അര്ധമാസാഃ പരൂꣳഷി തേ മാസാ ഽ ആ ച്ഛ്യന്തു ശമ്യന്തഃ । അഹോരാത്രാണി മരുതോ വിലിഷ്ടꣳ സൂദയന്തു തേ
അർദ്ധമാസങ്ങൾ, നിന്റെ അവയവങ്ങൾ, കെട്ടട്ടെ; മാസങ്ങൾ, കെട്ടിക്കൊണ്ട്, നിന്നെ മുറിക്കട്ടെ; പകലും രാത്രിയും, മരുത് ദേവന്മാർ, നിന്നെ ചിതറട്ടെ, തകർക്കട്ടെ.
ദൈവ്യാ ഽ അധ്വര്യവസ് ത്വാ ഛ്യന്തു വി ച ആസതു । ഗാത്രാണി പര്വശസ് തേ സിമാഃ കൃണ്വന്തു ശമ്യന്തീഃ
ദൈവിക യജ്ഞകർ നിന്നെ മുറിക്കട്ടെ, നിയന്ത്രിക്കട്ടെ; നിന്റെ അവയവങ്ങൾ, സംയുക്തങ്ങളിൽ, അതിരുകൾ ഉണ്ടാക്കട്ടെ, അവ കെട്ടപ്പെടട്ടെ.
ദ്യൌസ് തേ പൃഥിവ്യന്തരിക്ഷം വായുശ് ഛിദ്രം പൃണാതു തേ । സൂയസ് തേ നക്ഷത്രൈഃ സഹ ലോകം കൃണോതു സാധുയാ
ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, വായു എന്നിവ നിന്റെ തുറവുകൾ നിറയ്ക്കട്ടെ; സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും കൂടെ, നിന്റെ ലോകം ശുഭമാക്കട്ടെ.
ശം തേ പരേഭ്യോ ഗാത്രേഭ്യഃ ശമ് അസ്ത്വ് അവരേഭ്യഃ । ശമ് അസ്ഥഭ്യോ മജ്ജഭ്യഃ ശമ് വ് അസ്തു തന്വൈ തവ
നിന്റെ മുകളിലുള്ള അവയവങ്ങൾക്കു സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ, താഴെയുള്ളവയ്ക്കും സമാധാനം; അസ്ഥികൾക്കും മജ്ജയ്ക്കും സമാധാനം; നിന്റെ ശരീരത്തിനും സമാധാനം.
കഃ സ്വിദ് ഏകാകീ ചരതി ക ഽ ഉ സ്വിജ് ജായതേ പുനഃ । കിꣳ സ്വിദ്ധിമസ്യ ഭേഷജം കിമ് വ് ആവപനം മഹത്
ആർ ഒരാളായി സഞ്ചരിക്കുന്നു? ആർ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു? ഹിമത്തിനുള്ള ഔഷധം എന്ത്? വലിയ മറയ്ക്കൽ എന്ത്?
സൂര്യ ഽ ഏകാകീ ചരതി ചന്ദ്രമാ ജായതേ പുനഃ । അഗ്നിര് ഹിമസ്യ ഭേഷജം ഭൂമിര് ആവപനം മഹത്
സൂര്യൻ ഒരാളായി സഞ്ചരിക്കുന്നു; ചന്ദ്രൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; അഗ്നിയാണ് ഹിമത്തിനുള്ള ഔഷധം; ഭൂമിയാണ് വലിയ മറയ്ക്കൽ.
കിꣳ സ്വിത് സൂര്യസമം ജ്യോതിഃ കിꣳ സമുദ്രസമꣳ സരഃ । കിꣳ സ്വിത് പൃഥിവ്യൈ വര്ഷീയഃ കസ്യ മാത്രാ ന വിദ്യതേ
സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിന് തുല്യമായത് എന്ത്? സമുദ്രത്തിന് തുല്യമായ തടാകം എന്ത്? ഭൂമിയെക്കാൾ വലിയത് എന്ത്? ആരുടെ അളവാണ് അറിയപ്പെടാത്തത്?
ബ്രഹ്മ സൂര്യസമം ജ്യോതിര് ദ്യൌഃ സമുദ്രസമꣳ സരഃ । ഇന്ദ്രഃ പൃഥിവ്യൈ വര്ഷീയാന് ഗോസ് തു മാത്രാ ന വിദ്യതേ
ബ്രഹ്മം സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിന് തുല്യമാണ്; ആകാശം സമുദ്രത്തിന് തുല്യമായ തടാകം; ഇന്ദ്രൻ ഭൂമിയെക്കാൾ വലിയവൻ; പശുവിന്റെ അളവ് അറിയപ്പെടുന്നില്ല.
പൃച്ഛാമി ത്വാ ചിതയേ ദേവസഖ യദി ത്വമ് അത്ര മനസാ ജഗന്ഥ । യേഷു വിഷ്ണുസ് ത്രിഷു പദേഷ്വ് ഏഷ്ടസ് തേഷു വിശ്വം ഭുവനമ് ആ വിവേശാꣳ൩ഽ
ദേവസഖാ, ബോധം ലഭിക്കാനായി ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു; നീ മനസ്സോടെ ഇതു ഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, വിഷ്ണു പൂജിക്കപ്പെട്ട ആ മൂന്നു പടികളിൽ, ആ പടികളിൽ, സകല ലോകവും പ്രവേശിച്ചു.
അപി തേഷു ത്രിഷു പദേഷ്വ് അസ്മി യേഷു വിശ്വം ഭുവനമ് ആവിവേശ । സദ്യഃ പര്യ് ഏമി പൃഥിവീമ് ഉത ദ്യാമ് ഏകേനാങ്ഗേന ദിവോ ഽ അസ്യ പൃഷ്ഠമ്
ആ ലോകം പ്രവേശിച്ച ആ മൂന്നു പടികളിലാണു ഞാൻ; ഞാൻ ഭൂമിയും ആകാശവും വേഗത്തിൽ ചുറ്റുന്നു, ഈ ദിവസ്സിന്റെ ഒരു ഭാഗം കൊണ്ട്.
കേഷ്വ് അന്തഃ പുരുഷ ഽ ആ വിവേശ കാന്യ് അന്തഃ പുരുഷേ ഽ അര്പിതാനി । ഏതദ് ബ്രഹ്മന്ന് ഉപവല്ഹാമസി ത്വാ കിꣳ സ്വിന് നഃ പ്രതി വോചാസ്യ് അത്ര
ഏതിൽ ആ പുരുഷൻ പ്രവേശിച്ചു? ഏതൊക്കെയാണ് പുരുഷനിൽ സ്ഥാപിതമായത്? ബ്രഹ്മൻ, ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു; നീ ഞങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ എന്ത് പറയും?
പഞ്ചസ്വ് അന്തഃ പുരുഷ ഽ ആ വിവേശ താന്യ് അന്തഃ പുരുഷേ ഽ അര്പിതാനി । ഏതത് ത്വാത്ര പ്രതിമന്വാനോ ഽ അസ്മി ന മായയാ ഭവസ്യ് ഉത്തരോ മത്
അഞ്ചിൽ ആ പുരുഷൻ പ്രവേശിച്ചു; അവയാണ് പുരുഷനിൽ സ്ഥാപിതമായത്; ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ അന്വേഷിക്കുന്നു, മായയാൽ അല്ല, ചിന്തയിൽ നീ മേലുള്ളവൻ.
കാ സ്വിദ് ആസീത് പൂര്വചിത്തിഃ കിꣳ സ്വിദ് ആസീദ് ബൃഹദ് വയഃ । കാ സ്വിദ് ആസീത് പിലിപ്പിലാ കാ സ്വിദ് ആസീത് പിശങ്ഗിലാ
മുൻ ഉദ്ദേശം എന്തായിരുന്നു? വലിയ വേഗം എന്തായിരുന്നു? പിലിപ്പിലാ എന്തായിരുന്നു? പിശങ്ങിലാ എന്തായിരുന്നു?
ദ്യൌര് ആസീത് പൂര്വചിത്തിഃ അശ്വഽ ആസീദ് ബൃഹദ് വയഃ । അവിര് ആസീത് പിലിപ്പിലാ രാത്രിര് ആസീത് പിശങ്ഗിലാ
ആകാശം മുൻ ഉദ്ദേശമായിരുന്നു; കുതിര വലിയ വേഗമായിരുന്നു; ആട് പിലിപ്പിലായായിരുന്നു; രാത്രി പിശങ്ങിലായായിരുന്നു.
കാ ഽ ഈമരേ പിശംഗിലാ കാ ഽ ഈം കുരുപിശംഗിലാ । ക ഽ ഈമ് ആസ്കന്ദമ് അര്ഷതി ക ഽ ഈം പന്ഥാം വി സര്പതി
ആരാണ് ഈ പിശംഗിലാ? ആരാണ് ഈ കുറുപിശംഗിലാ? ആരാണ് കൊമ്പിലേക്ക് ചാടുന്നത്? ആരാണ് വഴിയിലൂടെ സരിയുന്നത്?
അജാരേ പിശംഗിലാ ശ്വാവിത് കുരുപിശംഗിലാ । ശശ ആസ്കന്ദമ് അര്ഷത്യ് അഹിഃ പന്ഥാം വി സര്പതി
ആടാണ് പിശംഗിലാ, നായയാണ് കുറുപിശംഗിലാ. മുയൽ കൊമ്പിലേക്ക് ചാടുന്നു, പാമ്പ് വഴിയിലൂടെ സരിയുന്നു.
കത്യ് അസ്യ വിഷ്ഠാഃ കത്യ് അക്ഷരാണി കതി ഹോമാസഃ കതിധാ സമിദ്ധഃ । യജ്ഞസ്യ ത്വാ വിദഥാ പൃച്ഛമ് അത്ര കതി ഹോതാര ഽ ഋതുശോ യജന്തി
എത്രയാണ് അതിന്റെ വിസർജ്ജനം? എത്ര അക്ഷരങ്ങൾ? എത്ര ഹോമങ്ങൾ? എത്ര വിധത്തിൽ സമിദ് തെളിയിക്കുന്നു? യജ്ഞസഭയിൽ ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, എത്ര ഹോതാക്കൾ കാലാനുസൃതമായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്നു?
ഷഡ് അസ്യ വിഷ്ഠാഃ ശതമ് അക്ഷരാണ്യ് അശീതിര് ഹോമാഃ സമിധോ ഹ തിസ്രഃ । യജ്ഞസ്യ തേ വിദഥാ പ്ര ബ്രവീമി സപ്ത ഹോതാര ഋതുശോ യജന്തി
ആറാണ് അതിന്റെ വിസർജ്ജനം, നൂറ് അക്ഷരങ്ങൾ, എൺപത് ഹോമങ്ങൾ, മൂന്നു സമിദുകൾ. യജ്ഞസഭയിൽ ഞാൻ പറയുന്നു: ഏഴു ഹോതാക്കൾ കാലാനുസൃതമായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്നു.
കോ ഽ അസ്യ വേദ ഭുവനസ്യ നാഭിം കോ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഽ അന്തരിക്ഷമ് । കഃ സൂര്യസ്യ വേദ ബൃഹതോ ജനിത്രം കോ വേദ ചന്ദ്രമസം യതോജാഃ
ആരാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ നടുവിനെ അറിയുന്നത്? ആരാണ് ആകാശവും ഭൂമിയും അന്തരീക്ഷവും അറിയുന്നത്? ആരാണ് സൂര്യന്റെ മഹത്തായ ഉത്ഭവം അറിയുന്നത്? ആരാണ് ചന്ദ്രന്റെ ജനനം എവിടുനിന്നാണെന്ന് അറിയുന്നത്?
വേദാഹമ് അസ്യ ഭുവനസ്യ നാഭിം വേദ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഽ അന്തരിക്ഷമ് । വേദ സൂര്യസ്യ ബൃഹതോ ജനിത്രം അഥോ വേദ ചന്ദ്രമസം യതോജാഃ
ഞാൻ ഈ ലോകത്തിന്റെ നടുവിനെ അറിയുന്നു. ഞാൻ ആകാശവും ഭൂമിയും അന്തരീക്ഷവും അറിയുന്നു. ഞാൻ സൂര്യന്റെ മഹത്തായ ഉത്ഭവം അറിയുന്നു, ചന്ദ്രൻ എവിടുനിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
പൃച്ഛാമി ത്വാ പരമ് അന്തം പൃഥിവ്യാഃ പൃച്ഛാമി യത്ര ഭുവനസ്യ നാഭിഃ । പൃച്ഛാമി ത്വാ വൃഷ്ണോ ഽ അശ്വസ്യ രേതഃ പൃച്ഛാമി വാചഃ പരമം വ്യോമ
ഭൂമിയുടെ അതി അറ്റത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു; ലോകത്തിന്റെ നടുവെവിടെയാണെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. വജ്രശക്തനായ കുതിരയുടെ വിത്തിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു; വാക്കിന്റെ പരമമായ ആകാശത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു.
ഇയം വേദിഃ പരോ ഽ അന്തഃ പൃഥിവ്യാ ഽ അയം യജ്ഞോ യത്ര ഭുവനസ്യ നാഭിഃ । അയꣳ സോമോ വൃഷ്ണോ ഽ അശ്വസ്യ രേതഃ ബ്രഹ്മായം വാചഃ പരമം വ്യോമ
ഈ വേദിയാണ് ഭൂമിയുടെ അറ്റം; ഈ യജ്ഞമാണ് ലോകത്തിന്റെ നടുവുള്ളത്. ഈ സോമം വജ്രശക്തനായ കുതിരയുടെ വിത്താണ്; ഈ ബ്രഹ്മമാണ് വാക്കിന്റെ പരമമായ ആകാശം.
സുഭൂഃ സ്വയമ്ഭൂഃ പ്രഥമോ ഽന്തര് മഹത്യ് അര്ണവേ । ദധേ ഹ ഗര്ഭമ് ഋത്വിയം യതോ ജാതഃ പ്രജാപതിഃ
നല്ല വംശജനായ സ്വയംഭൂ, മഹാസമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ ആദ്യം, യജ്ഞത്തിന്റെ ഗർഭം സ്ഥാപിച്ചു, അതിൽ നിന്നാണ് പ്രജാപതി ജനിച്ചത്.
ഹോതാ യക്ഷത് പ്രജാപതിꣳ സോമസ്യ മഹിമ്നഃ । ജുഷതാം പിബതു സോമꣳ ഹോതര് യജ
ഹോതാവ് സോമത്തിന്റെ മഹത്വത്തിൽ പ്രജാപതിയെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു. അവൻ സന്തുഷ്ടനാകട്ടെ; ഹോതാവ് യജ്ഞം നടത്തട്ടെ, സോമം കുടിക്കട്ടെ.
പ്രജാപതേ ന ത്വദ് ഏതാന്യ് അന്യോ വിശ്വാ രൂപാണി പരി താ ബഭൂവ । യത്കാമാസ് തേ ജുഹുമസ് തന് നോ ഽ അസ്തു । വയꣳ സ്യാമ പതയോ രയീണാമ്
പ്രജാപതേ, നിന്നെക്കാൾ വേറൊരുവൻ ഈ രൂപങ്ങൾ എല്ലാം ആവൃതമാക്കിയിട്ടില്ല. നിന്റെ ആഗ്രഹം ഞങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നതിൽ നിറവേറട്ടെ. ഞങ്ങൾ സമ്പത്തിന്റെ ഉടമകൾ ആകട്ടെ.
രോഹിതോ ധൂമ്രരോഹിതഃ കര്കന്ധുരോഹിതസ് തേ സൌമ്യാ ബഭ്രുര് അരുണബഭ്രുഃ ശുകബഭ്രുസ് തേ വാരുണാഃ ശിതിരന്ധ്രോ ഽന്യതഃശിതിരന്ധ്രഃ സമന്തശിതിരന്ധ്രസ് തേ സാവിത്രാഃ ശിതിബാഹുര് അന്യതഃശിതിബാഹുഃ സമന്തശിതിബാഹുസ് തേ ബാര്ഹസ്പത്യാഃ പൃഷതീ ക്ഷുദ്രപൃഷതീ സ്ഥൂലപൃഷതീ താ മൈത്രാവരുണ്യഃ
ശുദ്ധവാലഃ സര്വശുദ്ധവാലോ മണിവാലസ് ത ഽ ആശ്വിനാഃ ശ്യെതഃ ശ്യേതാക്ഷോ ഽരുണസ് തേ രുദ്രായ പശുപതയേ കര്ണാ യാമാ ഽ അവലിപ്താ രൌദ്രാ നഭോരൂപാഃ പാര്ജന്യാഃ
ശുദ്ധമായ മുടിയുള്ളത്, മുഴുവൻ ശുദ്ധമായ മുടിയുള്ളത്, മണിമുടിയുള്ളത് അശ്വിനികളുടെത്; വെള്ളയും വെള്ളക്കണ്ണും ചുവപ്പും രുദ്രനായ പശുപതിയുടെത്; ചെവി യമന്റെത്; ലിപ്തമായത് രൗദ്രന്റെത്; ആകാശത്തിന്റെ രൂപമുള്ളത് പാർജന്യന്റെത്.
പൃശ്നിസ് തിരശ്ചീനപൃശ്നിര് ഊര്ധ്വപൃശ്നിസ് തേ മാരുതാഃ ഫല്ഗൂര് ലോഹിതോര്ണീ പലക്ഷീ താഃ സാരസ്വത്യഃ പ്ലീഹാകര്ണഃ ശുണ്ഠാകര്ണോ ഽദ്ധ്യാലോഹകര്ണസ് തേ ത്വാഷ്ട്രാഃ കൃഷ്ണഗ്രീവഃ ശിതികക്ഷോ ഽഞ്ജിസക്ഥസ് ത ഽ ഐന്ദ്രാഗ്നാഃ കൃഷ്ണാഞ്ജിര് അല്പാഞ്ജിര് മഹാഞ്ജിസ് ത ഽ ഉഷസ്യാഃ
ശില്പാ വൈശ്വദേവ്യോ രോഹിണ്യസ് ത്ര്യവയോ വാചേ ഽവിജ്ഞാതാ ഽ അദിത്യൈ സരൂപാ ധാത്രേ വത്സതര്യോ ദേവാനാം പത്നീഭ്യഃ
കലാകാരൻ വൈശ്വദേവിയുടെത്, ചുവന്നത് രോഹിണിയുടെത്, മൂന്നു വയസ്സുള്ളത് വാക്കിന്റെത്, അറിയപ്പെടാത്തത് ആദിത്യിയുടെത്, ഒരുപോലെയുള്ളത് ധാത്രാവിന്റെത്, കിടാക്കൾ ദേവികളുടെ ഭാര്യമാരുടെത്.
അശ്വസ് തൂപരോ ഗോമൃഗസ് തേ പ്രാജാപത്യാഃ കൃഷ്ണഗ്രീവ ഽ ആഗ്നേയോ രരാടേ പുരസ്താത് സാരസ്വതീ മേഷ്യ് അധസ്താദ്ധന്വോര് ആശ്വിനാവ് അധോരാമൌ ബാഹ്വോഃ സൌമപൌഷ്ണഃ ശ്യാമോ നാഭ്യാꣳ സൌര്യയാമൌ ശ്വേതശ് ച കൃഷ്ണശ് ച പാര്ശ്വയോസ് ത്വാഷ്ട്രൌ ലോമശസക്ഥൌ സക്ഥ്യോര് വായവ്യഃ ശ്വേതഃ പുച്ഛ ഽ ഇന്ദ്രായ സ്വപസ്യായ വേഹദ് വൈഷ്ണവോ വാമനഃ
കുതിരയാണ് മേല്പ്രദേശം, പശുവും മൃഗവും നിന്നുടേത്, പ്രജാപതിയുടെ സന്താനമേ. കറുത്ത കഴുത്തുള്ളത് അഗ്നിയുടെതായാണ് മുന്നിൽ, സാരസ്വതീ ആടാണ് താഴെ മണലിന് കീഴിൽ; അശ്വിനികളുടെത് താഴത്തെ തോളുകൾ; സൌമ്യനും പൗഷ്ണനും കൈകളിൽ; കറുത്തത് നാഭിയിൽ; സൂര്യന്റെത് ഇരുവശങ്ങളിൽ; വെള്ളയും കറുപ്പും പാർശ്വങ്ങളിൽ ത്വഷ്ടാവിന്റെത്; മുടിയുള്ളത് തോളുകളിൽ വായുവിന്റെത്; വെള്ളപൂച്ച ഇന്ദ്രനു, മനോഹരമായത് സ്വപസ്യനു; വലിയ വൈഷ്ണവൻ വാമനൻ.
ചുവപ്പും പുകച്ചുവപ്പും കർക്കന്ദു ചുവപ്പും സൌമ്യനു; കപ്പിയും ചുവന്ന കപ്പിയും വെള്ളകപ്പിയും വരുണന്റെത്; വെള്ളപ്പാടുള്ളത്, മറ്റൊരു വെള്ളപ്പാടുള്ളത്, എല്ലായിടത്തും വെള്ളപ്പാടുള്ളത് സാവിത്രിയുടെത്; വെള്ളകൈ, മറ്റൊരു വെള്ളകൈ, എല്ലായിടത്തും വെള്ളകൈ ബൃഹസ്പതിയുടെത്; പുള്ളിപ്പശു, ചെറുപുള്ളിപ്പശു, വലിയ പുള്ളിപ്പശു മൈത്രാവരുണ്യന്റെത്.
പുള്ളിയുള്ളത്, കുറുകെ പുള്ളിയുള്ളത്, മേലോട്ട് പുള്ളിയുള്ളത് മാരുതന്റെത്; ഇളംചുവപ്പ്, ചുവന്നവാലുള്ളത്, പുള്ളിയുള്ളത് സാരസ്വതിയുടെത്; പ്ലീഹയുള്ള ചെവി, തുമ്പയുള്ള ചെവി, മേലോട്ട് ഇരുമ്പ് ചെവി ത്വഷ്ടാവിന്റെത്; കറുത്ത കഴുത്ത്, വെള്ളക്കണ്ണ്, അടയാളമുള്ള തോളുകൾ ഇന്ദ്രാഗ്നിയുടെത്; കറുത്ത വിരൽ, ചെറു വിരൽ, വലിയ വിരൽ ഉഷസ്സിന്റെത്.