळ दे.” तो घरांना उद्देशून सांगतो, “घरा, घाबरू नका, थरथरू नका; आम्ही बळ घेऊन तुमच्यात प्रवेश करतो. सद्भाव, सद्बुद्धी आणि आनंदाने मी घरात प्रवेश करतो.” ज्या घरात प्रवासी राहतो, ज्या घरात औदार्य आहे, तिथे जाण्याची इच्छा तो व्यक्त करतो आणि म्हणतो, “ज्यांना आपण ओळखतो, त्यांनीही आपल्याला ओळखावे.” गायी, मेंढ्या, शेळ्या आणि अन्नाचा सारांश घरात आमंत्रित केला जातो. “तुमच्या कल्याणासाठी, शांततेसाठी मी पुढे जातो—सदैव कल्याण, सुख आणि समृद्धी नांदो,” अशी प्रार्थना तो करतो. यानंतर भक्त देवांच्या निवासस्थानी, पृथ्वीवरील त्या पवित्र स्थळी पोहोचतो जिथे सर्व देव आनंदित झाले होते. तो म्हणतो, “या दिव्य जलांनी मला शांती मिळो. हे औषधे, माझे रक्षण करा. ऋच आणि साम यांच्या साह्याने, यजुर्वेदाने आम्ही समृद्ध व्हावे. हे दीक्षित, त्याचे अहित होऊ देऊ नकोस.” पुढे तो प्रार्थना करतो, “पाण्यांनो, आमच्या मातांनो, आम्हाला शुद्ध करा; तुपात समृद्ध असलेल्या पाण्यांनी आम्हाला तुपाने शुद्ध करा. या दिव्य जलांनी सर्व अपवित्रता दूर जावी. आता मी निर्मळ आणि शुद्ध होऊन त्यांच्याकडे जातो. तुम्ही दीक्षा आणि तपस्येचे मूर्तरूप आहात; मी तुम्हाला शुभ आणि कृपावंत म्हणून स्थापित करतो.” तो पवित्रतेची महती सांगतो, “तुम्ही महानांची दुग्ध आहात; तुम्ही तेज देणारे आहात—मला तेज मिळू दे. तुम्ही वृत्राच्या डोळ्याचा पुतळा आहात—मला दृष्टी मिळू दे.” तो पुढे म्हणतो, “चेतनतेचे स्वामी मला शुद्ध करू देत. वाणीचे स्वामी मला शुद्ध करू देत. देव सविता मला अखंड, निर्मळ गाळण्याने, सूर्याच्या किरणांनी शुद्ध करू देत. शुद्ध गाळणाऱ्याच्या कृपेने, मी तुझे शुद्ध इच्छित फल मिळवू दे.” “हे देवांनो, आम्ही यज्ञात तुमच्या कृपेच्या शोधात आलो आहोत. आम्ही तुम्हा पूज्य देवांना आशीर्वाद मागतो.” तो यज्ञाच्या विविध भागांना ‘स्वाहा’ म्हणतो—मन, दोन लोक (स्वर्ग-पृथ्वी), आकाश, वायू—सर्वत्र स्वाहा. तो म्हणतो, “संकल्पासाठी, बुद्धीसाठी, मनासाठी, दीक्षा व तपासाठी, सरस्वती व पूष्णासाठी—सर्वांसाठी अग्नीला स्वाहा. दिव्य, महान, सर्वहितकारी जल, स्वर्ग आणि पृथ्वी, विस्तीर्ण आकाश—या सर्वांसाठी बृहस्पतीला आहुती अर्पण करतो—स्वाहा.” तो प्रार्थना करतो, “प्रत्येक मर्त्याने दैवी नेत्याच्या मैत्रीसाठी प्रयत्न करावा. सर्वांनी संपत्ती मिळवावी, कीर्ती व समृद्धीसाठी प्रयत्न करावा—स्वाहा.” तो ऋच आणि साम यांच्या कलांमध्ये वास करणाऱ्या अग्नीला धरतो, “तुम्ही या यज्ञातून पडू नका. तुम्ही आश्रय आहात—मला आश्रय मिळू दे. तुम्हाला नमस्कार; मला त्रास देऊ नका.” तो पुढे म्हणतो, “तुम्ही अंगिरसांचे बळ आहात, ऊन देणारे आहात; माझ्यात बळ स्थापन करा. तुम्ही सोमाचे बंधन आहात. तुम्ही विष्णूचे, यजमानाचे आश्रय आहात. तुम्ही इंद्राचे गर्भ आहात. शेतात भरपूर पीक येऊ द्या. हे वृक्ष, उभे रहा, मला अहितापासून वाचवा.” तो म्हणतो, “अग्नी, पुरोहित, ब्रह्मण, यज्ञाग्नी आणि पवित्र वृक्ष यांनी व्रत स्थापन करावे. आम्ही दिव्य अंतर्दृष्टी, कृपावंत आणि शुभ, यज्ञवाहक, योग्य यजमान यांची प्रार्थना करतो—ती आपल्या नियंत्रणात असो. मनाने जन्मलेले, मनाने चालवलेले, ज्ञान आणि इच्छेत कुशल असलेले देव आम्हाला रक्षण करो—त्यांना स्वाहा.” पुढे तो जलांना म्हणतो, “पाण्यांनो, आमच्यासाठी गोड, पोषक व्हा, आमच्यात वसवा, सहजसेवी व्हा. या अमर, सत्यधारी जलांनी आम्हाला आरोग्य, रोगमुक्ती आणि निष्कलंकता मिळू दे.” तो म्हणतो, “हे पूज्य रूप, मी पाण्यांना मुक्त करतो, संततीला नाही. हे पाप दूर करणाऱ्यांनो, स्वाहा म्हणत पृथ्वीमध्ये प्रवेश करा, पृथ्वीपासून उत्पन्न व्हा.” अग्नीला तो विनवतो, “तू चांगली पहारा दे, आम्ही बळाने परिपूर्ण होऊ. आम्हाला रक्षण कर, झोप न घेणाऱ्या; आम्हाला पुन्हा जागृत कर.” तो प्रार्थना करतो, “माझे मन, प्राण पुन्हा परत येऊ दे; माझा श्वास, आत्मा परत येऊ दे; माझी दृष्टी, श्रवण परत येऊ दे. वैश्वानर अग्नी, अप्रतिहत, शरीराचा रक्षक, आम्हाला आपत्ती व अहितापासून वाचवो.” अग्नीचे स्तवन करतो, “तू देवांमध्ये आणि मर्त्यांमध्ये व्रतांचा रक्षक आहेस; यज्ञात तुझे स्तवन होते. सविता देव, संपत्ती देणारा, आम्हाला धन देओ, इच्छित संपत्ती देओ.” तो म्हणतो, “हे तुझे तेजस्वी रूप; हे तुझे तेज—त्यात एकरूप हो, तेजाने प्रकाशित हो. भक्तिपूर्वक निवडलेले हे रूप विष्णूसाठी अर्पण करतो.” तो पुढे म्हणतो, “त्या सत्य, सामर्थ्यशाली शक्तीच्या प्रेरणेत मी तुझ्या शरीराच्या यंत्रणेत प्रवेश करतो—स्वाहा. तू तेजस्वी आहेस, चंद्र आहेस, अमर आहेस, वैश्वदेव आहेस.” तो विविध रूपांची ओळख करून देतो, “तू चेतना आहेस, मन आहेस, ज्ञानी आहेस, कुशल आहेस, योद्धा आहेस, यज्ञासाठी योग्य आहेस, अदिती आहेस, द्विमुख आहेस. तू पूर्व-पश्चिम दिशेत शुभ वाढ हो; मित्र तुला मार्गाशी बांधो, पूष्ण तुला रस्त्यावर रक्षण करो, इंद्र तुझ्यावर लक्ष ठेवो.” तो शुभेच्छा देतो, “तुझी माता, पिता, भाऊ, गर्भबंधू, सोबती, कळपातील साथीदार—सर्वांनी तुला मान्यता द्यावी. हे देवी, देवाजवळ जा; रुद्र तुला इंद्र व सोमाजवळ घेऊन जाओ आणि कल्याण करो. सोमाचा मित्र, परत ये.” पुढे म्हणतो, “तू वसवी आहेस, अदिती आहेस, आदित्य आहेस, रुद्र आहेस, चंद्र आहेस. बृहस्पती तुला कृपादृष्टीने प्रीय करो; रुद्र वसूंना घेऊन तुला भेटो.” तो आदित्यांना स्पर्श करतो आणि म्हणतो, “हे आदित्यांनो, मी यज्ञात तुमच्या मस्तकाला स्पर्श करतो; तुम्ही पृथ्वी आणि इडा यांचे तुपयुक्त पाऊल आहात. आमच्यात वसा. तुम्ही आमचे आप्त आहात. तुमच्यात धन आहे. माझे धन तुमच्यात आहे. आपण धनापासून वेगळे होऊ नये. तेच खरे धन आहे.” तो देवीशी एकरूप होतो, “मी देवीशी ज्ञान, कौशल्य, तेजस्वी दृष्टीने एकरूप होतो. माझे प्राण, आत्मा, तुझ्या संबंधाचे न जावो. मी तुझ्या समोर तुझ्या वीराचे दर्शन घेऊ दे.” तो सोमाला म्हणतो, “ही गायत्रीची तुझी वाटा आहे; त्रिष्टुभची वाटा आहे; जगतीची वाटा आहे; छंदांवर प्रभुत्व मिळो. तू आमची आहेस, तुझे तेज आम्ही प्राप्त करू—कुशलजन तुला शोधोत.” तो सविता देवाचे स्तवन करतो, “मी सविता देवाचे स्तवन करतो—ज्ञानी, सत्य, धनसंपन्न, प्रिय, प्रेरित ऋषी. त्याचा उच्च विचार प्रकट होतो, त्याचे तेज मोजले जाते. त्याच्या कृपेने संततीसाठी श्वासोच्छ्वास होवो.” तो सोमाला म्हणतो, “मी तुला तेजाने विकत घेतो; चंद्राला चंद्राने, अमरत्वाला अमरत्वाने. तुझी गाय एकरूप झाली; तुझे चंद्र आमच्यात आहेत. तू तपस्येचे रूप, प्रजापतीचा रंग; तुला श्रेष्ठ पशूने विकत घेतले. मी हजारपट समृद्ध होऊ दे.” तो मित्राला आमंत्रित करतो, “मित्रा, चांगला मित्र म्हणून आमच्याकडे ये. इंद्राच्या विशाल जागेत प्रवेश कर, हे तेजस्वी, सौम्य, सुखद अग्नी. हे प्रज्वलित, कुशल हस्त, हे सोम विकत घेणाऱ्यांनो, त्यांचे रक्षण कर, त्यांना कुणीही त्रास देऊ नये.” तो अग्नीला विनवतो, “माझ्यातील दुष्कृत्य दूर कर; सुकृत्यात भाग घेऊ नकोस. जीवन घेऊन, अमरत्व घेऊन उंच उभा रहा.” तो म्हणतो, “आपण उत्तम मार्ग, कल्याणाचा मार्ग शोधू, ज्यामुळे सर्व शत्रू दूर होतील आणि संपत्ती मिळेल.” तो आदित्यांच्या त्वचेसारखे रूप ओळखतो, “तू आदित्यांची त्वचा आहेस. नेहमी आदित्यांसोबत रहा. वृषभाने आकाश उभे केले, आकाशाचा विस्तार आणि पृथ्वीचे रुंदी मोजले. सर्व जगांमध्ये सार्वभौम विराजमान झाला; हे सर्व वरुणाचे नियम आहेत.” तो वरुणाच्या कार्यांचे वर्णन करतो, “त्याने आकाश वनात पसरवले, घोड्यांमध्ये बळ दिले, गायींमध्ये दूध दिले. मनात निश्चय दिला; गावात अग्नी दिला; आकाशात सूर्य दिला; पर्वतात सोम दिला.” शेवटी तो म्हणतो, “सूर्याच्या डोळ्यात, अग्नीच्या डोळ्याच्या पुतळ्यात, जिथे तुम्ही या तेजस्वी, ज्ञानींसह प्रवास करता, तिथे पोहोचा.” अशा प्रकारे, भक्ताने अग्नी, जल, देव, आणि सर्व विश्वातील शक्तींचे स्तवन केले, त्यांच्या कृपेची, रक्षणाची, समृद्धीची, आणि कल्याणाची प्रार्थना केली.